Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı

Bu çalışmada, Topkapı Sarayı Müzesi Padişah Elbiseleri Seksiyonu’ndaki Osmanlı Dönemi’ne ait ve 16. yüzyıla tarihlendirilen iki adet Kâbe örtüsü inceleme kapsamına alınmıştır. Her iki eserden klapdan numuneleri de dahil olmak üzere toplam 9 numune elde edilmiştir. Tekstil eserlerde kullanılan üç ana malzeme lif, boya ve metalik ipliklerin özellikleri çeşitli arkeometrik yöntem ve teknikler kullanılarak incelenmiştir. Ön inceleme, teknik özellikler (çözgü/atkı sıklığı, iplik büküm yönü) ve belgeleme için bir optik mikroskop ile boyarmadde analizleri için diyot dizi algılamalı yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC-DAD) kullanılmıştır. Ayrıca, klapdan ipliklerde çekirdek ipliğin türü, genel morfoloji, metalik şeridin kimyasal bileşimi ve korozyon ürünlerinin tespiti için enerji dağılımlı X-ışını spektroskopisine (EDX) sahip taramalı elektron mikroskobu (SEM) tekniğinden yararlanılmıştır. HPLC-DAD ile elde edilen sonuçlara göre, renkli numunelerde belirlenen muhtemel boya kaynakları lak böceği, kökboya bitkisi, boyacı sumağı, muhabbet çiçeği ile meşe palamudu, mazı gomalağı, nar kabuğu bitkilerinden herhangi biridir. SEM-EDX ile elde edilen analiz sonuçlarına göre, klapdanlarda kullanılan metalik şeridin önce çekme daha sonra haddeleme yöntemi ile ve ayrıca, kimyasal kompozisyon olarak gümüş üzerine altın kaplama yapılarak üretildiği tespit edilmiştir. Arkeometrik yöntem ve teknikler kullanılarak elde edilen bu sonuçlar, uygun koruma ve onarım yöntemlerinin belirlenmesinde ileride koruma uzmanlarına rehberlik edecektir.

Archaeometric Analysis of the Kaaba Covers with Metal Thread in the Topkapı Palace Museum and the Contribution of these Investigations to the Science of Conservation

Our country, which has hosted various civilizations from prehistoric times to the present and which is at an important transition point, has been more or less influenced by all cultures. This led to the development of textile technology and ultimately to the emergence of unique textile products. Our country is one of the few countries in the world with its collections and an abundance of cultural heritage assets. One of these collections is textile works. The textile objects collection consists of ethnographic objects such as carpets, rugs, plain weaves, as well as palace fabrics. When palace fabrics are mentioned, it is understood that the clothes and daily use items of the sultans and members of the dynasty, which were kept in bundles together since the period of Mehmed the Conqueror (Mehmed II) in the Ottoman Empire, and which have survived to the present day. The palace fabrics in Turkey are preserved in the Sultan’s Clothes Section of the Topkapı Palace Museum, and there are approximately 2500 different types of textile objects. These artifacts have been preserved until the collapse of the Ottoman Empire, from Mehmed the Conqueror, and have survived to the present day. As an invaluable part of the cultural material heritage, various historical textiles and the materials used in their production bear witness to the social past. Throughout history, complex fabrics, especially silk fabrics woven with gold and/or silver threads, symbolized high status in society and always have been very valuable. By the archaeometric methods and techniques used today, it is worked to characterize the historical textiles and to determine the deterioration of products. In this study, two Kaaba covers belonging to the Ottoman Period and dated to the 16th century, found in the Sultan’s Costumes Section of the Topkapı Palace Museum, were examined. A total of 9 samples were taken from both historical textiles, including the metal thread samples. The features of the three main materials used in historical textiles, fiber, dye and metallic yarns, were investigated using various archaeometric methods and techniques. An optical microscope was used for the preliminary inspection, technical properties (warp/weft density, yarn twist direction) and documentation, and high-performance liquid chromatography with diode array-detection (HPLC-DAD) were used for dyestuff analysis. In addition, the scanning electron microscope (SEM) with energy dispersive X-ray spectroscopy (EDX) was used to determine the type of core yarn, general morphology, and chemical composition of the metallic and corrosion products in metal threads. According to the results obtained by HPLC-DAD, probable dye sources determined in the colored samples are lac insect, madder, dyer sumac, weld and anyone from oak, gallnut, pomegranate plants. According to the analysis results obtained with SEM-EDX, it was determined that the metallic strip used in the metal threads was first produced by drawing and then rolling, and also by gold coated on silver as a chemical composition. These results obtained using the archaeometric methods and techniques will guide conservation experts in the future in determining the appropriate conservation and restoration methods.

