Öfkeyi Yordamak: Bağlanma ve Öfke Boyutları Arasında Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aracı Rolü

Bu araştırmada öfke düzeyi ve ifadesini açıklamaya yönelik yeni yaklaşımlardan faydalanarak, cinsiyetler arası farklılıkları da ortaya koyabilecek, aracı bir model oluşturulması hedeflenmiştir. Buna göre; erken dönem uyumsuz şemalarınbağlanma ile öfke düzeyi ve ifadesi arasındaki aracı rolüne yönelik bir model şekillendirilmiş ve bu modelde cinsiyet vebağlanma figürü farklılıklarına da yer verilmiştir. Bu kapsamda araştırmaya 17-28 yaş arasında 444 üniversite öğrencisikatılmıştır. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Ebeveyne ve Arkadaşlara Bağlanma Envanteri, Young Şema ÖlçeğiKısa Form-3 ve Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarzı Ölçeği verilmiştir. Hem kadın hem de erkek katılımcılar için bağlanma (anne ve baba) ile öfke (sürekli öfke, öfke içe, öfke dışa ve öfke kontrol) arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuzşemaların aracı rolü olduğu doğrulanmıştır. Cinsiyet farklılıklarına ek olarak araştırma modelinde bağlanma figürleriaçısından ortaya çıkan farklılıklar dikkat çekmiştir. Buna göre kadınlar ve erkeklerde öfkenin ifade edilmesinde vedüzeyinde farklı şemalar etkili olurken bu şemaların anne ve baba bağlanma düzeylerinden farklı olarak etkilendikleribulunmuştur. Sonuçlar hem öfkenin bağlanma ve şemalar aracılığıyla açıklanabilmesi açısından hem de uygulamayakatkıları açısından tartışılmıştır.

Predicting Anger: Early Maladaptive Schemas as Mediators between Attachment and Anger Dimensions

This study aimed to establish a mediation model in light of current approaches for understanding trait anger and anger expression. Accordingly, the mediating role of early maladaptive schemas in the relationship between attachment and trait anger and anger expression was tested by considering gender and attachment figure differences. Four hundred and forty-four university students with ages ranging from 17 to 28 participated in the study. Participants filled out Parental and Peer Attachment Scale Short Form, Young Schema Questionnaire - Short Form 3, Trait Anger and Anger Expression Scales and a demographic data form. The mediating role of early maladaptive schemas in the relationship between attachment (mother and father) and anger (trait anger, anger in, anger out and anger control) was found to be significant for both male and female participants. Separate mediation analyses for both genders and different attachment figures have also drawn attention to the noticeable differences in results. Consequently, these analyses revealed that different schemas were found to be effective in the expression of anger and trait anger in men and women, and attachment figures of mother and father influenced these schema scores differently. Results of the study were discussed in terms of anger being explained through attachment and schemas, and contributions and implications of the study were presented.

Kaynakça

Akmaz, N. (2009). Eğitim yöneticilerinin bağlanma stilleri ve sürekli öfke ve öfke ifade tarzı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi.Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.

Aktaş, V. ve Güvenç, G. B. (2006). Kız ve erkek ergenlerde saldırgan ve olumlu sosyal davranışlar ile yaş, ilişkisel bağlam ve kişiler arası duyarlılık arasındaki ilişkiler. Edebiyat Fakültesi Dergisi, 23(2), 233–264.

Armsden, G. C. ve Greenberg, M. T. (1987). The inventory of parent and peer attachment: Individual differences and their relationship to psychological wellbeing in adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 16, 427–454.

Barrett, P. M. ve Holmes, J. (2001). Attachment relationships as predictors of cognitive interpretation and response bias in late adolescence. Journal of Child and Family Studies, 10(1), 51–64.

Bartholomew, K. ve Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244.

Bee, B. ve Boyd, H. (2009). Çocuk gelişim psikolojisi. (Çev. Gündüz, O.). İstanbul: Kaknüs Yayınevi. (Özgün çalışma, 2007).

Beck, A. T. (1999). Prisoners of hate: The cognitive basis of anger, hostility, and violence. New York: HarperCollins.

Blissett, J., Walsh, J., Harris, G., Jones, C., Leung, N. ve Meyer, C. (2006). Different core beliefs predict paternal and maternal attachment representations in young women. Clinical Psychology and Psychotherapy, 13, 163–171. doi:10.1002/cpp.482

Bosmans, G., Braet, C. ve Van Vlierberghe, L. (2010). Attachment and symptoms of psychopathology: Early maladaptive schemas as a cognitive link?. Clinical Psychology and Psychotherapy, 17(5), 374–385. doi:10.1002/cpp.667

Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and loss, Vol.1: Attachment. New York: Basic Books.

