Maymun Gözünü Açtı mı? 91 Yıl Sonra Inherit the Wind'in Mirası

Amerika Birleşik Devletleri'nin Tennessee eyaletinin Dayton şehrinde 1925 yılında görülen Scopes Maymun Davası etkileri halen hissedilebilen bir hukuk davası niteliği taşı- maktadır. Darwin'in Evrim Kuramı'nın derslerde öğretilip öğretilemeyeceği noktasından başlayan dava hemen sonrasında çok katmanlı bir şekilde fikir ve ifade özgürlüğü ile köktencilik ve özgür/liberal düşünce sistemlerinin savaş alanı halline gelmiştir. Olayın geçtiği dö- nemde ABD'nin Birinci Savaş sonrası içinden geçmekte olduğu sosyal ve ekonomik çalkantı- lar ile davanın ülke çapında tanınmış oldukça tartışmalı karakterleri, davanın dönemin medyası tarafından ülke içi ve dışına anbean taşınması söz konusu duruşmayı bir hukuk olayı olmasının çok ötesine taşımıştır. Olaydan yola çıkılarak yazılan ve son derece popüler olan tiyatro oyunu, Inherit the Wind, yaklaşık 20 yıl sonra ülkemizde de iki kez sergilenmiş ve dö- neme özgü tepkilerle karşılaşmıştır. Bu yazı, söz konusu davayı ve oyunu irdeleyerek dönemin Türk basınında çıkan eleştirilerini de göz önüne alıp bu tarihi olay ve metnin Türkiye'deki iz düşümünü göstermeye çalışmıştır

No More Monkey Bussiness: The Legacy of Inherit the Wind after 91 Years

The Scopes Monkey Trial of 1925, which took place in Dayton, Tennessee of the USA, still shakes and resonates today. What started as a trial to decide whether Darwin's theory of evolution should be taught in classrooms within the scope of a newly acted the Butler Act had quickly spiraled out of control and became a battleground for the freedom of free speech and thought as well as a confrontation between the advocates of religion and science. This multi-layered trial and the play Inherit the Wind, which was based on it, as well as its first movie adaptation have all proved to be very popular. The play also found its way onto Turkish theatre stages years later and drew considerable criticism, both positive and negative. This article, after accumulating and presenting information on the importance of the original trial and the play within its historical context, would then try to evaluate its position in Turkish theatre history by employing press cuttings from the period and introductory remarks provided by the directors and translator of the plays.

Kaynakça

Akbal, Oktay. "Maymun Davası". Cumhuriyet. 1/2/1974. Atay, Tayfun. Din Hayattan Çıkar: Antropolojik Denemeler (genişletilmiş yeni baskı). İstanbul: İletişim, 2004-2012 (4. baskı). Benthien, W.George. The Scopes Trial. http://gbenthien.net/Scopes/Scopes_Trial.pdf Bromling, Brad. "When Bryan Took the Stand". http://www.apologeticpress.org/APContent.aspx?category=136&article=274 Bryan, William Jennings. "In His Image". http://www.scopestrial.org/inhisimage.htm Bryan, William Jennings. The Bible and Its Enemies: An Address delivered at the Moody Bible Institute of Chicago. Chicago: The Bible Institute Colportage Ass'n, 1921. Bryan, William Jennings. The Menace of Darwinism. London & Edinburgh: Fleming H. Revell Company, 1921-1922. Candan, Aysun. "Aşılmış bir estetik". Yeni Yüzyıl. 08/03/1996. Casares, Cindy. "A textbook on Mexican Americans that gets their history wrong? Oh, Texas". http://www.theguardian.com/commentisfree/2016/may/31/texas-textbookmexican-american-heritage-public-schools-us-history

Clayton, N. John. "The Myth of the Scopes Trial". http://www.doesgodexist.org/JanFeb00/TheMythOfTheScopesTrial.html Conkin, Paul Keith. When All the Gods Trembled: Darwinism, Scopes, and American Intellectuals. Lanham Boulder, New York & Oxford: Rowman & Littlefield, 1998. Crompton, Samuel Willard. The Scopes Monkey Trial (Milestones in American History). New York: Chelsea House, 2010. "Cumhuriyet'e yazdı işinden oldu" http://www.internethaber.com/cumhuriyete-yazdiisinden-oldu-179984h.htm

Çakır, Halit. Maymun Davası. Jerome ve Robert E. Lee'nin Inherit the Wind isimli oyunun çevirisi. 1974 (?). Devlet Tiyatroları Sevgi Sanlı Oyun Arşivi, M-14 Darrow, S. Clarence, Resist Not Evil. Alabama: Ludwig von Mises Institute, (1903) 2011. Demirci, Ali. ABD'de Eğitim Sistemi ve Coğrafya Öğretimi. İstanbul: Aktif Yayınevi, 2005. "Differences between the Scopes Trial and Inherit the Wind from R.M.Cornelius' William Jennings Bryan, The Scopes Trial, and Inherit the Wind". http://xroads.virginia.edu/~ug97/inherit/dif.html Dündar, Can. "Maymun Davası Altemur Kılıçı işinden etti". http://milliyet.com.tr/- maymun -davası-altemur-kilici-isinden-ett/candündar/güncel/yazardetayaesiv/29.07.24/447/default.htm?Lnhmpegdqnrzp

Goodchild, Peter. The Great Tennessee Monkey Trial: Teacher's Study Guide. http://www.latw.org/EDU-latw/aliveandaloud/images/monkey.pdf Hulusi, Ahmed. "Aslınız maymun mu?". Milli Gazete. 13/02/1974. Hunter, William George. A Civic Biology: presented in problems. New York, Chicago: American Book Company, 1914. Iannone, Carol. "The Truth about Inherit the Wind". http://www.leaderu.com/ftissues/ft9702/articles/iannone.html İnce, Özdemir. "Evrim Kuramı olmadan bilim olmaz". http://www.hurriyet.com.tr/evrimkurami-olmadan-bilim-olmaz-258467

