İŞ STRESİ, ALGILANAN ÖRGÜTSEL ENGEL VE ÖRGÜTSEL ÖZDEŞLEŞME İLİŞKİSİNDE CİNSİYETİN MERKEZİ ROLÜ: MODELLER ÜZERİNDEN TARTIŞMALAR

Örgüt ilişkisini inceleyen kavramlar iş yaşamının değişken dinamiği ile birlikte yeniden sorgulanır hale gelmiştir. Şüphesiz bu değişimlerden en çok etkilenen örgüt yaşamının sürdürülebilirliği açısından elzem kaynaklardan biri olan insandır. Başka insanlarla bir arada örgütsel amaçlara ulaşmak için gayret gösteren çalışanların örgüt içerisinde gösterdikleri tutum ve davranışlar performansın belirlenmesinde ayırt edicidir. İnsanın örgütsel yaşamdaki tutum ve davranışlarının belirlenmesinde ise örgüt içi kaynakların adil dağıtımı etkili olmaktadır. Örgütsel yaşamda çalışana hissettirilen farklılık algısı çalışanın örgütü ile kuracağı bağda belirleyici olacaktır. Bağ ne kadar güçlü olursa çalışan ve örgüt arasındaki uyum da o denli güçlü olacaktır. Son zamanlarda çalışanların tutum ve davranışlarıyla ilgili üzerinde sıkça durulan kavramlardan birisi örgütsel özdeşleşmedir. Örgütsel özdeşleşme çalışanların kişisel değerleri ile örgütsel değerlerin uyum sağlaması ile çalışanlarda örgüte yönelik birlik duygusunun oluşmasıdır. Algılanan örgütsel engel ise, örgütün amaçlarına hizmet etmeyen, örgütün kültüründe, yapısında ve faaliyetlerinde gözle görülebilen olumsuzluklar yaratan durumlar olarak açıklanabilir. Örgütsel davranış literatürü algılanan örgütsel engelin çalışanların örgütlerine karşı olan duygusal süreçleri ile yakından ilgili olduğunu pek çok farklı çalışma ile ortaya koymuş durumdadır. Bu kapsamda çalışanların duygusal süreçlerinin gelişim ve değişimlerinde etkisi olan iş stresinin örgütsel engel ve örgütsel özdeşleşme ile arasındaki ilişkiyi bir model kapsamında ortaya koymanın önemli olduğu düşünülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, iş stresi, algılanan örgütsel engel ve örgütsel özdeşleşme arasındaki ilişkileri incelemektir. Değişkenler arasındaki bu ilişkiler örgütsel yaşamda önemli yeri olan cinsiyet farklılıkları çerçevesinden de açıklanmaya çalışılmıştır. Kurulan modeller ve hipotezler yardımıyla söz konusu etkiler araştırılmıştır. Kamu ve özel sektördeki 453 çalışandan anket aracılığıyla toplanan verilerle hipotezler test edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, cinsiyet farklılıklarının iş stresi, algılanan örgütsel engel ve örgütsel özdeşleşme üzerinde etkisi olduğu bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar cinsiyet ve sektör farklılıkları kapsamında detaylarıyla tartışılmıştır.

___

Ahmad, Z. A., & Yekta, Z. A. (2010). Relationship between perceived organizational support, leadership behavior, and job satisfaction: An empirical study in Iran. Intangible Capital, 6(2), 162-184. http://dx.doi.org/10.3926/ic.13

Akhtar, M. W., Syed, F., Javed, M., & Husnain, M. (2020). Grey shade of work environment triad – effect of supervisor ostracism and perceived organizational obstruction on employees' behaviour: a moderatedmediation model. Leadership & Organization Development Journal, 41(5), 669-686. https://doi.org/10.1108/LODJ-07-2019-0334

Akkaş, İ. (2019). Social gender discrimination concerning the concept of gender and social gender. The Journal of Social Sciences EKEV Academy, Special Issue, 97-118.