___

Acıpınar, M. ve Çanlı, İ. (2017), Osmanlı Dönemi Batı Anadolu Boyahaneleri: İzmir Örneği, M. S. Teker (Ed.), II. Uluslararası Akdeniz Sanat Sempozyumu, 152-162, Antalya.

Alkan, R., Torgan, E. and Karadag, R. (2017), The Investigation of Antifungal Activity and Durability of Natural Silk Fabrics Dyed with Madder and Gallnut, Journal of Natural Fibers, 14(6), 769-780.

Arça, S., Torgan, E., Karadağ, R. ve Dağcı, K. (2011), Topkapı Sarayı Padişah Elbiselerinin Restorasyon ve Konservasyonunda Tahribatsız-Mikro Analiz Yöntemlerinin Uygulanması Projesi, A. Özme (Ed.), 20. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu, 259-269, Bodrum-Muğla.

Canadian Conservation Institute (CCI). (2013), Textiles and the Environment, CCI Notes 13/1, Canadian Conservation Institute, Ottawa, ON: CCI. Web: https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/conservation-preservation publications/canadian-conservation-institute-notes/textiles-environment.html, Erişim Tarihi: 8 Şubat 2021.

Canadian Conservation Institute (CCI), Dancause, R., Wagner, J. and Vuori, J. (2018), Caring for Textiles and Costumes, Canadian Conservation Institute, Ottawa, ON: CCI. Web: https://www.canada.ca/en/conservation-institute/services/preventive-conservation/guidelines-collections/textiles-costumes.html, Erişim Tarihi: 8 Şubat 2021.

Cardon, D. (2010), Natural Dyes, Our Global Heritage of Colours, Textile Society of America, 12th Biennial Symposium, 1-10, Lincoln-Nebraska.

Degano, I., Ribechini, E., Modugno, F. and Colombini, M. P. (2009), Analytical Methods for the Characterization of Organic Dyes in Artworks and in Historical Textiles, Applied Spectroscopy Reviews, 44(5), 363–410.

Glascock, M. D. (2008), Archaeometry. D. M. Pearsall (Ed.), Encyclopedia of Archaeology, Elsevier: Academic Press, 489-494.

Hacke, A. M., Carr, C. M. and Brown, A. (2004), Characterisation of Metal Threads in Renaissance Tapestries, J. Ashton and D. Hallam (Editörler), Proceedings of Metal 2004, National Museum of Australia, 415-426, Canberra-Australia.

Hardin, I. R. and Duffield, F. J. (1992), Microanalysis of Persian Textiles. A. Amanat (Ed.). Iran Studies: Journal of the Society for Iranian Studies, Taylor and Francis Ltd., 25(1/2), 43-59.

Heritage Collections Council (HCC). (1998), Caring for Cultural Material 2, reCollections Caring for Collections Across Australia, Australia: Commonwealth of Australia.

Heritage Collections Council (HCC). (2002), Guidelines for Environmental Control in Cultural Institutions, Consortium for Heritage Collections and their Environment, Commonwealth Department of Communications, Information Technology and the Arts, Australia.

Howell, D., Mitchell, R., Carr, C. M. and Walton, J. (1999). “X-Ray Photoelectron Spectroscopy (XPS) and Time Of-Flight Secondary Ion Mass Spectrometry (ToF-SIMS) Study of the Tarnishing of Metal-Coated Textiles”, Journal of the Textile Institute, 90(3), 50-59, DOI:10.1080/00405009908659478.

Járó, M. (1990), Cold Embroidery and Fabrics in Europe: XI- XIV Centuries, Gold Bulletin, 23(2), 40-57.

Járó, M. and Toth. A. (1991), Scientific Identification of European Metal Thread Manufacturing Techniques of the 17-19th Centuries, Endeavour, 15(4), 175-184.

