Planlı Eskitme Kavramı Bağlamında Tüketici Tutumları

Planlı eskitme ürünleri tüketicilere gerekenden biraz daha önce aldırmak adına onların bir tasarı ile üretilmesidir. Bu tasarı ürünlerin tüketicileri tarafından ne kadar süre boyunca kullanılması isteniyor ise ona göre yapılmaktadır. Böylece zamanı geldiğinde ürünler kullanılamaz hale gelerek yenilerinin alınmasının önü açılabilir. Yaşam eğrileri kasıtlı olarak kısaltılan ürünlerin yerine, pazara yeni sürülen ürünlerin tüketicilerin zihninde yer edindirilme aşamasında, planlı eskitmenin devinimini sağlayan temel unsur ise reklamdır. Bu çalışmada amaç, katılımcıların planlı eskitme eğilimlerini test ederek, onların planlı eskitme faaliyetlerine yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal tutumlarında reklamın rolünü ölçümlemektir. Bu amaç doğrultusunda deney ve kontrol grubu olarak ayrılan katılımcılardan, deney grubuna Apple’ın reklam filmleri izlettirilirken, kontrol grubuna izlettirilmemiştir. Manipüle amacı ile kullanılan bu iki reklam filminin biri tutumun bilişsel ögesine seslenirken, diğeri ise duygusal ögesine seslenmektedir. Bu çalışma için dizayn edilen araştırmada, deneysel tasarım yöntemi kullanılmış ve 292 kontrol 294 deney grubundan olmak üzere toplamda 586 geçerli anket analiz edilmiştir. Sonuç olarak, katılımcıların tutumları, onların duygusal ve bilişsel ögesine seslenen reklam filmleri ile manipüle edilmeye çalışıldığında, bu manipülasyonun etkilerinin ortaya çıkmadığı, iki grubun da planlı eskitmeye yönelik eğilimlerinin birbirine benzediği görülmüştür.

Consumer Attitudes in the Context of the Concept of Planned Obsolescence

The concept of planned obsolescence refers to the systematic effort by the manufacturers to predetermine the usage period of consumer item. By planned obsolescence, manufacturers make sure that the product becomes unusable when the time allotted is over, encouraging individuals to purchase new consumer goods at certain intervals. Advertising is a crucial marketing communications effort to allow new purchases instead of products whose life curves have been deliberately shortened. This study aims to test the participants’ tendencies towards planned obsolescence and measure the role of advertising in cognitive, emotional, and behavioral attitudes towards planned obsolescence. For this purpose, the participants were firstly divided into experimental and control groups. Afterwards, the participants in the experimental group watched Apple iPhone 8 and Apple New Year commercials, which were also used for manipulation. Whereas one of the commercials addresses the consumers’ cognitive attitudes, the other one addresses consumers’ emotional attitudes. By applying an experimental research design, this study included 586 validated questionnaires. As a result, when the commercials, addressing consumers’ emotional and cognitive elements, attempted to manipulate the participants’ attitudes, this research observed that the expected effects of this manipulation attempt did not occur and both groups displayed similar tendencies of planned obsolescence.

Kaynakça

Ajzen, I. ve Fishbein, M. (2005). The influence of attitudes on behavior. D. Albarracín, B. T. Johnson, ve M.P. Zanna (Ed.). The Handbook of Attitudes. Erlbaum: Mahwah.

Aladeojebi, T. K. (2013). Planned obsolescence. International Journal of Scientific & Engineering Research, 4, (6) 1504-1508.

Apple yeni yıl. (t.y.). Youtube.com. 01.07.2018 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=41GqCUXoZ7 w&list=PLN_5mBLsa8-FYb8wFldYrNg_hkOtgSPXS&index=5 adresinden edinilmiştir.

Applesell. (t.y.). Apple.com. 11.01.2019 tarihinde http://www.apple.com/tr/batteries/service-and-recycling/ adresinden edinilmiştir.

Appleupdate. (t.y.). Apple.com. 11.01.2019 tarihinde http://www.apple.com/tr/ios/updates adresinden edinilmiştir.

Cooper, T. (2004). Inadequate life? Evidence of consumer attitudes to product obsolescence. Journal of Consumer Policy, 27, 421–449.

Dannoritzer, C. (Yönetmen). (2010). The Light Bulb Conspiracy. ABD. (2.42sn – 2.47sn).

Eagly, A.H. ve Chaiken, S. (1993). The psychology of attitudes. Fort Worth, TX: Harcourt.

Ertürk, Y. D. ( 2013). Davranış bilimleri. İstanbul: Kutup Yıldızı Yayınları.

Fazio, R.H. (1990). Multiple process by which attitudes guide behaviour: The mode model as an integrative framework. M. P. Zanna (Ed.). Advances In Experimental Sociol Psychology. (75 – 109). San Dieago: Academic Press.

Festinger, L. (1957). A theory of cognitive dissonance. Evanston, IL: Row & Peterson.

Fitzpatrick, K. (2006). The anxiety of obsolescence the american novel in the age of television. Amerika Birleşik Devletleri: Vanderbilt University Press.