Akyüz, M., & Özyer, K. (2016). Cinsiyet ayrımcılığının örgütsel sapma davranışları üzerindeki etkisi: Sağlık kurumlarında bir araştırma. Örgütsel Davranış Araştırmaları Dergisi, 1(2), 53-76.

Amabile T., Conti R., Heater C., Jeffrey L., & Micheal, H. (1996). Assessing the work environment for creativity. Academy of Management Journal, 39(5), 1154-1184. https://doi.org/10.5465/256995

Andersson Arntén, A-C., Jansson, B., & Archer, T. (2008). Influence of affective personality type and gender upon coping behavior, mood, and stress. Individual Differences Research, 6(3), 139-168.

Ashford, S. J., Lee, C., & Bobko, P. (1989). Content, causes, and consequences of job ınsecurity : A theory-base measure and substantive test. Academy of Management Journal, 32(4), 803-829. https://doi.org/10.5465/256569

Ashforth, B. E., Harrison, S. H., & Corley, K. G. (2008). Identification in organizations: An examination of four fundamental questions. Journal of Management, 34(3), 325-374. https://doi.org/10.1177/0149206308316059

Başar, U., & Basım, N. (2015). Effects of organizational ıdentification on job satisfaction: moderating role of organizational politics. Yönetim ve Ekonomi, 22(2), 663-683.

Batıgün, D., A., & Şahin, H., N. (2006). İş stresi ve sağlık psikolojisi araştırmaları için iki ölçek: a-tipi kişilik ve iş doyumu. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(1), 32-45.

Beehr, T., & Newman J. (1978). Job stress employee health and organizational effectiveness: A facet analysis model and literature review. Personnel Psychology, 31, 365-399. https://doi.org/10.1111/j.1744- 6570.1978.tb02118.x

Bem, S. L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42, 155–162. https://doi.org/10.1037/h0036215

Brown, M. E. (1969). Identification and some conditions of organizational involvement. Administrative Science Quarterly, 14(3), 346 –355.

Cropanzano, R., Rupp, D. E., & Byrne, Z. S. (2003). The relationship of emotional exhaustion to work attitudes, job performance, and organizational citizenship behaviors. Journal of Applied Psychology, 88(1), 160- 169. . https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.1.160.

Çekmecelioğlu, H. G., & Pelenk, S. E. (2015). Örgütsel engellerin, örgütsel bağlılık ve iş performansı üzerindeki etkileri: kocaeli lastik işletmelerinde bir araştırma. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29, 143- 164.

Çelik, O., & Selim, S. (2014). Türkiye’de kamu ve özel sektör ücret farklılıklarının kantil regresyon yaklaşımı ile analizi. Yönetim ve Ekonomi, 21(1), 205-232.

Daft, R. L. (2010). Organization Theory and Design. Cengage Learning.

Dai, K., & Qin, X. (2016). Perceived organizational support and employee engagement: Based on the research of organizational identification and organizational justice. Open Journal of Social Sciences, 4, 46-57. https://doi.org/10.4236/jss.2016.412005

Daniel, C. O. (2019). Effects of job stress on employee’s performance. International Journal of Business, Management and Social Research, 6(2), 375-382. https://doi.org/10.18801/ijbmsr.060219.40 Dutton, J., Dukerich, J., & Harquail C.V. (1994). Organizational images and membership commitment. Administrative Science Quarterly, 34, 239-263. https://doi.org/10.2307/2393235

Ecevit, Y. (2021). Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Temel Kavramları. Eğitim Materyali, Ceid Yayınları. ISBN: 978- 625-7666-03-9, Erişim Adresi: https://ceidizler.ceid.org.tr/dosya/toplumsal-cinsiyet-esitliginin-temelkavramlaripdf.

Eisenberger, R., Huntington, R., Hutchison, S., & Sowa, D. (1986). Perceived organizational support. Journal of Applied Psychology, 71, 500-507. https://doi.org/10.1037/0021-9010.71.3.500

Eğinli, T. A. (2009). Çalışanlarda iş doyumu: Kamu ve özel sektör çalışanlarının iş doyumuna yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3), 35-52.

