ÖRGÜN EĞİTİMİN RİZE’DEKİ GELİŞİMİ (1950-1980)

Bu çalışmanın amacı, 1950-1980 yılları arasında ilk ve orta dereceli örgün eğitimin Rize’deki gelişimini incelemektir. Rize’de 1950 yılında 150 ilkokul ve 5 orta dereceli okul vardı. Bu okullarda toplam 14.119 öğrenci öğrenim görüyordu. 1980’e gelindiğinde ilkokul sayısı 3, orta dereceli okul sayısı 13 ve bu okullarda okuyan öğrenci sayısı 5 kat arttı. Geçen zaman zarfında ilin eğitim durumunda ciddi ilerleme sağlandı. İlk kademe eğitiminde ülke ortalaması neredeyse yakalandı. Ancak ortaokul ve lise eğitimlerinde ülke ortalamasının çok altında kalındı. Bunun yanında okuryazar ve kız öğrenci oranlarında da genel ortalamaya ulaşılamadı. İstenen seviyeye gelinememesinin nedenleri olarak başta öğretmen, araç-gereç ve okul eksiklikleri akla gelse de ülke şartları düşünüldüğünde benzer eksikliklerin pek çok ilde olduğu görülür. Dolayısıyla asıl neden, Rizelilerin eğitime gereği kadar önem vermemesidir. Bunda daha çok ekonomik nedenlerden ötürü gurbetçiliğin çok olması ve iş hayatına erken yaşlarda başlanılması önemli etkenlerdir. Bir diğer önemli neden halkın kadınların okumasına sıcak bakmamasıdır. Çalışmada başta TÜİK verileri olmak üzere ağırlıklı olarak birinci el kaynaklardan faydalanılmıştır.

DEVELOPMENT OF FORMAL EDUCATION IN RIZE (1950-1980)

The aim of this study is to examine the development of primary and secondary formal education in Rize between 1950 and 1980. There were 150 primary schools and 5 secondary schools in Rize in 1950. A total of 14,119 students were studying in these schools. By 1980, the number of primary schools increased by three times, the number of secondary schools increased by thirteen times, and the number of students studying at these schools increased by 5 times. In the course of time, serious progress was made in the education of the province. The country average was almost caught in the first level education. However, it was far below the national average in secondary and high school education. In addition, the general average was not reached in the rates of literacy and female students. Although the deficiencies of teachers, equipment and school are considered as the reasons for not being able to reach the desired level, when the country conditions are considered, it is seen that many provinces suffered from similar deficiencies. Therefore, it is understood that the real reason is that the people in Rize did not attach much importance to education. Migration and starting business life at an early age due to economic reasons are important factors of the abovementioned fact. Another important reason is that the public did not favor females’ studying. In this study, first hand sources, mainly TUIK data, were used.

Kaynakça

“14.6.1973 tarih ve 1739 No.lu Millî Eğitim Temel Kanunu” (1973 Haziran 24). Resmî Gazete: 1-5.

“27.2.1953 tarih ve 6068 No.lu “Yeniden 22 Kaza Kurulması Hakkında Kanun”. Resmî Gazete: 5704-5707.

“Bir Röportaj: Rize Kız Sanat Enstitüsü” (1958 Mart). Rize Kültür. 1: 10-11. “Güneysu” (1958 Ekim). Rize Kültür. 4: 26-27.

“Kız Sanat Enstitüsünün Açılış Töreni” (1958 Nisan). Rize Kültür. 2: 24.

“Maarif Müdürümüz Sayın Aziz Gözaçan’la Bir Röportaj” (1958 Ekim). Rize Kültür. 4: 24- 25.

“Okulların Açılması Yaklaşırken” (1960 Ağustos 13). Zümrüt Rize: 1.

“Öğretmen Okulunun Açılış Töreni” (1958 Kasım-Aralık). Rize Kültür. 6: 5-6.

“Rize Erkek Sanat Enstitüsü” (1958 Nisan). Rize Kültür. 2: 28-29.

“Rize Lisesinde Resim-İş Dersleri” (1958 Ekim). Rize Kültür. 4: 10-11, 41.