Gegez, A. E. (2015). Pazarlama araştırmaları. İstanbul: Beta Yayınevi.

Heiskanen, E. (1996). Conditions for product life extension. (Working Paper 23). National Consumer Research Centre.

Hirschl, B., Konrad, W. ve Scholl, G. (2003). New concepts in product use for sustainable consumption. Journal of Cleaner Production, 11, 873-881.

IOS 7. (t.y.). Nytimes.com. 01.07.2018 tarihinde http://www.nytimes.com/2013/11/03/magazine/why-applewants- to-bust-your-iphone.html?_r=0 adresinden edinilmiştir.

iPhone 8. (t.y.). Youtube.com. 01.07.2018 tarihinde https://www.youtube.com/watch?v=m0NQecmcgHc&t= 0s&index=5&list=PLN_5mBLsa8-FYb8wFldYrNg_hkOtgSPXS adresinden edinilmiştir.

Judd, C. M., Drake, R. A., Downing, J. W., ve Krosnick, J. A. (1991). Some dynamic properties of attitude structures: Context – induced response facilitation and polarization. Journal of Personaltiy and Social Psychology, 60, 193-202.

Kadıoğlu, Z. K. (2014). Tüketim iletişimi. İstanbul: Pales Yayınları.

Keeble, D. (2013). The culture of planned obsolescence in technology companies. Lisans Tezi. Finlandiya: Business Information Technology Oulu University of Applied Sciences.

Koç, E. (2015). Tüketici davranışı ve pazarlama stratejileri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Madran, D. A. ( 2012). Tutum, tutum değişimi ve ikna. Ankara: Nobel.

Maycroft, N. (2009). Consumption, planned obsolescence and waste. Universty of Limcoln, History of Art & Material Culture Lincoln School of Art & Design. 08.11.2015 tarihinde https://eprints.lincoln. ac.uk/2062/ adresinden edinilmiştir.

Myers, D. G. (2015). Sosyal psikoloji. S. Akfırat (Çev.). Ankara: Nobel.

Nejedla, J. (2011). Planned obsolescence understanding the reality of durable goods obsolescence and consumers’ disposal behavior. Yüksek Lisans Tezi. Çek Cumhuriyeti: University of Economics in Prague, Faculty of Business Administration International Business and Management.

Nes, V. N., Cramer, J. ve Stevels, A. (1999). A practical approach to the ecological lifetime optimization of electronic products. First International Symposium on Environmentally Conscious Design and Inverse Manufacturing, 108-111.

Noble, C. H. ve Kumar, M. (2008). Using product design strategically to create deeper consumer connections. Business Horizons, 51, 441-450.

Odabaşı, Y. ve Barış , G. (2011). Tüketici davranışı. İstanbul: MediaCat Akademi.

Packard, V. (1960). The waste makers. New York: D. McKay Co.

Özdamar, K. (2002). Paket programlar ile istatistik veri analizi. Eskişehir: Kaan Kitabevi.

Rosenberg, M. J., ve Hovland, C. I. (1960). Cognitive, affective, and behavioral components of attitudes. C. I. Hovland ve M. J. Rosenberg (Ed.), Attitude organization and change: An analysis of consistency among attitude components içinde (1-14). New Haven, CT: Yale University Press.

Sanbonmatsu, D. M. ve Fazio, R. H. (1990). The role of attitudes in memory – Based decision making. Journal of Personality and Social Psychology, 59, 614-622.

Şarjdöngüsü. (t.y.). Apple.com. 10.01.2019 tarihinde http://www.apple.com/tr/batteries/service-andrecycling/ adresinden edinilmiştir.

Schiffman, L.G. ve Kanuk, L.L. (2000). Consumer behavior. Saddle River, NJ: Prentice Hall.

Smeels, E. ve Stevels, A. (2003). Influencing product lifetime through product design. proceedings of ecodesign 2003. Third lnternational Symposium on Environmental Consciousness Design and Inverse Manufacturing.

Solczak, R. (2013). Planned obsolescence: A question of consumerism and production of waste. Tez. Finlandiya: Centria University of Applied Sciences, Ylivieska Unit, Degree Programme In Industrial Management.

Solomon, M. R. (2008). Consumer behavior. U.K: Pearson.

Tavşancıl, E. (2014). Tutumların ölçülmesi ve spss ile veri analizi. Ankara: Nobel.

Taylor, S. , Peplau, L. A. ve Sears , D. O. ( 2010). Sosyal psikoloji. A. Dönmez (Çev.). Ankara: İmge Kitapevi.

Tüfekçi, İ., Erçiş, A. ve Türk, B. (2014). Moda odaklı içgüdüsel satın alma davranışına etki eden faktörler. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16 (4), 587-606.

Kaynak Göster

APA Çerçi, M , Tosun, N . (2021). Planlı Eskitme Kavramı Bağlamında Tüketici Tutumları . Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi , (37) , 1-19 . DOI: 10.17829/turcom.869143