El-Fekey, S. F. (2015). Individual and organizational barriers impeding the establishment of learning organizations: an application on the egyptian banking sector. International Journal of Business and Social Science, 6(11), 85-92.

Elovainio, M., Kivimaki, M., & Vahtera, J. (2002). Organizational justice: Evidence of a new psychosocial predictor of health. American Journal of Public Health, 92(1), 105-108. https://doi.org/10.2105/ajph.92.1.105

Erdilek Karabay, M. (2015). Sağlık personelinin iş stresi, iş- aile çatışması ve iş-aile-hayat tatminlerine yönelik algılarının işten ayrılma niyeti üzerindeki etkilerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Yönetim Bilimleri Dergisi, 13(26), 113-134.

Ermasova, N., Ermasova, E., & Rekhter, N. (2020). Stress and coping of Russian students: do gender and marital status make a difference?. Journal of Gender Studies, https://doi.org/10.1080/09589236.2020.1865139.

Field, A. (2009). Discovering Statistics Using IBM SPSS Statistics. SAGE Publications. Frone, M. R., Russell, M., & Cooper, M. L. (1995). Job stressors, job involvement and employee health: A test of identity theory. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 68(1), 1–11. https://doi.org/10.1111/j.2044-8325.1995.tb00684.x

Ghaziri, M. E.,, Dugan, A. G., Zhang, Y., Gore, R., & Castro, M. E. (2019). Sex and gender role differences in occupational exposures and work outcomes among registered nurses in correctional settings. Annals of Work Exposures and Health, 63(5), 568–582. https://doi.org/10.1093/annweh/wxz018 Gibney, R., Zagenczyk, T. J., & Masters, M. F. (2009). The negative aspects of social exchange: An introduction to perceived organizational obstruction. Group & Organization Management, 34(6), 665–697. https://doi.org/10.1177/1059601109350987

Gibney, R. A. Y., Zagenczyk, T. J., Fuller, J. B., Hester, K. I. M., & Caner, T. (2011). Exploring Organizational Obstruction and the Expanded Model of Organizational Identification. Journal of Applied Social Psychology, 41(5), 1083-1109. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2011.00748.x

Gouldner, A. W. (1960). The norm of reciprocity: A preliminary statement. American Sociological Review, 25, 161-178.

Gravetter, F., ve Wallnau, L. (2014). Essentials of Statistics for The Behavioral Sciences 8th Ed. Wadsworth.

Hall, D. T., Schneider, B., & Nygren, H. T. (1970). Personal factors in organizational identification.

Administrative Science Quarterly, 15, 176-190.

Hall, C. (2018). It is tough being a black woman: Intergenerational stress and coping. Journal of Black Studies, 49(5), 481–501. https://doi.org/10.1177/0021934718766817

Harris, C., Ravenswood, K., & Myers, B. (2013). Glass slippers, holy grails and ivory towers: Gender and advancement in academia. Labour & Industry: A Journal of the Social and Economic Relations of Work, 23(3), 231-244. https://doi.org/10.1080/10301763.2013.839084

Hatch, M. J. (2011). Organizing obstructions to manage organizations creatively: Reflecting the five obstructions. Ephemera- Theory & Politics in Organization, 11(2), 204-211.

Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regressionbased approach. The Guilford Press.

Hisli Şahin, N., Basım, H. N., & Akkoyun, N. (2011). Three critical components in the type-a and stress relationship: anger, ıneffective coping, and obsession with work. Turkish Journal of Psychology, 26(68), 45-51.

