Batı Anadolu Efsanelerindeki Millî Mücadeleyi Kült Merkezli Okumak

Kurtuluş Savaşı zamanında işgale uğrayan Batı Anadolu, işgalden düzenli orduyla birlikte yerel kuvvetlerin desteğiyle kurtulmuştur. Savaşın yarattığı olumsuzluklar ve bin yıldır vatan olarak benimsenen toprakların işgale uğraması büyük bir endişe yaratmıştır. Bu endişe hem Millî Mücadele döneminde hem de sonrasındaki birçok edebî üründe çeşitli yönleriyle işlenmiştir. Belirli şahıs, yer ve hadiseler hakkında anlatılan, olağanüstü olmasına rağmen inandırıcılık vasfı olan, anlatıcıları ve dinleyicileri tarafından gerçek kabul edilen efsaneler de millî mücadele dönemine ait bilgiler sunan edebî anlatılardandır. Batı Anadolu halkının inanma ihtiyaçları, hayal güçleri ve kültürel bellekleriyle kurguladıkları efsanelerinde, Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı çeşitli yönleriyle konu edinilir ve vatan toprağının kutsallığı sıklıkla işlenir. Türklerin kadim kültürlerinden bu yana evren tasarımlarında önemli bir alan olan çeşitli kültleri bu efsanelerde motif olarak yer alır. Kültürel belleğin sürekliliğiyle bu efsanelerde yer alan söz konusu kültler, Millî Mücadelenin manevi kısmını oluşturmuş ve vatan toprağının kutsallığı düşüncesini somutlaştırarak inşa etmiştir.

A CULT-CENTERED READING OF NATIONAL STRUGGLE IN WESTERN ANATOLIAN LEGENDS

Western Anatolia, occupied during the War of Independence, was ensured with the support of local forces along with the regular army. The problems caused by the war and the occupation of the millennial homeland created a great concern. This concern has been discussed with various aspects in many literary works both during and after the National Struggle. The legends narrated about certain individuals, places and events, which are considered to be true by their narrators and listeners despite being extraordinary, are also literary narratives that provide information about the period of national struggle. In these legends, constructed with the needs of believing, imagination and cultural memory of the people of Western Anatolia, the National Struggle and Independence War is entreated with various aspects and the holiness of the homeland is frequently emphasized. Since the ancient cultures of Turks, their various cults that have an important place in universe designs have taken place as motifs in these legends. With the continuity of cultural memory, the cults mentioned in these legends have constituted the spiritual wing of the National Struggle and concretized the idea of the sanctity of the homeland.

Kaynakça

Acar, Hakan, (2013). Burdur Efsaneleri Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Alakuş, Elif, (2014), Afyonkarahisar Merkezde Yer Adlarına Bağlı Oluşan Efsaneler Derlemeİnceleme-Metinler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Alekseyev, Nikolay Alekseyeviç. (2013). Türk Dilli Sibirya Halklarının Şamanizmi. (Çev. Metin Ergun). Konya: Kömen Yayınları.

Arslan, Mustafa. (2005). “Türk Destanlarında Evren Tasarımı”, Prof. Dr. Fikret Türkmen Armağanı, İzmir: Kanyılmaz Matbaası, s. 65-75

Arslan, Mustafa, Bahar Akarpınar. (2015). “Tekke-Tasavvuf Edebiyatı”. Türk Halk Edebiyatı El Kitabı, Ankara: Grafiker Yayınları, s.345-398.

Artun, Erman (2014). Ansiklopedik Halkbilimi / Halk Edebiyatı Sözlüğü Terimler, Motifler, kavramlar. Adana: Karahan Kitabevi.

Atakan, Asiye. (2002). Afyonkarahisar Efsanelerinin Eğitim Açısından İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Atlı, İbrahim. (2012). Çan Yöresi Efsanelerinin Sosyolojik Açıdan Değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale: On Sekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Aydınoğlu, Burcu. (2005). Tire Merkezinde Halk İnanışları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ayverdi, İlhan. (2008). Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Kubbealtı.

Bascom, William R. (2006). “Folklorun Biçimleri: Nesir Anlatılar”. (Çev.: R. Nur Aktaş, vd.). Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar I, Ankara: Geleneksel Yayınları, s.113-133.

Boratav, Pertev Naili. 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.

Çay, Abdulhaluk Mehmet. (2009). Türkiye Cumhuriyeti Kronolojisi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı.

Çelepi, Mehmet Surur. (2015). “Teke Yöresi Efsanelerinin Yaratılma Estetiği”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. Sayı: 4/3 2015 s. 1166-1187.

Çelepi, Mehmet Surur. (2017). Türk Kültür Evreninde Toy-Denizli Örneği. Konya: Kömen Yayınları.

Demirtaş, Sezai. (2013). Savaş ve Fetih Olguları Bağlamında Anadolu Sahası Türk Efsaneleri Üzerine İncelemeler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Divitçioğlu, Sencer. (2000). Kök Türkler, Kut, Küç, Ülüg. İstanbul: YKY.