Bowlby, J. (1973). Attachment and loss: Vol. 2. Separation: Anxiety and anger. New York: Basic Books.

Brenning, K. M. ve Braet, C. (2013). The emotion regulation model of attachment: An emotion-specific approach. Personal Relationships, 20(1), 107–123. doi:10.111/j.1475-6811.2012.01399.x

Bussey, K. ve Bandura, A. (1999). Social cognitive theory of gender development and differentiation. Psychological Review, 106(4), 676–713.

Calamari, E. ve Pini, M. (2003). Dissociative experiences and anger proneness in late adolescent females with different attachment styles. Adolescence, 38(150), 287–303.

Calvete, E., Estévez, A., López de Arroyabe, E. ve Ruiz, P. (2005). The schema questionnaire-short form: Structure and relationship with automatic thoughts and symptoms of affective disorders. European Journal of Psychological Assessment, 21(2), 90– 99. doi:10.1027/1015-5759.21.2.90

Cecero, J. J., Nelson, J. D. ve Gillie, J. M. (2004). Tools and tenets of schema therapy: Toward the construct validity of the early maladaptive schema questionnaire–research version (EMSQ-R). Clinical Psychology and Psychotherapy, 11(5), 344–357. doi:10.1002/cpp.401

Clay, D. L., Anderson, W. P. ve Dixon, W. A. (1993). Relationship between anger expression and stress in predicting depression. Journal Counselling and Development, 72, 91–94. doi:10.1002/j.1556-6676.1993.tb02283.x

Crawford, E. ve Wright, M. O. D. (2007). The impact of childhood psychological maltreatment on interpersonal schemas and subsequent experiences of relationship aggression. Journal of Emotional Abuse, 7(2), 93–116. doi: 10.1300/J135v07n02_06

Çeri, Ö. (2009). Vajinusmus tanısı alan kadınlar ve eşlerinde temel bilişsel şemalar ile bağlanma stillerinin incelenmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.

Deffenbacher, J. L., Oetting, E. R., Thwaites, G. A., Lynch, R. S., Baker, D. A., Stark, R. S., … EiswerthCox, L. (1996). State–Trait Anger Theory and the utility of the Trait Anger Scale. Journal of Counseling Psychology, 43(2), 131–148.

Demir, E. K. ve Şendil, G. (2008). Ebeveyn tutum ölçeği (ETÖ). Türk Psikoloji Yazıları, 11(21), 15–25.

Ellis, A. (1994). Reason and emotion in psychotherapy. (revize edilmiş). Secaucus, NJ: Birch Lane.

Günaydın, G., Selçuk, E., Sümer, N. ve Uysal, A. (2005). Ebeveyn ve arkadaşlara bağlanma envanteri kısa formu’nun psikometrik açıdan değerlendirilmesi. Türk Psikoloji Yazıları, 8(16), 13–23.

Gilligan, C. (1982). In a different voice: Psychological theory and women’s development. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Gök, A. C. (2012). Associated factors of psychological well-being: Early maladaptive schemas, schema coping processes, and parenting styles. Yayınlanmamış yüksek lisan tezi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.

Harris, A. E. ve Curtin, L. (2002). Parental perceptions, early maladaptive schemas, and depressive symptoms in young adults. Cognitive Therapy and Research, 26(3), 405–416.

Hayes, A. F. (2009). Beyond Baron and Kenny: Statistical mediation analysis in the new millennium. Communication Monographs, 76, 408–420. doi:10.1080/03637750903310360

Hazan, C. ve Shaver, P. R. (1994). Attachment as an organizational framework for research on close relationships. Psychological Inquiry, 5, 1–22.

Heppner, P. P. ve Gonzales, D. S. (1987). Men counseling men. M. Scher, M. Stevens, G. Good ve G. A. Eichenfield (Ed.), Handbook of counseling and psychotherapy with men içinde (30–38). Newbury Park, CA: Sage.

İmamoğlu, S. (2003). Öğretmen adaylarının öfke ve öfke ifade tarzları ile bağlanma stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Johnson, R. L. (2010). The relationship of personality and parental and peer attachments with the experience and expression of anger among juvenile offenders. Unpublished doctoral dissertation. Graduate College of the Oklahoma State University, Oklahoma.