Igbaria, M., & Baroudi, J. J. (1995). The impact of job performance evaluations on career advancement prospects: An examination of gender differences in the IS workplace. Gender Differences in Job Evaluations, Quarterly, 107-123. https://doi.org/10.2307/249713

Khuong, M. N., & Yen, V. H. (2016). Investigate the effects of job stress on employee job performance — a case study at Dong Xuyen industrial zone, Vietnam. International Journal of Trade, Economics and Finance, 7(2), 31-37. https://doi.org/10.18178/ijtef.2016.7.2.495

Kim, K. H. (2006). Obstacles to the success of female journalists in Korea. Media, Culture & Society, 28(1), 123- 141. https://doi.org/10.1177/0163443706059578

Parasuraman, S., Greenhaus, J. H., & Granrose, C. S. (1992). Role stressors, social support, and well-being among two-career couples. Journal of Organizational Behavior, 13(4), 339-356. https://doi.org/10.1002/job.4030130403

Reade, C. (2001). Antecedents of organizational identification in multinational corporations: fostering psychological: attachment to the local subsidiary and the global organization. International Journal of Human Resource Management, 12(8), 1269-1291. https://doi.org/10.1080/09585190110083794

Rhoades, L. & Eisenberger, R. (2002). Perceived organizational support: A review of the literature. Journal of Applied Psychology, 87(4), 698-714. https://doi.org/10.1037/0021-9010.87.4.698

Riketta, M. (2005). Organizational identification: A meta-analysis. Journal of Vocational Behavior, 66(2), 358- 384. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2004.05.005

Sanchiz, D. C., Del-Pino-Espejo, M.J., Tovar, L. S., & Matud, M. P. (2020). The importance of work-related events and changes in psychological distress and life satisfaction amongst young workers in Spain: A gender analysis. International Journal of Enviromental Research and Public Health, 17(4697), 1-14. https://doi.org/10.3390/ijerph17134697

Sharma, D., & Venkateswaran, C. (2020). Reality of gender discrimination on workplace. Journal of Xi'an University of Architecture & Technology, 12(5), 1037-1044.

Sluss, D. M., Klimchak, M., & Holmes, J. J. (2008). Perceived organizational support as a mediator between relational exchange and organizational identification. Journal of Vocational Behavior, 73, 457-464. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2008.09.001

Sudatta, B., & Payal, M. (2016). Determining the antecedents of job stress and their impact on job performance: A study among faculty members. IUP Journal of Organizational Behavior, 15(2), 7-24.

Tahir, J. (2011). Effectiveness of teaching stress on academic performance of College of teachers in Pakistan. International Journal of Humanities and Social Science, 1(3), 123-129.

Tak, B., & Aydemir, B. A. (2004), Örgütsel özdeşleşme üzerine iki görgül çalışma, 12.Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi, Uludağ Üniversitesi.

Tien, H. S., Wang, Y., & Liu, L. (2009). The role of career barriers in high school students' career choice behavior in Taiwan. The Career Development Quarterly, 57(3), 274-288. https://doi.org/10.1002/j.2161- 0045.2009.tb00112.x

Tsuchiya, Y. (2017). A critical review of organizational identification: Introducing identity work to examine dynamic process. Journal of Organizational Culture, Communications and Conflict, 21(2), 1-10.

Vijayan, M. (2017). Impact of job stress on employees’ job performance in Aavın, Coimbatore. Journal of Organisation & Human Behaviour, 6(3), 21-29.

Viswesvaran, C., & Ones, D. S. (2000). Perspectives on models of job performance. International Journal of Selection and Assessment, 8(4), 216-226. https://doi.org/10.1111/1468-2389.00151

Wang, H. X., Wahlberg, M., Karp, A., Winblad, B., & Fratiglioni, L. (2012). Psychosocial stress at work is associated with increased dementia risk in late life. Alzheimers Dement, 8, 114–20. https://doi.org/10.1016/j.jalz.2011.03.001.

White M. J., & White, G. B. (2006). Implicit and explicit occupational gender stereotypes. Sex Roles, 55, 259–66. https://doi.org/10.1007/s11199-006-9078-z

Youssef, C. M., & Luthans, F. (2007). Positive organizational behavior in the workplace: The impact of hope, optimism, and resilience. Journal of Management, 33(5), 774-800. https://doi.org/10.1177/0149206307305562

___