Melih Cevdet Anday’ın “Troya Önünde Atlar” Şiirindeki Mitolojik Unsurlar Hakkında Bazı Değerlendirmeler

Melih Cevdet Anday (1915-2002), Garip’ten sonra giderek daha zor anlaşılan, düşünsel arka planı yoğun, okurdan zengin bir ansiklopedi talep eden bir şiir oluşturmuştur. Şair, Kolları Bağlı Odysseus’tan (1962) başlamak üzere şiirlerinde mitolojik unsurlara gittikçe artan oranda yer vermeye başlamıştır. Teknenin Ölümü (1975) ve Ölümsüzlük Ardında Gılgamış (1981) adlı kitaplarında da mitoloji, şiirin ana bileşenlerinden biri olarak kullanılmıştır. Şiirlerini yorumlayan eleştirmenler de Melih Cevdet Anday’ın mitolojiden beslenmesini tartışmıştır. Yunanca söz, öykü anlamına gelen mitos (mythos), yazısız devirlerde yaşayan ilksel insanların doğayı anlama ve onunla baş etme çabalarının sonunda ortaya çıkmış; doğa olaylarının tanrısal varlıklar olarak tasarlanması esasına göre oluşmuştur. Mitler, ilksel toplumların yazılı olmayan ve kuşaktan kuşağa aktarılan geçmişleridir. Yazılı devirlerle birlikte mitler, inanılırlıklarını yitirmiş; toplumların mitlere yüklediği sembolik anlamlar da ortadan kalkmıştır. Bununla birlikte mitler edebiyatın ve diğer sanat türlerinin ilham kaynağı olmayı yüzyıllarca sürdürmüştür. Melih Cevdet Anday da bir yazısında insanlığın mitosları hiçbir zaman aşamadığını; “o us dışı tanrılar, kahramanlar”ın kılık değiştirerek sonraki uygarlıklara, inanışlara sızdığını ileri sürmüştür. Bu makalede Teknenin Ölümü’nde yer alan Homeros’un İlyada’sı ile kurduğu metinlerarası ilişkiyle dikkat çeken “Troya Önünde Atlar” şiiri, mitolojik unsurların temsili ekseninde incelenecektir. Şairin mitosları çağdaş dünyaya nasıl taşıdığı, öyküye yeni eklemeler yapıp yapmadığı, modern dünyanın bir insanı olarak mitosa yeni anlamlar katıp katmadığı tartışılacaktır.

SOME EVALUATIONS ON THE MYTHOLOGICAL CONTENTS IN MELIH CEVDET ANDAY’S POEM “TROYA ÖNÜNDE ATLAR”

Melih Cevdet Anday (1915-2002) has created an elaborate poem that has an intense intellectual background and demandes a rich encyclopedia from the reader after the Garip Poetry Movement. Anday began to include mythological elements in his poems gradually starting from Kolları Bağlı Odysseus (1962). Mythology was also used as one of the main components of poem in his books Teknenin Ölümü (1975) and Ölümsüzlük Ardında Gılgamış (1981). The critics who interpret his poems also discussed relationship between Melih Cevdet Anday and mythology. Mythos, which means “utterance” and “story” in Greek, emerged at the end of the efforts of the first people who lived in preliteracy periods in contex of understanding and dealing with nature, and it was formed on the basis of designing natural phenomena as divine beings. Myths are the first societies’ unwritten history that are passed on from generation to generation. Myths have lost their credibility with written periods; the symbolic meanings imposed by societies on myths have also disappeared. However, myths have continued to be the inspiration of literature and other forms of art for centuries. Melih Cevdet Anday, in one of his writings, states that humanity could never overcome myths, in his opinion, “those irrational gods, heroes” have continued to exist in later civilizations and beliefs by disguising. In this article, the poem known as “Troya Önünde Atlar”, which draw attention to the established intertextual relationship with Iliad by Homer, will be examined on the axis of representation of mythological elements. How the poet brings the myths to the contemporary world, whether he makes new additions to the story, and whether it adds new meanings to myth as a person of modern world will be discussed.

Kaynakça

Anday, Melih Cevdet (1975). Teknenin Ölümü. İstanbul: Sander Yayınları.

Anday, Melih Cevdet (2008). Sözcükler “Toplu Şiirler”. İstanbul: Everest.

Anday, Melih Cevdet (2015). Şiir Yaşantısı/ Şiir Yazıları. İstanbul: Everest.

Armağan, Yalçın (2003). Melih Cevdet Anday Şiirinde Zaman. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Bilkent Üniversitesi.

