Şahıs Eklerinin Şekil ve Zaman Ekleriyle Kullanımı: Çal ve Yöresi Ağızları Örneği

Şahıs ekleri, çekimli fiillerde hareketi gerçekleştiren şahsı ifade eden eklerdir. Türkiye Türkçesi gramerlerinde şahıs ekleri; şahıs zamiri kökenli, iyelik kökenli ve emir kökenli şahıs ekleri olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Diğer ağızlarda olduğu gibi Çal ve yöresi ağızlarında da bu üç tip şahıs eki tespit edilmiştir. Fakat şahıs eklerinin şekil ve zaman ekleriyle kullanımı noktasında ağızlar ve yazı dili farklılık göstermektedir. Yazı dilinde iyelik kökenli şahıs ekleri bilinen geçmiş zaman ve şart; zamir kökenli şahıs ekleri ise şimdiki zaman, öğrenilen geçmiş zaman, geniş zaman, gelecek zaman ve gereklilik kipi ile çekimlenmektedir. Yöre ağızlarında bilinen geçmiş zaman üzerinde yalnızca iyelik kökenli şahıs ekleri kullanılmakta, diğer bütün şekil ve zaman ekleri hem şahıs zamiri hem de iyelik kökenli şahıs ekleriyle kullanılmaktadır. Bu makalede söz konusu durum “Çal ve Yöresi Ağızları” isimli yüksek lisans tezinden hareketle örneklerle açıklanacaktır.

THE USING OF PERSONEL ENDINGS WITH FORM AND TENSE SUFFIXES: THE DIALECTS OF ÇAL AND ITS DIALECTS

Personal endings are suffixes that expressing the person who performing the action in finite verbs. In Turkey Turkish grammars; personal ending is divided into three categories: personal endings of personal pronoun origin, personal endings of possessive suffix origin and personal endings of the imperative origin. As in other dialects, these three types of personal endings were identified in the dialects of Çal and its districts. However, dialects and written language differ in terms of usage of personal endings with form and tense suffixes. In the written language, personal endings of possessive suffix origin were conjugated with past tenses and conditional; personal endings of personal pronoun origin were conjugated with present tense, past indefinite, aorist future tense and necessitative. In its surrounding, only personal endings of possessive suffix origin are used with past tense; all other forms and tense suffixes are used with both personal endings of personal pronoun origin and personal endings of possessive suffix origin. In this article, the situation will be explained with examples from the master thesis named “The Dialects of Çal and of Its Districts”

Kaynakça

Akar, Ali (2013). Muğla ve Yöresi Ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Ay, Özgür (2004). “Türkiye Türkçesi Ağızlarında Fiil Çekiminde Kullanılan Şahıs Ekleri Üzerine”. V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I, ss. 319-342, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Banguoğlu, Tahsin (1977). “Anadolu (ve Rumeli) Ağızları”. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi Devirler/İsimler/Eserler/Terimler. Cilt 1. İstanbul: Dergâh Yayınları. ss. 132-134.

Ergin, Muharrem (1983). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.

Gemalmaz, Efrasiyap (1995). Erzurum İli Ağızları (İnceleme- Metinler-Sözlük ve Dizinler) I. Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Gülensoy, Tuncer (1988). Kütahya ve Yöresi Ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Gülsevin, Gürer (2002). Uşak İli Ağızları (Dil Özellikleri-Metinler-Sözlük). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

İlker, Ayşe (2017). Manisa Ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Karahan, Leyla (2014). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kayılan, Fatma (2018). Çal ve Yöresi Ağızları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.

Korkmaz, Zeynep (1964). “Eski Anadolu Türkçesindeki –van/-ven, -vuz/-vüz Kişi ve Bildirme Eklerinin Anadolu Ağızlarındaki Kalıntıları”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten. Cilt:12. ss.: 43-65.

Korkmaz, Zeynep (1983). “Anadolu ve Rumeli Ağızları”. Türk Ansiklopedisi. Cilt XXXII. Ankara: Milli Eğitim Basımevi. ss. 419-426

Korkmaz, Zeynep (1994). Bartın ve Yöresi Ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Korkmaz, Zeynep (1994). Güney-Batı Anadolu Ağızları Ses Bilgisi (Fonetik). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Kaynak Göster