BAZI EDEBÎ ŞAHSİYETLERİMİZİN SON SÖZLERİ / SON ŞİİRLERİ

Divan sahibi olan şair ve yazarlarımızın anılan manzum eserlerinde yer alan gazel, kaside, kıt’a, rubaî gibi çeşitli şekillerdeki şiirlerini ne zaman yazdıkları konusunda umumiyetle bilgi bulunmamaktadır. Ancak istisnai olarak bazı şairlerimizin birtakım manzumelerini hangi tarihlerde yazdıkları hususunda bilgilere rastlanmaktadır. Şair tezkireleri, biyografik eserler, tarihler, şiir mecmuaları gibi metinlerde, az da olsa birtakım edebî şahsiyetlerin söylediği son söz veya son şiirlere dair kayıtların yer aldığı görülür. Ömrün sonunda her türlü riya, takdir edilme gibi dünyevî hesap ve kaygılardan uzak olarak söylenebilen söz yahut şiirler, yürekten kopan duygu ve düşüncelerin ifadesi sayılmaya müsaittir. Edebî şahsiyetlerimizin son söz veya şiirleri topluca değerlendirildiğinde, bunlarda dünya hayatı, ölüm ve ötesiyle ilgili fikirler, pişmanlıklar, hayal kırıklıkları, Yaratıcıya kavuşma saadeti, geride bırakılan ve gidilecek “diyar”a dair hayıflanış, endişe ve temennilerin dile getirildiğini söylemek mümkündür. Bu yazıda bazı eski yahut yeni edebî şahsiyetlerimizin tespit edilebilen son sözleri / son şiirleri konusunda birtakım örnekler verilmiş ve bahis konusu edilen kayıtlar hakkında değerlendirmeler de yapılmaya çalışılmıştır.

The Last Words / Last Poems of Our Some Literary Figures

There are generally no information about the poets and writers who have a diwan, when they wrote their poems in various forms such as ghazal, ode, strophe, rubai. However, exceptionally, some of our poets have written information about some of their verses. In the texts such as poet tadhkiras, biographical pieces, histories, poetry magazines, it is seen that there are some records about the last words or the last poems of some literary figures. At the end of life, all kinds of hypocrisy, appreciation such as the world accounts and concerns can be said that the words or poems, from the heart feelings and thoughts are eligible to be considered. When the last words or the last poems of our literary figures were evaluated collectively, in these texts, it is possible to say that the world life, the ideas about life beyond death and death, regrets, disappointments, the happiness of reaching God, sadness, worries and wishes about the place left behind and where to go. In this article, some examples are given about the last words/ last poems some of our old or new literary figures and evaluations have been made about these records.

Kaynakça

Abdurrahman Hibrî, Enîsü’l-müsâmirîn, İstanbul Üniversitesi Ktp. Nadir Eserler Bölümü, TY nr. 451.

Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâsı, haz. Süleyman Solmaz, Ankara 2005.

Ahmed Bâdî, Riyâz-ı Belde-i Edirne, Beyazıt Devlet Kütüphanesi, Beyazıt 10392.

Ahmet Eflâkî, Âriflerin Menkıbeleri, çev. Tahsin Yazıcı, MEB, İstanbul 1995.

Âsım Mehmed, Zeyl-i Zübdetü’l-eş‘âr, Millet Ktp. A. Emîrî, Tarih, nr. 1326.

Âşık Çelebi, Meşâ‘irü’ş-Şuarâ, İnceleme- metin, haz. Filiz Kılıç, İstanbul 2009-2010.

Âşık Çelebi, Meşâirü’ş-şuarâ or Tezkere of ‘Âşık Çelebi, I-II; (nşr. G. Meredith-Owens), London 1971, I-II.

Beyâni Mustafa bin Carullah, Tezkiretü’ş-şuarâ, haz. İbrahim Kutluk, Ankara 1997.

Burhân-ı Belhî ve Türkçe Dîvân’ı, haz. Bahattin Kahraman, Kömen yayını, Konya 2012.

Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri, İstanbul 1333 / 1915.

Bâkî Dîvânı, Tenkitli Basım, haz. Sabahattin Küçük, TDK yayını, Ankara 1994.

Ceyhan, Âdem, “Bazı Şairlerimizin Son Sözleri / Son Şiirleri”, Üniversitemizden, Celal Bayar Üniversitesi Bülteni, Manisa, 26 Kasım 2010-17 Ocak 2011, Sayı 17, s. 43-47.

Dîvân-ı Said Paşa, Millet Ktp. Ali Emiri, Manzum nr. 210.

Ebu’z-Ziyâ, Nef‘î, Temsîl-i Sânî, Kostantıniyye 1311.

Ergun, Sadeddin Nüzhet, Türk Şairleri, İstanbul, ts.

Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye, haz. İlhan Genç, Ankara 2000.

Evliya Çelebi Muhammed Zıllî İbn Dervîş, Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Dersaâdet 1314.

Fâ’ik Reşâd, Eslâf, İstanbul 1311.

Fezleke-i Kâtib Çelebi, İstanbul 1287 (1870).

Gelibolulu Âlî, Künhü’l-ahbâr’ın Tezkire Kısmı, haz. Mustafa İsen, Ankara 1994.

Hadâ’iku’l-hakâ’ik fi Tekmileti’ş-Şakâ’ik, Nev‘izâde Atâyî’nin Şakâ’ik Zeyli, haz. Suat Donuk, İstanbul 2017.

Hersekli Ârif Hikmet Bey, Külliyât-ı Âsâr 1, Dîvân, haz. İbnü’l-Emin Mahmud Kemal, İstanbul Matbaa-i Âmire 1335.

İnal, İbnü’l-Emin Mahmud Kemal, Son Asır Türk Şairleri, Ankara 1999-2000.

İsmail Belîğ, Nuhbetü’l-âsâr li Zeyli Zübdeti’l-eş‘âr, haz. Abdulkerim Abdulkadiroğlu, Ankara 1999.

İsmail Hikmet, Türk Edebiyatı Tarihi, 3. Cilt Dördüncü Kısım, Bakû, 1926.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul 1969.

Kafzâde Fâizî, Zübdetü’l-eş‘âr, Süleymaniye Ktp. Şehid Ali Paşa bölümü, nr. 1877.

Kınalı-zade Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-şuarâ, haz. İbrahim Kutluk, Ankara 1989.

Lâmiî Çelebi, Terceme-i Nefehâtü’l-üns, İstanbul 1270 (1854).

Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî, İstanbul 1311.

Onay, Ahmet Talât, Eski Türk Edebiyatına Mazmunlar, haz. Cemâl Kurnaz, Ankara 1992

Peremeci, Osman Nuri, Edirne Tarihi, İstanbul 1939.

Selânikî Mustafa Efendi, Tarih-i Selânikî, haz. Mehmet İpşirli, 2. bs. Ankara 1999.

Seyyid Rızâ, Tezkire-i Rızâ, Dersaâdet 1316.

Şeyhî Mehmed Efendi, Vekâyi‘u’l-fuzalâ, I-IV, haz. Ramazan Ekinci, İstanbul 2018.

Kaynak Göster