Kaplan, B. ve Aksel, E. S. (2013). Ergenlerde bağlanma ve saldırganlık davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Nesne-Psikoloji Dergisi, (1), 20–49.

Kobak, R., Rosenthal, N. ve Serwik, A. (2005). The attachment hierarchy in middle childhood conceptual and methodological issues. K. A. Kerns ve R. A. Richardson (Ed.), Attachment in middle childhood, içinde (71–88). New York, Guilford.

Maccoby, E. ve Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of the family: Parent-child interaction. P. H. Mussen ve E. M. Hetherington (Ed.), Handbook of child psychology, (4. cilt): Socialization, personality and social development, içinde (1–101). New York: Wiley.

Mason, O., Platts, H. ve Tyson, M. (2005). Early maladaptive schemas and adult attachment in a UK clinical population. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 78(4), 549–564. doi:10.1348/147608305X41371

McKee, M., Roring, S., Winterowd, C. ve Porras, C. (2012). The relationship of negative self-schemas and insecure partner attachment styles with anger experience and expression among male batterers. Journal of Interpersonal Violence, 27(13), 2685– 2702.

McLean, H. R., Bailey, H. N. ve Lumley, M. N. (2014). The secure base script: Associated with early maladaptive schemas related to attachment. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 87(4), 425–446. doi:10.1111/papt.12025

Mikulincer, M. (1998). Adult attachment style and individual differences in functional versus dysfunctional experiences of anger. Journal of Personality and Social Psychology, 74(2), 513–524.

Muris, P., Meesters, C., Morren, M. ve Moorman, L. (2004). Anger and hostility in adolescents: Relationships with self-reported attachment style and perceived parental rearing styles. Journal of Psychosomatic Research, 57(3), 257–264. doi: 10.1016/S0022-3999(03)00616-0

Oktay, B. (2010). Aleksitimi: Bağlanma, kendilik algısı, kişilerarası ilişki tarzları ve öfke değişkenleri açısından bir değerlendirme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.

Özer, A. K. (1994). Sürekli öfke (SL-Öfke) ve öfke ifade tarzı (Öfke-tarz) ölçekleri ön çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 9(31), 26–35.

Pasick, R. S., Gordon, G. ve Meth, R. L. (1990). Helping men understand themselves. R. L. Meth, R. S. Pasick ve diğerleri, Men in therapy içinde (131–151). New York: Guilford.

Plant, E. A., Hyde, J. S., Keltner, D. ve Devine, P. G. (2000). The gender stereotyping of emotions. Psychology of Women Quarterly, 24(1), 81–92.

doi: 10.1111/j.1471-6402.2000.tb01024.x Platts, H., Tyson, M. ve Mason, O. (2002). Early attachment and adult psychopathology: A review. Clinical Psychology and Psychotherapy, 9, 330–348.

Preacher, K. J. ve Hayes, A. F. (2004). SPSS and SAS procedures for estimating indirect effects in simple mediation models. Behavior Research Methods, Instruments, and Computers, 36(4), 717–731.

Preacher, K. J. ve Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior Research Methods, 40(3), 879–891.

Power, M. ve Dalgleish, T. (2008). Cognition and emotion: From order to disorder. New York: Psychology Press.

Rafaeli, E., Bernstein, D. P. ve Young, J. (2011). Schema therapy: The CBT distinctive features Series. London and New York: Routledge.

Raja, S. N., McGee, R. ve Stanton, W. R. (1992). Percieved attachments to parents and peers and psychological well-being in adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 21, 471–485.

Rayner, J. S. (2008). The relationship between patterns of relating and early maladaptive schemas. Unpublished doctoral dissertation. Presented to The University of Mississippi of Philosophy. Riley, W. T., Treiber, F. A. ve Woods, M. G. (1989). Anger and hostility in depression. Journal of Nervous and Mental Disease, 177, 668–674.

Roelofs, J., Lee, C., Ruijten, T. ve Lobbestael, J. (2011). The mediating role of early maladaptive schemas in the relation between quality of attachment relationships and symptoms of depression in adolescents. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 39, 471–479. doi:10.1017/S1352465811000117

Roelofs, J., Onckels, L. ve Muris, P. (2013). Attachment quality and psychopathological symptoms in clinically reffered adolescents: The mediating role of early maladaptive schemas. Journal of Child Family Studies, 22, 377–385. doi:10.1007/s10826- 012-9589-x

Rubin, K. H., Dwyer, K. M., Booth-LaForce, C., Kim, A. H., Burgess, K. B. ve Rose-Krasnor, L. (2004). Attachment friendship,and psychosocial functioning in early adolescence. The Journal of Early Adolescence, 24(4), 326–356. doi: 10.1177/0272431604268530

Sarıtaş, D. (2007). The effects of maternal acceptance-rejection on psychological distress of adolescents: The mediator roles of early maladaptive schemas. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.

