FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇEVREYE YÖNELİK TUTUMLARI VE ÇEVRE DOSTU DAVRANIŞLARI

Bu araştırmanın amacı, 2013-2014 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi bir, iki, üç ve dördüncü sınıflarda öğrenim gören Fen Bilgisi öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumlarının ve çevre dostu davranışlarının belirlenmesidir. Ayrıca bu araştırma ile fen bilgisi öğretmen adaylarının çevreye karşı tutumları ile çevre dostu davranışları üzerinde cinsiyet, sınıf ve uzun süre yaşanılan yerleşim yeri değişkenlerine göre anlamlı fark olup olmadığının incelenmesi amaçlanmıştır. Tarama yöntemi ile desenlenen araştırmanın veri toplama araçları Çevreye Yönelik Tutum ve Çevre Dostu Davranış Ölçekleri’dir. Elde edilen veriler yüzde, frekans, ortalama ve standart sapma gibi betimsel istatistikler ile t-testi, ANOVA gibi açıklayıcı istatistiklere tabi tutulmuştur. Araştırmanın sonucuna göre, Fen Bilgisi öğretmen adaylarının çevreye yönelik orta düzeyde olumlu tutuma sahip oldukları ve sıklıkla çevre dostu davranışlar sergiledikleri ifade edilebilir. Bununla birlikte bu araştırmada öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları ile cinsiyet ve sınıf seviyesi, çevre dostu davranışları ile sınıf seviyesi değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar olduğu belirlenmiştir.

Student Science Teachers’s Environmental Attitudes and Behaviors

The purpose of this research is to determine the enviromental attitude and proenviromental behaviours of science students teachers at the Erciyes University and to compare the levels of enviroemental attitude and proenviromental behaviours in terms of different variables such as gender, grade and residance. survey method was used in the present research. As data collection tools, Enviromental Attitude and Proenviromental Behaviour Scale were made use of. For data analysis, descriptive and inferential statistics were utilized. The findings showed that participants possessed medium enviromental attitude and that they presented proenviromental behaviours frequently. In addition, it was found that there is a statistically significant difference between enviromental attitude and the gender and grade also there is a statistically significant difference between proenviromental behaviours and the grade.

Kaynakça

Ajzen, I., & Fishbein, M. (1980). Understanding attitudes and predicting social behavior. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

Alnıaçık, Ü. (2010). Çevreci yönelim, çevre dostu davranışlar ve demografik özellikler: Üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma. Selçuk Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(20), 507-532.

Arcury, T.A., & Christianson, E.H. (1993). Rural-urban differences in environmental knowledge and actions. The Journal of Environmental Education, 25(1), 19-25.

Atasoy, E. (2005). Çevre için eğitim: İlköğretim öğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir çalışma. Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi, Bursa, Türkiye.

Barr, S. (2007). Factors influencing environmental attitudes and behaviors: A UK case study of Household Waste Management. Environment and Behavior, 39(4), 435-473.

Başar, H. (2014). Araştırmalarda Likert yanılgıları. 01. 01. 2014 tarihinde yunus.hacettepe.edu.tr/~alerbas/yazilar/Likert.doc adresinden indirilmiştir.

Berberoğlu, G., & Tosunoğlu C. (1995). Exploratory and confirmatory factor analyses of an Environmental Attitude Scale (EAS) for Turkish university students. Journal of Environmental Education, 26(3), 40-44.

Bogner, F.X., & Wiseman, M. (1997). Environmental perception of urban and rural pupils. Journal of Environmental Psychology, 17, 111-122.

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.

Can, A. (2013). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.

Clayton, S., & Kılınç, A. (2013). Proenvironmental concern and behavior in Turkey: The role of national and environmental identity. Pscyecology, 3(3), 311-330.

Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Hillsdale, NJ: Erlbaum.

Crompton, T. (2008). Weathercocks and signposts: The environment movement at a crossroads. WorldWildlife Fund, Godalming, United Kingdom. 07.05.2011 Tarihinde wwf.org.uk/strategiesforchange adresinden indirilmiştir.

Çabuk, B. ve Karacaoğlu, C. (2003). Üniversite öğrencilerinin çevre duyarlılıklarının incelenmesi. Ankara üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(1-2), 189-202.

Çevre Bakanlığı. (2000). IV. Çevre şurası çalışma belgeleri. İzmir.