"Jerome Lawrence and Robert Lee Biographies". http://www.cliffnotes.com/literature/inherit-the-wind/jerome-lawrence-and-robert-leebiographies

Johnson Alex, M. "Lessons learned from monkeying with history: 80 years later, Scopes trial is still significant but often misunderstood". http://www.nbcnews.com/id/856448/#.ViEtdn7hC1s Kaytanlı, İsmail Hakkı. "Maymun Davası". Başkent 06. 11/03/1974 Kılıç, Altemur. "Maymun Davası:Aydınlığın taassuba karşı zaferi". Cumhuriyet. 08/07/2004, s. 7. Kışlalı, Mehmet Ali. "Düşünce özgürlüğü dediğin". http://www.radikal.com.tr/yazarlar/mehmet-ali-kislali/dusunce-ozgurlugu-dedigin- 716879 Kitabı Mukaddes: Tevrat ve İncil/Eski ve Yeni Ahit. İbrani, Kildani ve Yunani Dillerinden Son Tahsis Edilmiş Tercüme. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi, 1969. Köroğlu, Çetin. "Maymun Davası". İzmir Devlet Tiyatroları Tanıtım Broşürü, 1995. Kutsal Kitap: Eski ve Yeni Antlaşma (Tevrat, Zebur, İncil). İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi, 2011. Laats, Adam. Fundamentalism and Education in the Scopes Era: God, Darwin, and the Roots of America's Culture Wars. New York: Palgrave Macmillan, 2010. Larson, Edward J., Summer for the Gods: The Scopes Trial and America's Continuing Debate Over Science and Religion. New York: Basic Books, 1997. Lawrence, Jerome and Robert E. Lee. Inherit the Wind. New York: Bantam Books, 1955/1985. Lienesch, Michael. In the Beginning: fundamentalism, the scopes trial, and the making of the antievolution movement. Chapel Hill: The University of North Carolina Press, 2007. Marks, Jonathan. "Clarence Darrow Questions William Jennings Bryan at the Scopes Trial". http://www.granitestatecoc.org/images/stories/midweeks/genesis_science/class1/Sco pes%20--%20Transcript.pdf "Maymun Davası", Cumhuriyet. 02/02/1974. "Maymun Davası", Milliyet. 15/02/1974. McRae, Donald. The Last Trials of Clarence Darrow. New York: Harper Collins, 2009. Mencken, H. L., A Religious Orgy in Tennessee: a reporter's account of the Scopes "monkey"trial. New York: Melville House Publishing, 2006. Menton, David. Inherently Wind: A Hollywood History of the 1925 Scopes 'Monkey' Trial. http://www.scopestrial.org/scopes.htm Menton, David. Inherit the Wind: An Historical Analysis. https://answersingenesis.org/scopestrial/inherit-the-wind-an-historical-analysis/

The Monkey Trial: Pages and pages of fascinating facts about the actual Scopes "Monkey Trial". http://www.themonkeytrial.com/ Perloff, James. "Scopes Trial 'perverted' by movie versions". www.wnd.com/2000/07/4179/ Sarrell, George. "Inherit the Wind versus The Scopes Monkey Trial". http://tlccoalition.org/index_htm_files/Inherit%20The%20Wind%20vs%20The%20Sc opes%20Money%20Trial.pdf "Scopes Trial".http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Scopes_Trial The Scopes Trial Manuscripts: Excerpts from the Court Transcripts. http://faculty.smu.edu/jclam/science_religion/trial_transcripts.html "The Scopes Trial vs. 'Inherit the Wind': The movie's inaccuracies have perpetuated stereotypes". December 14, 1999. http://www.beliefnet.com/news/1999/12/thescopes-trial-vs-inherit-the-wind.aspx

Scott, Eugene C., Evrim mi Yaratılışçılık mı? Çev. Levent Can Yılmaz. İstanbul: Evrensel Basım Yayın, 2012 (ikinci basım). Sewell, Curt. The Scopes 'Monkey Trial' vs. "Inherit the Wind". www.rae.org/pdf/scopes.pdf Sezer, Alev. "Bir Rejinin ardından, merhaba!". İstanbul Devlet Tiyatroları Tanıtım Broşürü, 1995. Shapiro, Adam R., Trying Biology: The Scopes Trial, Textbooks, and the Antievolution Movement in American Schools, Chicago & London: The University of Chicago Press, 2013. Sobers, Kira M. "Scopes Trial". http://siararchives.si.edu/blog/tg/scopes-trail "10 facts about the most famous scene in legal history". http://blog.constitutioncenter.org/2015/07/10-fascinating-facts-about-the-mostfamous-scene-in-legal-history/

Toprak, Zafer. Darwin'den Dersim'e Cumhuriyet ve Antropoloji. İstanbul: Doğan Kitap, 2012. Uluç, Hıncal. "Bu fırsat bir daha zor ele geçer yazık!". Ankara (?) 16/01/1974. Yücel, Şükran. "Çevirenin Gözüyle". İstanbul Devlet Tiyatroları Tanıtım Broşürü, 1995. Yücel, Şükran. Maymun Davası. Jerome ve Robert E. Lee'nin Inherit the Wind isimli oyunun çevirisi. 1995. Devlet Tiyatroları Sevgi Sanlı Oyun Arşivi, M-63

Kaynak Göster