Sarıtaş, D. ve Gençöz, T. (2011). Psychometric properties of “Young Schema Questionnaire–Short Form 3” in a Turkish adolescent sample. Journal of Cognitive and Behavioral Psychotherapies, 11(1), 83–96.

Sharkin, B. S. (1993). Anger and gender: Theory, research, and implications. Journal of Counseling & Development, 71(4), 386–389. doi:10.1002/j.1556-6676.1993.tb02653.x

Sigre-Leirós, V. L., Carvalho, J. ve Nobre, P. (2013). Early maladaptive schemas and aggressive sexual behavior: A preliminary study with male college students. The Journal of Sexual Medicine, 10(7), 1764–1772. doi:10.1111/j.1743-6109.2012.02875.x

Sigre-Leirós, V., Carvalho, J. ve Nobre, P. J. (2014). The role of psychopathological symptoms in the relationship between cognitive schemas and sexual aggression: A preliminary study. Sexologies, 23(2), 25–29. doi:10.1016/j.sexol.2013.11.005

Simard, V., Moss, E. ve Pascuzzo, K. (2011). Early maladaptive schemas and child and adult attachment: A 15-year longitudinal study. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 84(4), 349–366. doi:10.1111/j.2044- 8341.2010.02009.x

Soygüt, G., Karaosmanoğlu, A. ve Çakır, Z. (2009). Erken dönem uyumsuz şemaların değerlendirilmesi: Young şema ölçeği kısa form-3’ün psikometrik özelliklerine ilişkin bir inceleme. Türk Psikiyatri Dergisi, 20(1), 75–84.

Soysal, A. Ş., Can, H. ve Kılıç, K. M. (2009). Üniversite öğrencilerinde A tipi davranış örüntüsü ile öfke ifadesi arasındaki ilişkinin analizi ve cinsiyetler açısından karşılaştırılması. Klinik Psikiyatri, 12, 61–67.

Spielberger, C. D. (1988). State-Trait Anger Expression Inventory. Orlando, FL: Psychological Assessment Resources

Sümer, N. ve Şendağ, M. A. (2009). Orta çocukluk döneminde ebeveynlere bağlanma, benlik algısı ve kaygı. Türk Psikoloji Dergisi, 24, 86–101.

Tanış, İ. Z. (2014). Yetişkinlerde bağlanma stilleri ve öfke tarzları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Haliç Üniversitesi, İstanbul.

Tremblay, P. F. ve Dozois, D. J. (2009). Another perspective on trait aggressiveness: Overlap with early maladaptive schemas. Personality and Individual Differences, 46(5), 569–574. doi:10.1016/j. paid.2008.12.009

Waller, G., Babbs, M., Milligan, R., Meyer, C., Ohanian, V. ve Leung, N. (2003). Anger and core beliefs in the eating disorders. International Journal of Eating Disorders, 34(1), 118–124.

Willkie, C. E. (2001). Shame and anger in adult fearful and dismissive avoidant attachment. Unpublished doctoral dissertation. Presented to the Faculty of The California School of Professional Psychology’, Alameda.

Yaka, A. İ. (2011). Bağlanma, erken döneme yönelik şemalar, öz-yönetim ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiler. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi, Ankara.

Young, J. (1990). Cognitive therapy for personality disorders: A schema–focused approach. Sarasota, FL: Professional Resource Press.

Young, J. ve Klosko, J. S.(1994). Reinventing your life. New York: Plume.

Young, J. (1999). Cognitive therapy for personality disorders: A schema–focused approach (3rd Ed.). Sarasota, FL: Professional Resource Press.

Young, J. E., Klosko, J. S. ve Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A practitioner’s guide. New York: The Guilford Press.

Zimmermann, P., Maier, M. A., Winter, M. ve Grossmann, K. E. (2001). Attachment and adolescents’ emotion regulation during a joint problem-solving task with a friend. International Journal of Behavioral Development 25(4), 331–343. doi: 10.1080/01650250143000157

Kaynak Göster