Giresun İli ve Yöresi Ağızlarında Kadın

Ağız, bir dilin bölgeden bölgeye, yöreden yöreye hatta köyden köye değişiklik gösteren en küçük en küçük dil birimidir. Giresun ağzı, Doğu Karadeniz Bölgesi ağızlarından biridir. Çepni Türkmenlerinin Anadolu’daki önemli yerleşim merkezlerinden biri olan Giresun’da standart Türkiye Türkçesinde bilinmeyen ve kullanılmayan çok sayıda yöresel kelime mevcuttur. Bu kelimeler içerisinde kadınlarla ilgili adlandırmalar önemli bir yere sahiptir. Giresun ağzında kadın bazen anne, bazen sevgili, bazen kardeş bazen de sıradan bir birey olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu durum bölge ağzında kadına verilen önemin göstergelerinden biridir. Giresun ağzında kadınla ilgili atasözü, deyim, dua, beddua, kalıp söz, bilmece, efsane, batıl inanç, mani ve yöresel kelime türlerinde birçok dil özelliği tespit edilmiştir. Bu kullanımlarda kadın bazen baş tacı olurken bazen de ötelenmiştir. Hatta toplumsal cinsiyet eşitliğine aykırı olabilecek kullanımlar da ortaya çıkmıştır. Giresun ili ve yöresinde bazen tarlada fındık toplarken, bazen pazarda süt satarken, bazen evde yemek pişirirken bazen de çocuk yetiştirirken karşımıza çıkan kadınlarımızın yöresel dil ögelerinde olumlu veya olumsuz yansımış olmaları, içinde yaşadıkları toplumun zihninde kadınların kültürel değerini de gözler önüne sermektedir. Çalışmamızda Giresun ili ve yöresi ağızlarında yer alan kadın konulu dil ögeleri gruplandırılarak verilecektir. Bu ögeler sadece adlandırmalar noktasında ele alınacaktır. Bu sayede hem Giresun ağzında kadının önemi vurgulanacak hem de bu kültürel dil ögelerinin yok olmadan kayıt altına alınması sağlanacaktır

The Woman In Giresun Provincial And Local Dialects

Dialect, are the smallest language unit that change a language from region to region, from local to region or even from country to country. Giresun dialects is one of the dialects with its own rules. Giresun region is the main home of the Chepni people and there are many words used in the dialects related to ethnicity. In these words, uses related to women has an important place. In Giresun dialects, women sometimes come out as mothers, beloved, sister and ordinary people. This situation is one of the manifestation signs given to the woman in the region. Many language features have been identified in local word types related to women in the dialect of Giresun such as proverb, idiom, prayer, curse, mold, word, riddle. In these uses, the woman is sometimes a head crown, sometimes shifted. There have also been emerging uses that may be contrary to gender equality. In Giresun province and region our women sometimes come out as a women collecting nuts on the field, selling milk on the market, cooking at home and sometimes with children. Women regardless of whether they are positive or negative in local language this situation also reveals the cultural value of women in society's minds. In our work, the language features related to the concept of women in the dialects of Giresun province and region will be grouped. In this regard, the importance of women will be revealed in the dialect of Giresun as well as it will be ensured that these cultural language documents will be recorded without disappearance.

Kaynakça

Ak, M. (2015). Teke Yörükleri (1800- 1900), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları

Ak, M. (2017). Yörüklerde Kadın, Jass Studies Dergisi- International Journal of Social Science, Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7172, Number:58, Summer II, s.307-336

Akbalık, E. (2013). Türk Atasözlerinde Cinsiyet Algısı. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 36, 81-89.

Akın, C. (2014). Giresun Tarihi ve Kültürel Değerleri. Ordu: Gece Kitaplığı

Akpınar, Ö. (2010). Giresun Türküleri ve Oyun Havaları, (Hazırlayan: Hüseyin Akpınar). İstanbul: Kitabevi Yayınları

Aksoy, Ömer Asım vd. (2009). Bölge Ağızlarında Atasözleri ve Deyimler I-II, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Alkayış, M. F. (2013). Adıyaman Yöresi Atasözleri ve Deyimlerinde Gelin-Kaynana İlişkisi ve Evlilik Konusu. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8/9, 579-594.

Aşık, G. A. (2012). Türkiye’de Kadınların İşgücüne Katılımı: İstanbul ve Ankara’da Katılım, Bingöl ve Tunceli ile Aynı. Tepav, 1-9.

Batur, Z. (2011). Atasözü ve Deyimlerde Kadın ve Kadının Sosyo-Psikolojik Özellikleri. Turkish Studies-International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 6/3, 577-584.

Bekdemir, Ü. ve Fatsa, M. (2015). Geçmişten Günümüze Giresun. Giresun: Giresun İl Özel İdaresi Yayınları

Bulut, S. (2012). Anadolu Ağızlarında Kullanılan Kalıp Sözler ve Bu Kalıp Sözlerin Kullanım Özellikleri, Turkish Studies, Volume 7/4, Fall, ss. 1117-1155

Bozkurt, F. (2012). Dîvânü Lügât-it-Türk, Konya: Eğitim Kitabevi.

Demir, N. ve Aydoğdu, Ö. (2008). Giresun İli ve Yöresi Ağızları. Giresun: Giresun Valiliği Yayınları

Demirgöz-Bal, M. (2014). Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğine Genel Bakış. KASHED, 1/1, 15-28

Erdem, M. D. (2013). Ağız Sözlükçülüğü Üzerine. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8/95, 95-102.

Ergin, M. (2009). Dede Korkut Kitabı-1, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları

Gökdayı, H. (2008). Türkçede Kalıp Sözler, Bilig Dergisi, S. 44, Kış, ss. 89-110.

