Sovyetler döneminde rusya’nın dağlık karabağ politikası

Kafkaslarda, Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan, Rusya-Ermenistan, ABD- AB’nin ortak çıkarlarını dikkate alırsak bu bölgede istikrarın tesisinin ne kadar zor olduğunu bir kere görebiliriz. Geçtiğimiz yüzyılda dünya haritasında idari ve siyasi şeklinin değişmesine göre Kafkasya ile mukayese edilebilecek ikinci bir bölge yoktur. Kafkaslarda hem yerel coğrafyasından hem de jeopolitik bakımdan merkezi önem taşıyan vaka Azerbaycan’ın Karabağ bölgesidir. Karabağ, aynı zamanda Ermeniler açısından “Büyük Ermenistan” hayalinin gerçekleştirilmesi için sembol özelliği taşımaktadır. 1938–1953 yılları Sovyetlerde “suçlu halkların sürgün” dönemi olarak kabul edilmiştir. İkinci Dünya Savaşı boyunca gösterdikleri çetin mücadeleye ve kazandırdıkları zafere rağmen, Sovyetler Birliği (Ruslar), kendi vatandaşlarından Türk ve Müslüman olanları “halk düşmanı” ilan ederek cezalandırma yoluna gitmiştir. Ne tesadüftür ki, bu sözde halk düşmanlarının hepsi Ermenistan’da yaşayan Müslüman halklardır. Anlaşılan o ki, Rusların asıl amacı Ermenistan’ı Müslüman nüfusundan arındırmak idi. Böylece Azerbaycan’ın toprak sorunu bir daha hiç çıkmamak üzere ve çözüm umudu vaat etmeksizin Kafkasya ve dünya gündemine girmiş oldu.

Taking into consideration the common and mutual interests among the lines Turkey-Georgia-Azerbaijan, Russian-Armenia and the USA- EU in the Caucasus, one may easily realize that it is too difficult to es- tablish o long-during peace in this region. There is no another region in the world as the Caucasus that were so deeply affected by the ad- ministrative and political changes in the world order. The Nagorno- Karabakh region of Azerbaijan is an important case in terms of both its local geographical features and wider geopolitical aspects of the Caucasus. Nagorno-Karabakh is vital for the Armenians in order to re- alize the dream of Greater Armenia. The years between 1938 and 1953 are marked in the Soviets as the period of “punishing of the gu- ilty peoples”. Although Muslim peoples of the Caucasus struggled against the Germans and many difficulties durıng the Second World War and contributed to the Soviet victory, the state labelled its own Turkish citizens and other Muslims as “public enemies” and punished just after the war. Accidentally, those identified as “public enemies” in Armenia were only its Muslim citizens. It is clear that the main purpuse of Russia was to make ethnic cleansing in the South Caucasus and to remove also the Muslims living in Armenia. By this way, the question of territorial integrity of Azerbaijan entered permanently the world agenda, without promising for any solution.

Kaynakça

ALİYEV Heyder (1998), Dünya Siyasetinde Azerbaycan Petrolü, İstanbul: Sabah Yayınları.

ARMAOĞLU Fahir (1997), XIX. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

AYDIN Mustafa (1991), “Karabağ”, TDVİA, cilt. 24, İstanbul.

AYRAPETYAN Aşot (1992), Pro Armenia, sy. 61, çev: Emre Özkan, İstanbul.

ELEKBERLİ Eziz (1994), Qedim Türk Oğuz Yurdu-“Ermenistan”, Bakı.

GAILLARD Gaston (2003), Türk-Ermeni Sorunu (Les Turcs-I’ Evrope), İzmir.

İLKİN Qılman (1995), Şexsiyyet, Bakı.

KOCAOĞLU A (1998). Mehmet, Petro Strateji, İstanbul.

LÜTEM Ömer Engin (2007), “Karabağ Sorunu”, Ermeni Araştırmaları Dergi- si, Ankara: ASAM Yayınları.

MUSTAFAYEV Beşir (2009), Ermenilerin Kuzey Azerbaycan’daki Faaliyetleri (1905–1920), E.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dünyası Araştırmala- rı, Türk Tarihi Anabilim Dalı, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İzmir.