Değirmenci, M. (2012). İlköğretim öğrencilerinin çevreye karşı tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi (Kayseri ili örneği). Journal of European Education, 2(2), 47-53.

Deniş, H. ve Genç, H. (2007). Çevre bilimi dersi alan ve almayan sınıf öğretmenliği öğrencilerinin çevreye ilişkin tutumları ve çevre bilimi dersindeki başarılarının karşılaştırılması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13, 20-26.

Diekmann, A., & Preisendoerfer, P. (1992). Persoenliches umweltverhalten: Die diskrepanz zwischen anspruch und wirklichkeit. Koelner Zeitschrift fuer Soziologie und Sozialpsychologi e, 44, 226–251.

Erdoğan, M., & Özsoy, A.M. (2007). Graduate students’ perspectives on the human-environment relationship. Journal of Turkish Science Education, 4(2), 21-30.

Erol, G.H. (2005). Elementary education department 2nd year students attitudes towards environment and environmental problems. Yüksek Lisans Tezi, Denizli, Türkiye.

Erol, G.H., & Gezer, K. (2006). Prospective of elemantary school teachers’ attitudes toward environment and enviromental problems. International Journal of Enviromental and Sceince Education, 1(1), 65-77.

Erten, S. (2005). Okul öncesi öğretmen adaylarında çevre dostu davranışların araştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 91-100.

Erten, S. ve Aydoğdu, C. (2011). Türkiyeli ve Azerbaycanlı öğrencilerde, ekosentrik, antroposentrik ve çevreye karşı antipatik tutum anlayışları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 158-169.

Evans, G.W., Brauchle, G., Haq, A., Stecker, R., Wong, K., & Shapiro, E. (2007). Young children’s environmental attitudes and behaviors. Environment and Behavior, 39(5), 635-659.

Fraenkel, J.R., & Wallen, N.E. (2006). How to design and evaluate research in education (6th ed.). Boston, MA: The McGraw-Hill Companies.

Grodzinska-Jurczak, M., Stepska, A., Nieszporek, K., & Bryda, G. (2006). Perception of enviromental problems among pre-scholl children in Poland. International Research in Geographical and Enviromental Education, 15(1), 62-76.

Hines, J.M., Hungerford, H.R., & Tomera, A.N. (1986-87). Analysis and Synthesis of research on responsible pro-environmental behavior: A metaanalysis. The Journal of Environmental Education, 18(2), 1–8.

Hsu, S.J., & Roth, R.E. (1999). Predicting Taiwanese secondary teachers’ responsible environmental behavior through environmental literacy variables. The Journal of Environmental Education, 30(4), 11-18.

Hungerford, H.R., & Volk, T.L. (1990). Changing learner behavior through environmental education. The Journal of Environmental Education, 21(3), 8–21.

Kahyaoğlu, M. ve Özgen, N. (2012). Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 5(2), 171-185.

Kaiser, F.G., & Fuhrer, U. (2003). Ecological behavior’s dependency on different forms of knowledge. Applied Psychology: An International Review, 52(4), 598-613.

Kaiser, F.G., Wölfing, S., & Fuhrer, U. (1999). Environmental attitude and ecological behavior. Journal of Environmental Psychology, 19, 1-19.

Kasapoğlu, A., & Turan, F. (2008). Attitude-behaviour relationships in environmental education: A case study from Turkey. International Journal of Environmental Studies, 65(2), 219–231.

Kılınç, A. (2010). Can project-based learning close the gap? Turkish student teachers and proenviromental behaviours. International Journal of Enviromental ve Science Education, 5(4), 495-509.

Kılınç, A., Boyes, E., & Stanisstreet, M. (2011). Turkish school students and global warming: Beliefs and willingness to act. Eurasia Journal of Mathematics, Science ve Technology Education, 7(2), 121-134.

Kılınç, A., Watt, H., & Richardson, P. (2012). Factors influencing teaching choice in Turkey. Asia-Pasific Journal of Teacher Education, 40(3), 199-226.

Kuhlemeier, H., Bergh, H. V. D., & Lagerweij, N. (1999). Environmental knowledge, attitudes, and behavior in dutch secondary education. The Journal of Environmental Education, 30(2), 4-15.

Martens, T., & Rost, J. (1998). Der Zusammenhang von wahrgenommener Bedrohung durch Umweltgefahren und der Ausbildung von Handlungsintentionen. Zeitschrift für Experimentelle Psychologie, 45(4), 345- 364.