Boratav, Pertev Naili (1984). Köroğlu. İstanbul: Adam.

Bovée, Kari (2016). https://karibovee.com/famous-horse-partners-in-history-el-cid-andbabieca (Erişim 25.06.2019).

Campbell, Joseph (2015). Yaratıcı Mitoloji- Tanrının Maskeleri-IV. Kudret Emiroğlu (Çev.). İstanbul: Islık.

Campbell, Joseph (2017). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. İstanbul: İthaki.

Eliade, Mircea (1994). Edebi Dönüş Mitosu. Ümit Altuğ (Çev.). Ankara: İmge.

Eliade, Mircea (2017). Mitlerin Özellikleri. Sema Rifat (Çev.). İstanbul: Alfa.

Eliot, T.S. (1990). Çorak Ülke- Dört Kuartet ve Başka Şiirler. Suphi Aytimur (Çev.). İstanbul: Adam.

Feuerbach, Ludwig (2015). Tanrıların Doğuşu- Klasik, İbrani ve Hıristiyan Antikçağ Kaynaklarına Göre. Oğuz Özügül (Çev.). İstanbul: Say.

Frazer, G. James (1991). Altın Dal-Dinin ve Folklorun Kökleri-I. Mehmet H. Doğan (Çev.). İstanbul: Payel.

Frazer, G. James (1992). Altın Dal-Dinin ve Folklorun Kökleri-II. Mehmet H. Doğan (Çev.). İstanbul: Payel.

Gezgin, İsmail (2014). Sanatın Mitolojisi. İstanbul: Sel.

Graves, Robert (2010). Yunan Mitleri/ Tanrılar, Kahramanlar, Söylenceler. Uğur Çapkur (Çev.). İstanbul: Say.

Güneşte Ayıklanmış- Melih Cevdet Anday Şiiri (2004). Orhan Kahyaoğlu (Hazırlayan). İstanbul: Nekitaplar.

Hızlan, Doğan (2000). “Şiiri Siz Tamamlayın”. Kitap-lık, 39. 92-104.

Homeros (2017). Odysseia. Azra Erhat, A. Kadir (Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Homeros (2018). İlyada. Azra Erhat, A. Kadir (Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Kahraman, Hasan Bülent (2004). Türk Şiiri Modernizm Şiir. İstanbul: Agora Kitaplığı.

Koçak, Orhan (1989). “Melih Cevdet Anday’la Söyleşi”. Defter, 10, 81-87.

Koçak, Orhan (1989). “Melih Cevdet Anday Şiirinde Ten ve Tin I”. Defter, 10, 93-116.

Kris, Ernst; Kurz, Otto (2013). Sanatçı İmgesinin Oluşumu: Efsane, Mit ve Büyü. Sabri Gürses (Çev.). İstanbul: İthaki.

Levi- Strauss, Claude (1986). Mit ve Anlam. Şen Süer, Selahattin Erkanlı (Çev.). İstanbul: Alan.

Levi- Strauss, Claude (2012). Yapısal Antropoloji. Adnan Kailoğulları (Çev.). Ankara: İmge.

March, Jenny (2018). Klasik Mitler. Semih Lim (Çev.). İstanbul: İletişim.

Mohapatra, A. Ranjan (2003). “Budizm”. Hidayet Işık (Çev.). Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 16, 167-179.

Necatigil, Behçet (1978). 100 Soruda Mitologya. İstanbul: Gerçek Yayınevi.

Oktay, Ahmet (2008). İmkânsız Poetika. İstanbul: İthaki.

Rank, Otto (2016). Kahramanın Doğuş Miti- Mitolojinin Psikolojik Yorumu. Gökçe Yavaş (Çev.). İstanbul: Pinhan.

Saçlıoğlu, Mehmet Zaman (2003). A’dan Z’ye Melih Cevdet Anday. İstanbul: YKY.

Sanz, Maria Jesus Horta (2005). “José Ortega y Gasset’e Göre Cervantes’in Romanında Gerçeklik Kavramı ve Don Kişot Üzerine Düşünceler”. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi. 8: 63-69.

Susamcı, Hilal (2018). Pagan Kültürde Kehanet ve Batı Resminde Kâhin Kadınlar.

Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Uzun, Mustafa (1994). “Düldül”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10, 20-21.

Ünal, Selman Oğuzcan (2015). “Büyük İskender’in Yoldaşı: Bukefelos”. http://www.gazetebilkent.com/2015/12/22/buyuk-iskenderin-yoldasi-bukefalos/ (Erişim:25.06.2019).

Kaynak Göster