MUSTAFAYEV Beşir (2011), “Ermeni Devlet Terörünün Eseri: 26 Şubat 1992 Hocalı Soykırımı Üzerine”, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, sy. 29, Ankara.

MUSTAFAYEV Beşir (2011-2012), “Ermenilerin İran ve Kafkasya Coğrafya- sında Dış Güçlerle İlişkileri”, Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergi- si, sy. 51, yıl. 13, İstanbul.

MUSTAFAYEV Beşir (2013),“Karabağ’ın İşgal Süreci ve Bölgede Yaşanan Son Olaylar Çerçevesinde Çözüm Arayışları”, Atatürk Üniversitesi Ulus- lararası Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (TAED), sy. 49, yıl. 19, Erzurum.

NECEFOĞLU Hacali (2004), “Kafkasya’da İstikrarın Tesisi Sorunu”, Türki- ye’nin Güvenirliği Sempozyumu, Tarihten Günümüze Dış Tehditler, Bil- diriler, Elazığ: F. Ü. Yayınları.

POMPAYEV Yuri (1996), Qarabağ Qan İçinde, Bakı: Azerbaycan Ensiklope- diyası Neşri.

QARABAĞİ M. Yusuf (1991), Tarix-i Safi-Qarabağnameler, Bakı.

QASIMOV Musa (2000), Birinci Dünya Muharebesi İllerinde Böyük Dövletle- rin Azerbaycan Siyaseti, cilt. 1, Bakı.

QURBANOV Araz (2005), Skazki Armiyanskıh Mudretsov, Bakı.

SARIAHMETOĞLU Nesrin (1998), “Kafkasya Ötesindeki Siyasal Gelişmeler ve Hazar Petrolleri”, Türk Cumhuriyetleri ve Petrol Boru Hatları Konulu Bildiri, İstanbul.

SARIAHMETOĞLU Nesrin (2006), Azeri-Ermeni İlişkileri (1905–1920), Anka- ra: TTK Yayınları.

SEYDİ Süleyman (2007), “Sovyetler Birliğinin Ermeniler İçin Başlattıkları Anavatana Dönüş Projesi”, Ermeni Araştırmaları Dergisi, cilt. 2, Ankara: ASAM Yayınları.

SÜLEYMANOV Manaf (1989), Oxuduqlarım, Eşitdiklerim, Gördüklerim, Bakı.

ŞİMŞİR Bilal (2006), Ermeni Meselesi (1774–2005), İstanbul: Bilgi Yayınları.

TAŞKIRAN Cemalettin (2000), “Karabağ Problemi”, Askeri Tarih Dergisi, sy: 48, Ankara: ATASE Yayınları.

VELİÇKO V. L. (1990), Kavkaz. Russkoe Delo i Mejplemennıe Voprosı, Bakı.

XELİLOV Aslan (2000), Genosit Protiv Müslümanskogo Naseleniya Zakafkas- ya V İstoriceskıh İstoçnikah, Bakı.

YALÇINKAYA Alâeddin (1998), Türk Cumhuriyetlerinin Siyasi Gelişimi, İstanbul.

YUSUBOV İsmihan (2007), “Ermeni Yayılımcılığına Karşı Mütekabiliyet”, Ermeni Araştırmaları Dergisi, cilt. 2, Ankara: ASAM Yayınları.

Adres Kalendar Azerbaydjanskiy Resbubliki, Bakû. 1920.

Azerbaycan Belgelerinde Ermeni Sorunu (1918–1920), Başbakanlık Devlet

Arşivleri Genel Müdürlüğü Cumhuriyet Arşivi Başkanlığı, no: 28, Anka- ra. 2001.

Azerbaycan Cumhuriyetinin Konstitusyası, II. Fasıl-Devletin Esasları, Madde: 11- Arazi Bütünlüğü, Bakı. 2004.

Bakinskiy Raboçii Qazeti, Dekabr, 1920.

Türkiye’ye Karşı Ermeni Hareketleri, Belgeler, T. C. Dışişleri Bakanlığı AZEM Dairesi, Ankara. Temmuz 1970.

http://www.ermenisorunu.gen.tr/2009.

ARDA, F. 895, S. 1, İ. 299.

RFDTA, F. 841, S. 7, İ. 290.

RFDTA, F. 821, S. 7, İ. 220.

Kaynak Göster