II. Abdülhamit ile Amerikan protestan misyonerlerinin eğitim mücadelesi: Amerika'ya kaçırılan Nusayri kızları

II. Abdülhamit, imparatorluğun doğu ve Arap vilayetlerindeki Aleviler, Yezidiler, Dürzîler ve Nusayriler gibi Sünni İslam’ın dışındaki Müslüman topluluklarını siyasal ve sosyal müdahalelerle ümmet çatısı altında toplamayı hedeflemiştir. Abdülhamit bu amaçla okullar açmak, dini eserler ve Kuran dağıtmak gibi yollara başvurmuştur. Protestan misyoner okullarının heteredoks gruplar üzerindeki olası etkilerini en aza indirmek için Sünnilik propagandası yapan gezici nasihat heyetleri görevlendirmiştir. Bu çalışmada, 1882’de açılan Mersin Amerikan Protestan Kız Mektebi’nde okuyan Osmanlı tebaasından Nusayri kızların, okulun kurucusu Dr. David Metheny tarafından Amerika’ya kaçırılma hikâyesi üzerinden tarafların bu mücadeleye bakışı ele alınmaktadır.

Educational struggle between Abdulhamid II and American protestant missionaries: Nusayris Girls kidnapped to the united states

Abdulhamid II, by means of political and social interventions, aspired to gather the Muslim groups other than the Sunnite Muslims, such as the Alawites, Yezidis, Druzes, and Nusayris in the Eastern and Arab provinces of the Empire under the roof of ummah. To this end, Abdulhamid opened schools, distributed religious works, and Quran. With an aim to mitigate the possible influence of the Protestant missionary schools on the Alawites, Yezidis, Druzes, and Nusayris, he commissioned traveling advice delegations that promoted Sunnism. In this study, the parties’ outlook on this struggle is discussed over the kidnapping of the Nusayri girls under the Ottoman rule, who attended to Mersin American Protestant Girls’ School that was founded in 1882, by Dr. Metheny, the founder of the school, to the United States.

Kaynakça

Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA):

A. MKT. MHM.: Sadaret Mühimme Kalemi Evrakı

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 16 Kasım 1893

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 18 Aralık 1893

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 27 Ocak 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 8 Şubat 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 5 Mart 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 6 Mart 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 6 Nisan 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 13 Nisan 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 29 Nisan 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 8 Mayıs 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 22 Mayıs 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 22 Eylül 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 30 Mayıs 1894

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 21 Ocak 1895

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 10 Şubat 1895

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 20 Şubat 1895

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 2 Mart 1895

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 4 Nisan 1895

BOA., A. MKT. MHM., 700/5: 14 Mayıs 1895

BOA., BEO., 325/24341: 2 Cemaziyülahir 1311 / 11 Aralık 1893

BOA., BEO., 2571/192812, 3 Rebiyülevvel 1323/ 8 Mayıs 1905

Kitap ve Makaleler

Ali Sinan Bilgili, “Osmanlı Arşiv Belgelerinde Adana, Tarsus ve Mersin Bölgesi Nusayrîleri (19.-20.Yüzyıl)”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Bahar 2010/54, ss. 49- 78.

Benjamin C. Fortna, Imperial Classroom: Islam, the State, and Education in the Late Ottoman Empire, Oxford, 2002.

Çağrı Erhan, “Ottoman Official Attitudes Towards American Missionaries”, Abbas Amanat ve Magnus T. Bernhardsson (Ed.), The United States and the Middle East: Cultural Encounters, New Haven: Yale University Press, 2000, ss. 315-319.

Devrim Umit, “The American Protestant Missionary Network in Ottoman Turkey, 1876-1914: Political and Cultural Reflections of the Encounter”, Ph. D. Thesis, Columbia University, 2008.

Edwin Munsell Bliss, Turkey and the Armenian Atrocities, Edgewood Publishing Company, 1896.

Evening Star, 30 January 1896, s. 11.

François Georgeon, Sultan Abdülhamid, İletişim Yayınları, İstanbul, 2012.

Hans-Lukas Kieser, Iskalanmış Barış: Doğu Vilayetlerinde Misyonerlik Etnik Kimlik ve Devlet 1839-1938, çev. Atilla Dirim, İletişim Yayınları, İstanbul, 2005.

Hüseyin Türk, Anadolu’nun Gizli İnancı Nusayrîlik, İnanç Sistemleri ve Kültürel Özellikleri, Kaknüs Yayınları, İstanbul, 2010.

İlyas Üzüm, “Nusayrîlik”, DİA, XXXIII, ss. 270-274, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 2007.

Jennie B. Dodds, “News From The Field: The Danger, though not Past, is not so Threatening”, Christian Nation, Volume 22, Issue 1, New York, 23 January 1895, s. 7.

Kemal H. Karpat, Osmanlı Nüfusu 1830-1914, Timaş Yayınları, İstanbul, 2010.

Louis Massignon, “Nusayrîler”, İA, IX, 365-370, MEB Yayınları, İstanbul, 1993.

Minutes of the Synod of the Reformed Presbyterian Church of North America, Session LXVIII, Beaver Falls, Pa., May 26-June 3, 1897.

Olive Trees, A Monthly Journal Devoted to Missionary Work in the Reformed Presbyterian Church, U.S.A, No. 2, February, 1898.

Olive Trees, A Monthly Journal Devoted to Missionary Work in the Reformed Presbyterian Church, U.S.A, No.7, July, 1898.

Olive Trees, A Monthly Journal Devoted to Missionary Work in the Reformed Presbyterian Church, U.S.A, No.4, April, 1898.

R. J. Dodds, “A Sketch of the Life of Dr. Metheny”, Olive Trees, A Monthly Journal Devoted to Missionary Work in the Reformed Presbyterian Church, U.S.A, No. 1, January, 1898, ss. 21-25.

Samuel Colcord Bartlett, Historical Sketch of the Missions of the American Board in Turkey, Boston, 1889.

Samuel Sullivan Cox, Diversions of a Diplomat in Turkey, New York, 1893.

Scott Rank, “Centers of Provocation and Progress: Anatolian Missionary Stations Within the Ottoman State and Among Apostolic Armenians 1878-1896”, İstanbul Bilgi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2009.

Selim Deringil, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II. Abdülhamid Dönemi (1876-1909), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2002.

Sultan Abdülhamit, Siyasi Hatıratım, Dergâh Yayınları, İstanbul, 1987.

The Covenanter Witness, Volume III, Number 22, 27 November 1929, s. 365.

The Reformed Presbyterian and Covenanter (Ed. and Proprietors: Thomas Sproull&Jas. M. Willson, Combined Series, Volume I, Printed by W. S. Haven, Corner of Wood and Thrird Street), Pittsburgh, 1863.

Uygur Kocabaşoğlu, Anadolu’daki Amerika: Kendi Belgeleriyle 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Amerikan Misyoner Okulları, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara, 2000.

Kaynak Göster