Güngör, K. (1941). Cenubî Anadolu Yürüklerinin Etno-Antropolojik Tetkiki, Ankara: Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji ve Etnoloji Enstitüsü Neşriyatı

Günay, U. (2000). İslami Dönemde Türk Toplumunda Kadının Yeri ve Önemi. Milli Folklor, 6/46, 4-9.

Ergin, M. (2016). Dede Korkut Kitabı 1-2. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Gündüz, A. (2012). Tarihi Süreç İçerisinde Türk Toplumunda ve Devletlerinde Kadının Yeri ve Önemi. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 5/5, 129-148.

Günindi-Ersöz, A. (2010). Türk Atasözleri ve Deyimlerinde Kadına Yönelik Toplumsal Cinsiyet Rolleri. Gazi Türkiyat, 6, 167-181.

Kara, M. A. (2016). Toplumsal Dayanışma Kavramı Temelinde İmece Kültürü: Tirebolu- Doğankent Yöresi Örneği. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, Doi number:http://dx.doi.org/10.9761/JASSS4863, Number:53, 377-386

Karahan, L. (1996). Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları

Karataş, T. (2004). Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü, Ankara: Akçağ Yayınları

Küçük, S. (2016). Derleme Sözlüğünde Çocuk Diline Ait Adlandırmalar. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11/10, 423-442 MDD: Metin Dışı Derleme

Okray, Z. (2015). Türk Atasözleri ve Deyimlerinde Kadın İmgesi. EUL Journal of Social Sciences, VI-I, 93-102

Özkan, B. ve Gündoğdu, A. E. (2011). Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Türkçede Atasözleri ve Deyimler. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 6/3, 1133-1147.

Şahin, H. (2006). Türk Atasözlerinde Kadın. Akademik Araştırmalar Dergisi, 29, 155-166.

Tekin, F. ve Cantürk, S. (2014). Giresun ve Yöresi Ağızlarından Derleme Sözlüğü’ne Katkılar. Diyalektolog, 9, 33-46.

Türk Dil Kurumu (2009). Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları

Türk Dil Kurumu (2011). Büyük Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları

Ünlü, E. (2016). Harşıt Vadisi Tarih ve Kültür Yazıları, İstanbul: Arı Sanat Yayınları

Yavuz, S. ve Telli, B. (2013). İç Anadolu Bölgesi Ağızlarında Geçen İkilemeler Üzerine Bir Değerlendirme. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6/3, 376-402

Yılmaz, A. (2004). Türk Kültüründe Kadın. Milli Folklor, 61, 111-123.

Yiğitoğlu, M. ve Yalçınkaya, Z. (2016). Türkçedeki Cinsiyetçi Atasözleri ve Deyimler Üzerine Bir İnceleme. İdil Dergisi, 5/26, 1659-1669

Kaynak Kişi: Hanım Özdemirel - Doğum Tarihi: 1947 - Meslek: Ev hanımı - Derleme Yeri: Nefsi Köyü – Piraziz / Giresun

Kaynak Kişi: Sülbiye Kaya - Doğum Tarihi: 1940 - Meslek: Ev Hanımı - Derleme Yeri: Karınca Köyü – Dereli / Giresun

Kaynak Kişi: Katibe Şimşek - Doğum Tarihi: 1948 - Meslek: Ev hanımı - Derleme Yeri: Bahçeli Mah. – Dereli / Giresun

Kaynak Kişi: İpek Şirin - Doğum Tarihi: 1954 - Meslek: Ev hanımı - Derleme Yeri: Hisarkaya Köyü – Bulancak / Giresun

Kaynak Kişi: Halis Kılıç - Doğum Tarihi: 1945 - Meslek: Çiftçi - Derleme Yeri: Duman Köyü – Şebinkarahisar / Giresun

Kaynak Kişi: Fadime Akdemir - Doğum Tarihi: 1926 - Meslek: Ev Hanımı - Derleme Yeri: Piraziz / Giresun

Kaynak Kişi: Münevver Gülşen - Doğum Tarihi: 1946 - Meslek: Ev Hanımı - Derleme Yeri: Ünlüce Mahallesi – Görele / Giresun

Kaynak Kişi: Merve Cimşit, Şelale Bıçak, İnci Yayın - Doğum Tarihi: 1999, 1999, 1998 - Meslek: Öğrenci, Öğrenci, Öğrenci - Derleme Yeri: Akpınar Köyü – Güce / Giresun

Kaynak Kişi: Fatma Kirman - Doğum Tarihi: 1964 - Meslek: Ev Hanımı - Derleme Yeri: Ünlüce Mahallesi – Görele / Giresun

Kaynak Kişi: Hatice Menteşe - Doğum Tarihi: 1951- Meslek: Ev Hanımı -Derleme Yeri: Tepeköy Mahallesi – Yağlıdere / Giresun

Kaynak Kişi: Mine Karaman - Doğum Tarihi: 1943 -Meslek: Ev Hanımı - Derleme Yeri: Güney Köy – Merkez / Giresun

Kaynak Kişi: Adnan Yazıcı - Doğum Tarihi: 1978 - Meslek: Tarih Öğretmeni -Derleme Yeri: Süttaşı Mahallesi / Doğankent

Kaynak Kişi: Hikmet Göncü - Doğum Tarihi: 1967 - Meslek: Çiftçi - Derleme Yeri: Çamlıbel Köyü / Doğankent

Kaynak Kişi: Ömer Karaman - Doğum Tarihi: 1926 - Meslek: Çiftçi - Derleme Yeri: Güney Köy – Görele / Giresun

Kaynak Kişi: Safinaz Doğan - Doğum Tarihi: 1940 - Meslek: Ev Hanımı - Derleme Yeri: Kale Yanı Köyü – Görele / Giresun

Kaynak Göster