McMillan, J. H., & Schumacher, S. (2010). Research in education: A conceptual introduction. New York: Longman.

Moore, D. W. (2002). Public leans toward conservation approach to environmental policy. Gallup Poll Monthly, 438, 35–38.

Naess, A. (1995). The Deep ecological movement. Deep ecology for the 21st century. Boston: Shambhala Publications.

Negev, M., Sagy, G., Tal, A., Salzberg A., & Garb, Y. (2006). Mapping environmental literacy in Israel. 35th Annual NAAEE Conference: Building Environmental Education in Society, St. Paul, MN, The USA.

Newhouse, N. (1991). Implications of attitude and behavior research for environmental conservation. The Journal of Environmental Education, 22(1), 26–32.

Nisbet, E. K. L., Zelenski, J. M., & Murphy, S. A. (2009). The Nature relatedness scale: Linking individuals’ connection with nature to environmental concern and behavior. Environment and Behavior, 41, 715-740.

Önal, N. ve Çakır, H. (2015). Eğitim fakültesi öğretim elemanlarının teknolojik pedagojik içerik bilgilerine ilişkin özgüven algıları. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 12-2(24), 117-131.

Pajares, M. F. (1992). Teacher’ beliefs and educational research: Cleaning up a messy construct. Review of Educational Research, 62, 307-332.

Pelstring, L. (1997). Measuring environmental attitudes: The new environmental paradigm. 20.10.2012 tarihinde http:// trochim.human.cornell.edu/gallery/pelstring/lisap.htm adresinden indirilmiştir.

Sadık, F. ve Sarı, M. (2010). Student teacher's attitudes towards environmental problems and their level of environmental knowledge. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(39), 129-141.

Schultz, W. (2011). Conservation means behavior. Conservation Biology Special Issue, 25(6), 1080–1083.

Shin, D., Chu, H., Lee, E., Ko, H., Lee, M., Kang, K., Min, B., & Park, J. (2005). An assessment of Korean students’ environmental literacy. Journal of Korean Earth Science Society, 26(4), 358-364.

Steg, L., & Vlek, C. (2009). Encouraging pro-environmental behaviour: An integrative review and research agenda. Journal of Environmental Psychology, 29, 309-317.

Şama, E. (1997). University students attitudes towards environment and environmental problems. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara, Türkiye.

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics. Boston: Allyn and Bacon.

Tanık, N. (2012). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının çevre kimliklerinin ve çevre dostu davranışlarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri, Türkiye.

Teksöz, G., Şahin, E. ve Ertepınar, H. (2010). Çevre okuryazarlığı, öğretmen adayları ve sürdürülebilir bir gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 307-320.

Tikka, P. M., Kuitunen, M. T., & Tynys, S. M. (2000). Effect of educational background on students’ attitude, activity levels, and knowledge concerning the environment. The Journal of Environmetal Education, 31(3), 12- 19.

Tuncer, G., Sungur, S., Tekkaya, C., & Ertepınar, H. (2004). Environmental attitudes of the 6th grade students from rural and urban areas: A case study for Ankara. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26, 167-175.

UNESCO (1978). Intergovernmental conference on environmental education: Final report. 14-26 October, UNESCO and UNEP: Tbilisi (USSR).

Uzun, N. ve Sağlam, N. (2006). Orta öğretim öğrencileri için çevresel tutum ölçeği geliştirme ve geçerliliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,30, 240-250.

Van Liere, K. D., & Dunlap, R. E. (1981). Environmental concern: Does it make a difference how it’s measured?. Environment and Behavior, 13(6), 651-676.

Yaşar, Z., Yaşar, E. ve Yalçın,N. (2012 ). İlköğretim 7. sınıf öğrencilerinin çevreye yönelik tutumlarının fen ve teknoloji dersi başarıları açısından incelenmesi. Niğde Üniversitesi X. Ulusal Fen ve Matematik Eğitimi Kongresi’nde sunulmuş bildiri. Niğde, Türkiye.

Yılmaz, A., Morgil, İ. Aktuğ, P. ve Göbekli, İ. (2002). Ortaöğretim ve üniversite öğrencilerinin çevre, çevre kavramları ve sorunları konusundaki bilgileri ve öneriler. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 156- 162.

Kaynak Göster