Eliade, Mircea. (2014). Şamanizm, (Çev. İsmet Birkan). Ankara: İmge Kitabevi.

Ergun, Pervin. (2010). “Türk Kültüründe Ruhlar ve Orman Kültü”. Millî Folklor. Sayı 87. s.113-122

Esin, Emel. (2001). Türk Kozmolojisine Giriş. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.

Göde, Halil Altay. (2010). Isparta Efsaneleri. Isparta: Fakülte Kitabevi.

Güldemir, Münevver Karanfil (2008). Afyon Bolvadin ve Çevresi Halk İnanışları ve Uygulamaları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

Gülşen, Hacer. (2008). “Millî Mücadele Döneminde Savaş Edebiyatımız”. İlmî Araştırmalar. Sayı 25, s.85-96.

Harva, Uno. (2014). Altay Panteonu (mitler, ritüeller, inançlar ve Tanrılar). (Çev.: Ömer Suveren), İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayınları.

İnan, Abdülkadir. (1976). Eski Türk Dini Tarihi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

İnan, Abdulkadir. (2015). Tarihte ve Bugün Şamanizm- Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Keser, Alper, (2017), Nazilli Bölgesi Efsane ve Memoratları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Köprülü, Fuad. (2003). Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları.

Luth, Max. (2006). “Masalın Efsane, Menkabe, Mit, Fabl ve Fıkra Gibi Türlerden Farkı”. (Çev. Sevengül Sönmez). Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar I. Ankara: Geleneksel Yayınları, s.220-222.

L’vovo, Eleonara L’vovna, vd. (2013). Güney Sibirya Türklerinin Geleneksel Dünya Görüşleri IKâinat ve Zaman, Nesneler Dünyası. (Çev. Metin Ergun). Konya: Kömen Yayınları.

Ocak, Ahmet Yaşar. (1990). İslâm-Türk İnançlarında Hızır Yahut Hızır-İlyas Kültü. Ankara.

Osan, Mustafa. (2006). Kuzeydoğu Denizli Yöresinde Anlatılan Efsaneler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ögel, Bahaeddin. (1989). Türk Mitolojisi I (Kaynakları ve Açıklamaları ile Destanlar). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Önal, Mehmet Naci. (2005). Muğla Efsaneleri (Araştırma-inceleme). Muğla: Muğla Üniversitesi yayınları.

Örnek, Sedat Veyis. (1995). 100 Soruda İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane, İstanbul: Gerçek Yayınevi.

Özarslan, Metin. (2003). “Türk Kültüründe Ağaç ve Orman Kültü”. Türkbilig. Sayı 5. s.94-102.

Pehlivan, Gürol. (2012). Manisa Şehrinde Evliya Kültü. Manisa: İl Özel İdaresi Yayını.

Peker, Selçuk. (2015). Mezar ve Türbelere Kült Merkezli Bir Bakış (Aksaray Örneği). Konya: Kömen Yayınları.

Potapov, Leonid Pavloviç. (2012). Altay Şamanizmi. (Çev. Metin Ergun). Konya: Kömen Yayınları.

Rohrıch, Lutz. (2006). “Halk Anlatısı Araştırmasında Anlam Arayışı”. Halk Biliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar I. Ankara: Geleneksel Yayınları. s.153-162.

Roux, Jean-Paul. (1998). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. (Çev. Aykut Kazancıgil). İstanbul: İşaret Yayınları.

Sakaoğlu, Saim. (2009). Efsane Araştırmaları. Konya: Kömen Yayınları.

Seyidoğlu, Bilge. (1985). Erzurum Efsaneleri (Erzurum’da Belli Yerlere Bağlı Olarak Derlenmiş Efsaneler Üzerinde Bir İnceleme). Ankara: Kültür Ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Tanyu, Hikmet. (1973). Dinler Tarihi Araştırmaları. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.

Taş, İsmail. (2011). Türk Düşüncesinde Kozmogoni-Kozmoloji. Konya: Kömen Yayınları.

Türkçe Sözlük (2005), Ankara: TDK Yayınları.

Türkmen, Osman (2017). Alaşehir Yöresindeki Efsane Ve Memoratlar. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Türktaş, Mevlüt Metin. (2012). Denizli Efsaneleri. Doktora Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Yürük, Yaşar. (2018). İzmir Efsaneleri. İzmir: Yakın Yayınları.

Yakın, Salih. (2017). Kütahya Efsaneleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Çankırı: Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Yıldırım, Dursun. (1998). “Coğrafyadan Vatana Geçiş Ve Vatan İle Göç Ediş Problemi”. Türk Bitiği Araştırma-İnceleme Yazıları. Ankara: Akçağ Yayınları.

Yılmaz, Bora. (2015). Çanakkale Savaşları Etrafında Teşekkül Eden Halk Anlatıları.

Yayımlanmamış Doktora Tezi. Çanakkale: On Sekiz Mart Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Kaynak Göster