Roma Hukuku'nda İş Sözleşmesi Kapsamındaki İş İlişkileri ve Modern Hukuka Yansımaları

Roma İmparatorluğunun ilk dönemlerinde toplumun iş karşılığında ücret alınmasına ilişkin olumsuz tutumu ve iş sözleşmesi kapsamına giren işlerin şahıs sayılmayan kölelere gördürülmesi iş sözleşmelerinin ve iş hukukunun gelişimini engellemiştir. Kaynaklarda, işi konu edinen ilk hukuki ilişkilerin kölelerin kiralanması biçiminde ortaya çıktığı görülmektedir. Köleler res mancipi mal sayıldığı için kölelerin kiralanması kira akdi, locati conductio rei, ile gerçekleşiyordu. İş sözleşmesi, locatio conductio operarum, erken Roma dönemindeki kira ilişkisinin geliştirilmiş halidir ve bu sözleşmeler rızai sözleşmelerdendir. İş sözleşmeleri toplumun yapısının değişmesi ile daha çok uygulanır hale gelmiştir.Roma hukukunda iş değil, işi kimin sunduğu ve hangi tür işler yaptığı sözleşme türünün tespitinde belirleyici olmuştur. Örneğin bir kölenin iş sözleşmesinin tarafı olması söz konusu olamazdı. Çağdaş İş hukuku, iş sözleşmesinin işçinin kendi şahsı ile yakından ilgili ve işçinin kişiliğine bağlı bir sözleşme olduğunu kabul etmektedir. Bu durumun Roma hukukunun güncel İş hukukuna bir yansıması olduğu düşünülebilir.

Labor Relations in the Scope of Labor Contract in Roman Law and Their Reflections to the Modern Law

The negative attitude of early ages of Roman Empire's public towards charging someone in return of a work and the works which are in the scope of the labor contracts provided by slaves, who are not counted as persona, restrained the development of labor contracts and labor law. In the sources, it is stated that the first legal affairs concerning labor emerged in the form of renting slaves. Due to the fact that the slaves are taken into account as res mancipi, renting slaves took place via rental contracts, locati conductio rei. Labor contract, locatio conductio operarum, was an enhanced version of rental relevancy in the early Roman era and such contracts are one of the consensus based contracts. Labor contracts became more applicable as the society's structure evolved.In Roman law, not the labor itself but provider of the labor and type of the labor determined in fixation of the type of contract. For example, a slave could not be a party to any labor contract. Modern labor law accepts that labor contract is closely associated with the employee himself/herself and bounded to the personality of the employee. Such situation could be acknowledged as the reflect of the Roman law upon contemporary labor law.

Kaynakça

Arslan Ertürk, Arzu: Türk İş Hukukunda İşçinin Sadakat Borcu, İstanbul 2010.

Caniklioğlu, Nurşen: Hastalık ve Sakatlığın Hizmet Akdine Etkisi, İstanbul 2002.

Çelebican, Özcan: Roma Hukuku, 17. Baskı, Ankara 2014.

Çelik, Nuri: İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 26. Bası, İstanbul 2013.

Di Marzo, Salvatore: Roma Hukuku, (Çev.: Ziya Umur), 2. Bası, İstanbul 1959.

Erdoğmuş, Belgin: Roma Borçlar Hukuku Dersleri, İstanbul 2012.

Erdoğmuş, Belgin: Roma Eşya Hukuku, İstanbul 2009.

Günal, Nadi/Küçükgüngör, Erkan: Roma Hukuku Pratik Çalışmaları, Ankara 2002.

Güzel, Ali/Okur, Ali Rıza/Caniklioğlu, Nurşen: Sosyal Güvenlik Hukuku, İstanbul 2012.

Hamza, Gábor: Reflections on Labour Relations in Roman Law, (Erişim: 12.11.2013, http://www.eumed.net/rev/historia/02/gh.pdf).

Honig, Richard: Roma Hukuku, (Çev.: Şemseddin Talip), İstanbul 1938.

Karadeniz, Özcan: Iustinianus Zamanına Kadar Roma'da İş İlişkileri, Ankara 1976.

Kaser, Max: Roman Private Law, London 1968.

Küçük, Eşref: Roma Hukukunda Augustus Zamanına Kadar Derneklerin Hukuki Durumu, İstanbul 2006.

Makal, Ahmet: Osmanlı İmparatorluğu'nda Çalışma İlişkileri: 1850-1920, İstanbul 1997.

Mayer-Maly, Theo: "Römische Grundlagen des Modernen Arbeitsrecht", Recht der Arbeit, 20, 1967.

Özsunar, Erdal: Roma Hukukunda Hekim ve Hekim'in Sorumluluğu, Adana 2014.

Rado, Türkan: Roma Hukuku Dersleri - Borçlar Hukuku, 12. Bası, İstanbul 2014.

Sayın, Yiğit: Klasik Roma Hukukundan Günümüze "Obligatio Naturalis" (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı 2007.

Schwarz, Andreas B.: Roma Hukuku Dersleri, 1. Cilt, (Çev.: Türkan Rado), 7. Bası, İstanbul 1959.

Somer, Pervin: Roma Hukukunda İstisna Akdi (Locatio Conductio Operis), İstanbul 2008.

Söllner, Alfred/Waltermann, Raimund: Arbeitsrecht, 14. Aufl., München 2007.

Süzek, Sarper: İş Hukuku, 8. Baskı, İstanbul 2012.

Şanlıbayrak, Hakan: Erken Ortaçağ'da Kölelik, İstanbul 2013.

Tahiroğlu, Bülent: Roma Borçlar Hukuku, İstanbul 2005.

Tahiroğlu, Bülent: Roma Borçlar Hukuku, İstanbul 2005.

Tahiroğlu, Bülent/Erdoğmuş, Belgin: Roma Hukuku Dersleri, İstanbul 2012.

Tamer, Diler: Roma Hukuku Uygulamaları, İstanbul 2008.

Tavits, Gaabriel: The Position of Labour Law in the Private Law System, (Erişim: 11.12.2013, http://www.juridicainternational.eu/public/pdf/ji_2000_1_124.pdf).

Umur, Ziya: Roma Hukuku Ders Notları, İstanbul 1999.

Umur, Ziya: Roma Hukuku Lügatı, İstanbul 1983.

Uşan, Fatih: Çıraklık Sözleşmesi, Konya 1994.

Yenisey-Doğan, Kübra: "Roma Hukukunun Modern İş Hukuku Üzerindeki Etkilerine Bir Bakış", Prof. Dr. Belgin Erdoğmuş'a Armağan, İstanbul 2012, s. 52-75.

Kaynak Göster