YETKİLİ AMİRİN EMRİNİ İFA VE İFADAN DOĞAN SORUMLULUK*

765 sayılı eski Türk Ceza Kanunu’nun 49/1. maddesinde hukuka uygunluk sebebi olarak düzenlenen yetkili amirin emrini ifa kurumu, 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu’nun 24. maddesinin 2, 3 ve 4. fıkralarında hukuka uygunluk sebebi olarak değil, kusurluluğu kaldıran bir hal olarak düzenlenmiştir. Konusu suç teşkil etmeyen hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi durumunda, hukuka aykırı eylem hukuka uygun hale gelmemekte sadece bu kişiye kusuru bulunmadığından dolayı ceza verilmemektedir. 25.05.2005 tarihinde Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 223/3. maddesine eklenen “…yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi suretiyle işlenmesi halinde, kusurun bulunmaması dolayısıyla ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir” şeklindeki düzenlemesinde de açıkça belirtildiği gibi konusu suç teşkil etmeyen hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi, hukuka uygunluk sebebi değil kusurluluğu kaldıran bir hal olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada kusurluluğu kaldıran bir hal olarak yetkili amirin emrini ifanın şartlarını ve emrin ifası sonucunda ortaya çıkan sorumluluğun esası incelenecektir.

FULFILLING THE ORDER OF A COMPETENT AUTHORITY AND RESPONSIBILITY STEMMED FROM THE FULFILLMENT

In the former Turkish Penal Code Number 765, fulfilling the order of a competent authority, which is arranged as the reason of legality in the Article 49/1, is not formalised as the reason of legality, but as the annulment of culpability, in the clauses 2,3 and 4 of the Article 24, in the new Turkish Penal Code Number 5237. In the case of fulfilling an illegal but obligatory order, whose content does not constitute a crime, the illegality does not become legal but the person is not penalised based upon his/her culpability. The clause of “…in the case of a crime that is committed upon an order, which is illegal but obligatory, the crime is not penalised as there is no culpability.” was added in the Article 233/3 of the Criminal Procedure Law in 25.05.2005. According to this clause, fulfilling an illegal but obligatory order, whose content does not constitute a crime, is not regarded as the reason of legality but as the annulment of culpability. In this paper, the conditions of fulfilling the order of a competent authority and the responsibility caused by fulfilling the order will be examined as the annulment of culpability.

Kaynakça

Akıllıoğlu, Tekin: İnsan Hakları-I Kavram, Kaynaklar ve Koruma Sistemleri, A.Ü.S.B.F. İnsan Hakları Merkezi Yayınları No: 17, Ankara 1995.

Akyılmaz, Bahtiyar/ Sezginer, Murat/ Kaya, Cemil: Türk İdare Hukuku, 2. bs., Ankara, Seç- kin Yayıncılık, 2011.

Alacakaptan, Uğur: Suçun Unsurları, 2. bs., A.Ü.H.F. Yayınları No: 372, Ankara, Sevinç Matbaası, 1975.

Artuk, Mehmet Emin/ Gökcen, Ahmet/ Yenidünya, Caner: Ceza Hukuku Özel Hükümler (Özel Hükümler), 9. bs., Ankara, Turhan Kitabevi, 2008.

Artuk, Mehmet Emin/ Gökcen, Ahmet/ Yenidünya, Caner: Ceza Hukuku Genel Hükümler (Genel Hükümler), 6. bs., Ankara, Adalet Yayınevi, 2012.

Artuk, Mehmet Emin/ Gökcen, Ahmet/ Yenidünya, Caner: Gerekçeli Ceza Kanunları, 13. bs., Ankara, Adalet Yayınevi, 2012.

Centel, Nur/ Zafer, Hamide/ Çakmut, Özlem: Türk Ceza Hukukuna Giriş, 5. bs., İstanbul, Beta Yayınevi, 2008.

Dönmezer, Sulhi/ Erman, Sahir: Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku, Cilt: II, 10. bs., İstanbul, Beta Yayınevi, 1994.

Erem Faruk: Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Cilt: II, 12. bs., Ankara, Seçkin Kitabevi, 1985.

Giritli İsmet/ Bilgen Pertev/ Akgüner Tayfun/ Berk Kahraman: İdare Hukuku, 4. bs., İstanbul, Der Yayınları, 2011

Günal, H. Yılmaz: Yetkili Merciin Emrini İfa, Ankara, 1967

Gözler, Kemal: İdare Hukuku, (C.I), C. I, 2. bs., Bursa, Ekin Yayınevi, 2009.

Gözler, Kemal: İdare Hukuku (C.II), C. II, 2. bs., Bursa, Ekin Yayınevi, 2009.

Gözler, Kemal: İdare Hukuku Dersleri (İdare Hukuku), 10. bs., Bursa, Ekin Yayınevi, 2010.

Hakeri, Hakan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. bs., Ankara, Adalet Yayınevi, 2012.

İçel, Kayıhan/ Akıncı, Füsun Sokullu/ Özgenç, İzzet/ Sözüer, Adem/ Mahmutoğlu, Fatih S./ Ünver, Yener: İçel Suç Teorisi, 2. bs., İstanbul, Beta Yayınevi, 2000.

Kangal, Zeynel T.: Askeri Ceza Hukuku, 2. bs., Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2012.

Keçelioğlu, Elvan: “Kusurluluğu Ortadan Kaldıran Sebeplerle Hukuka Uygunluk Sebepleri Arasındaki Ayrımın TCK’nın Uygulanması Bakımından Pratik Sonuçları”, TBB Dergisi, 2010, S. 87, ss. 299-321.

Kurabi, Selami: “Kusurluluk ve Kusurluluğu Etkileyen Haller”, TBB Dergisi, 2012, S. 101, ss. 267-292.

Önder, Ayhan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, Cilt: II, İstanbul, Beta Yayınevi, 1989.

Özbek, Veli Özer/ Kanbur, Mehmet Nihat/ Doğan, Koray/ Bacaksız, Pınar/ Tepe, İlker: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 3. bs., Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2012.

Özgenç, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 7. bs., İstanbul, Seçkin Yayıncılık, 2012

Özer, Cumhur: Ceza Hukukunda Hukuka Uygunluk Nedeni Olarak Emrin Yerine Getirilmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Isparta, 2002

Parlar, Ali/ Hatipoğlu, Muzaffer: Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenler, 2. bs., İstanbul, Seçkin Yayıncılık, 2010.

Kaynak Göster