Karadag, R. and Torgan, E. (2016), Advantages and Importance of Natural Dyes in the Restoration of Textile Cultural Heritage, International Journal of Conservation Science, 7(Special Issue 1), 357-366.

Karatzani, A. and Rehren, T. (2006), Clothes of gold: metal threads in Byzantine-Greek Orthodox ecclesiastical textiles, J. F. Moreau, R. Auger, J. Chabot, A. Herzog (Editörler), Proceedings of the 36th International Symposiumon Archaeometry, 444-09 _ 444-19, Quebec City-Canada.

Magdy, M. (2021), Analytical Techniques for the Preservation of Cultural Heritage: Frontiers in Knowledge and Application, Critical Reviews in Analytical Chemistry, DOI: 10.1080/10408347.2020.1864717.

Osman, E., Zidan Y. and Kamal, N. (2014), Using the Microscopic and Spectroscopic Techniques to Identify and Characterize Archaeological Artifacts, International Journal of Conservation Science, 5(4), 459-468.

Peets, P., Vahura, S., Kruve, A., Haljasorg, T., Herodes, K. Pagano, T., vd. (2020). Instrumental Techniques in the Analysis of Natural Red Textile Dyes, Journal of Cultural Heritage, 42, 19–27.

Rezić, I., Ćurković, L. and Ujević, M. (2010), Simple Methods for Characterization of Metals in Historical Textile Threads, Talanta, 82, 237–244.

Smith, A. W. (1999), An Introduction to Textile Materials: Their Structure, Properties and Deterioration, Journal of the Society of Archivists, 20(1), 25-39.

Tezcan, H. (2017). Kutsal Mekânlarda Kutsanmış Örtüler: Topkapı Sarayı’ndan Örneklerle Kâbe Örtüleri, Masa Yayınları, İstanbul.

Timar-Balazsy, A. and Eastop, D. (1998), Chemical Principles of Textile Conservation. London and New York: Routledge.

___

Bibtex @araştırma makalesi { std994508, journal = {Sanat Tarihi Dergisi}, issn = {1300-5707}, eissn = {2636-8064}, address = {}, publisher = {Ege Üniversitesi}, year = {2022}, volume = {31}, number = {1}, pages = {375 - 395}, doi = {10.29135/std.994508}, title = {Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı}, key = {cite}, author = {Torgan-güzel, Emine} }
APA Torgan-güzel, E. (2022). Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı . Sanat Tarihi Dergisi , 31 (1) , 375-395 . DOI: 10.29135/std.994508
MLA Torgan-güzel, E. "Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı" . Sanat Tarihi Dergisi 31 (2022 ): 375-395 <
Chicago Torgan-güzel, E. "Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı". Sanat Tarihi Dergisi 31 (2022 ): 375-395
RIS TY - JOUR T1 - Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı AU - Emine Torgan-güzel Y1 - 2022 PY - 2022 N1 - doi: 10.29135/std.994508 DO - 10.29135/std.994508 T2 - Sanat Tarihi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 375 EP - 395 VL - 31 IS - 1 SN - 1300-5707-2636-8064 M3 - doi: 10.29135/std.994508 UR - Y2 - 2022 ER -
EndNote %0 Sanat Tarihi Dergisi Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı %A Emine Torgan-güzel %T Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı %D 2022 %J Sanat Tarihi Dergisi %P 1300-5707-2636-8064 %V 31 %N 1 %R doi: 10.29135/std.994508 %U 10.29135/std.994508
ISNAD Torgan-güzel, Emine . "Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı". Sanat Tarihi Dergisi 31 / 1 (Temmuz 2022): 375-395 .
AMA Torgan-güzel E. Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı. STD. 2022; 31(1): 375-395.
Vancouver Torgan-güzel E. Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı. Sanat Tarihi Dergisi. 2022; 31(1): 375-395.
IEEE E. Torgan-güzel , "Topkapı Sarayı Müzesi’nde Bulunan Klapdanlı Kâbe Örtülerinin Korunmasına Yönelik Arkeometrik İncelemeler ve Bu İncelemelerin Koruma Bilimine Katkısı", Sanat Tarihi Dergisi, c. 31, sayı. 1, ss. 375-395, Tem. 2022, doi:10.29135/std.994508