ABBASÎLER DÖNEMİNDE YOL VE BERİD (11. YÜZYILA KADAR)

Yol kavuşmanın ve farklı coğrafyalardaki insanlarla bir araya gelebilmenin aracıdır. Ortaçağ’da iletişimin sağlanmasında önemli unsurlardan birisi yoldu. Bu sebeple yol yapmak, tamir etmek ve onu daima açık tutmak çok önemliydi. İnsan ve onu taşıyan hayvan da iletişimde rol oynayan diğer faktörleri oluşturmaktaydı. İslâm öncesindeki yollar ve iletişim ağları İslâm devletlerine miras kalmıştır. Bu yolların tamirine Abbasîler döneminde de devam edilmiştir. Bunlara ek olarak yeni yollar açılmıştır. İslâm coğrafyasında ve öteki ülkelerle iletişimde geniş yol ağları kurulmuştur. İslâm dünyasında iletişim, Berîd adlı posta teşkilatıyla yapılırdı. Abbasîler zamanında da bu sistem kullanılmıştır. Bu çalışmada yol ve bu eksende gelişmiş olan berid teşkilatı incelenmiştir. Öncelikle Abbasîlerdeki geniş yol ağları ele alınmıştır. Ardından berid teşkilatı inceleme konusu yapılmıştır. Bu çalışma, Abbasîlerin başlangıcından 11. yüzyıla kadar olan zaman aralığını kapsamaktadır. Bu nedenle çalışma, bu yüzyıla kadar olan ana kaynaklarla sınırlandırılmıştır. Bu yöntem aynı zamanda modern literatürden istifade edilirken de takip edilmiştir.

ROAD AND BERID IN THE ABBASIDS PERIOD (UNTIL THE 11TH CENTURY)

The road is a way to reach and meet people from different regions. At that time, one of the important elements of communication was the road. For this reason, it was very important to do it, repair it and keep it always open. The man and the animal that carries it was the other factors that have played a role in communication. Pre-Islamic roads and networks inherited to Islamic states. The repair of these roads continued during the Abbasid period. Also, new roads were opened. Broad road networks have been established in Islamic geography. In the Islamic world, communication was made through the Berid. This system was used in the Abbasid era. In this study, road and berid organizations were examined. Firstly, the wide road networks in the Abbasids were discussed. And the distances on these roads were mentioned. Then the organization of Berid was examined. This study covers the period from the beginning of the Abbasids to the 11th century. Therefore, the study is limited to the main sources until this century. This method was also followed while benefiting from modern literature.

Kaynakça

Aykaç, Mehmet (1997). Abbasiler Devletinin İlk Dönem İdari Teşkilatında Divanlar. Ankara: TTK Yayınları.

Bakır, Abdülhalik (2003). “Emeviler ve Abbasiler Devrinde İstihbarat”. Fırat Üniversitesi Orta-Doğu Araştırmaları Dergisi, 1 (2): 5-24.

Baipakov, Karl (2000). “The Silk Route Across Central Asia”. History of Civilization Cenral Asia. Unecso: Unesco Press.

Bozkurt, Nebi (2004). “Mektup”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 29: 13-14. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Bozkurt, Nebi (2000). “İpek Yolu”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 22: 369-373. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Cehşiyârî, İbn Abdullah Muhammed b. Abdus (1980). Kitabu’l-Vüzera. thk. Mustafa esSekka, Kahire: Dâru’l-Meârif.

Curtin, Philip (2008). Kültürler arası Ticaret. çev. Şaban Bıyıklı, İstanbul: Kure Yayınları.

Duran, Will (2004). İslâm Medeniyeti, çev. Orhan Bahaeddin, İstanbul: Tercüman Yayınları.

Durî, Abdülaziz (1974). Tarihu’l-Iraki’l-İktisadi. Beyrut: Dâru Meşrık.

Ebu Dülef (2017). İran Seyahatnamesi. çev. S. Gündoğdu, İstanbul: Kronik Yayınları.

Harekat, İbrahim (1992). “Berid”. Türkiye Diyanet İslâm Ansiklopedisi, 5: 498-501. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

İbn Havkal, Ebü’l-Kāsım Muhammed b. Alî en-Nasîbî el-Bağdâdî (1939). Suretu’l-Arz. Leiden: Leiden University Press.

İbn Hurdâzbih, Ebu Kasım b. Abdullah (2008). Yollar ve Ülkeler. çev. Murat Ağarı, İstanbul: Kitabevi Yayınları.

Kazıcı. Ziya (2015). İslâm Medeniyeti ve Müesseseleri Tarihi İstanbul: Kayıhan Yayınları.

Kudâme b. Cafer, Ebu’l-Ferec el-Bağdadî (2018). Kitabü’l Haraç. çev. Ramazan Şeşen, İstanbul: Yeditepe Yayınları.

Makdisî, Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed (1992). Ahsenu’t-Tekâsîm fi Marifeti’l-Ekâlim. ed. Fuat Sezgin, Frankfurt: Tarihu’l-Ulumu’l-Arabiye.

Marvazî. Sharaf al-Zaman Tahir (1942). China The Turk and India. thk. V. Minorsky, London: The Royal Asiatic Society

Miquel, Andre (2003). Arap Coğrafyacılarının Gözünden 1000 Yılında İslâm Dünyası ve Yabancı Diyarlar. İstanbul: Kitap Yayınevi.

Mortan, Kenan-Önder, Küçükerman (2010). Çarşı, Pazar, Ticaret ve Kapalı Çarşı. İstanbul: İş Bankası Yayınları.

Özaydın. Abdülkerim (1996). “Hac”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14, 399-400, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Posta ve Telgraf Teşkilatı (2007). Geçmişten Günümüze Posta. Ankara: PTT Genel Müdürlüğü Yay.

Sarıçam, İbrahim-Erşahin, Seyfettin (2014). İslâm Medeniyeti Tarihi. Ankara: TDV Yayınları.

Selen, Hamit Sadi (1938). Ticaret Tarihi. İstanbul: Devlet Basımevi.

Söylemez, Mahfuz (2001). “Berid Teşkilatının Menşeine Dair Bazı Yeni Bulgular”. İslâmiyat, 4 (1): 139-147.

Yıldırım, Taner (2017). “Abbasîlerde Bilgi Toplama Ve Haberleşme”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27 (1), 249-264.

Yılmaz, Orhan-Boz, Akif (2012). “Tarihten Günümüze Türkiye’de Güvercin Yetiştiriciliği”. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 9 (1), 45-51.

Uhlig, Helmut (2000). İpek Yolu. çev. Alev Kırım, İstanbul: Okyanus Yayınları.

Uyar, Gülgün (2013). “Zübeyde Bint Ca‘fer”. Türkiye Diyanet İslâm Ansiklopedisi, 44: 517- 519. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Yakûbî, İbn Vazıh Ahmed b. İshak b. Cafer (2002). El-Buldan. Beyrut: Darü’l-Kitabi’lİlmiyye.

Yıldız, Haluk Dursun (1988). “Abbasîler”. Türkiye Diyanet İslâm Ansiklopedisi, 1: 31-48. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.

Zeydan, Corci (2004). İslâm Uygarlıkları Tarihi I. çev. Necet Gök, İstanbul: İletişim Yayınları.

Kaynak Göster