“Sayın Valimizle Bir Röportaj” (1958 Nisan). Rize Kültür. 2: 14,38.

ABADAN, N. (1966 .08.21). “Cehaletle Savaş İlkeleri ve Türk Kadınlığı”. Cumhuriyet. 2.

AKTAŞ, K. (1958). “Rize ve Yapı Enstitüsü”. Rize Kültür. 1: 22-23.

AYHAN, H. (2000). “İmam-Hatip Lisesi”. İslâm Ansiklopedisi. XXII. İstanbul: Türk Diyanet Vakfı Yayınları: 191-194.

BAŞARAN, S. (2017). Rize Siyasi Tarihi (1923-1950). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).

BAŞARAN, S. (2018). "Cumhuriyet Dönemi Rize İdare Tarihi". Türk İdare Dergisi. Ankara. 486: 49-75.

BAŞARAN, S. (2020). Cumhuriyet Dönemi Rize Nüfusu. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. XXX/1: 485-503.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1963a). Millî Eğitim İstatistikleri İlk Öğretim 1953- 1960. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1963b). Milli Eğitim İstatistikleri Meslek Teknik ve Yüksek Öğretim 1953-1960. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1963c). Millî Eğitim İstatistikleri Orta Öğretim 1953-1960. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1965). Millî Eğitim İstatistikleri Meslek, Teknik ve Yüksek Öğretim 1960-1961. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1976a). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1967-71. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1976b). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1971-73. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1977a). Millî Eğitim İstatistikleri İlköğretim 1967- 72. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1977b). Millî Eğitim İstatistikleri İlköğretim 1974- 75. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1977c). Millî Eğitim İstatistikleri Meslekî ve Teknik Öğretim 1967-73. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1979). Millî Eğitim İstatistikleri Mesleki ve Teknik Öğretim 1973-75. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1981a). Millî Eğitim İstatistikleri İlköğretim 1978- 79. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1981b). Millî Eğitim İstatistikleri İlköğretim 1979- 80. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1981c). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1976-78. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1982a). Millî Eğitim İstatistikleri Mesleki ve Tekniköğretim 1978-79. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1982b). Millî Eğitim İstatistikleri Mesleki ve Teknik Öğretim 1975-78. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1982c). Millî Eğitim İstatistikleri Mesleki ve Tekniköğretim 1979-1980. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1982d). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1978-79. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1982e). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1979-80. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1984a). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1980-81. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1984b). Genel Nüfus sayımı 12.10.1980. Ankara 1984.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1984c). Millî Eğitim İstatistikleri Mesleki ve Tekniköğretim 1980-1981. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1985). Millî Eğitim İstatistikleri Mesleki ve Tekniköğretim 1982-83. Ankara.

Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı (1963). Millî Eğitim İstatistikleri İlk Öğretim 1953-1960. Ankara.

Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü (1952a). Millî Eğitim İlk Öğretim İstatistikleri 1949-1950. Ankara.

Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü (1952b). Millî Eğitim Meslek, Teknik ve Yüksek Öğretim İstatistikleri 1949-1950. Ankara.

Başbakanlık İstatistik Genel Müdürlüğü (1952c). Millî Eğitim Orta Öğretim İstatistikleri 1949-1950. Ankara.

Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü (t.y.a). Maarif istatistikleri Meslek, Teknik ve Yüksek Öğretim 1950-1951. Ankara.

Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü (t.y.b). Millî Eğitim İstatistikleri İlk Öğretim 1950- 1951. Ankara.

Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü (t.y.c). Millî Eğitim İstatistikleri Orta Öğretim 1950- 1951. Ankara.

Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü (t.y.d). Millî Eğitim İstatistikleri Orta Öğretim 1951- 1952. Ankara.

Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü (t.y.e). Millî Eğitim İstatistikleri Orta Öğretim 1952- 1953. Ankara.

ÇAPA, M. (2018). “Eğitim ve Kültür Hayatı”. Cumhuriyet Döneminde Rize-I. (ed. Zehra Aslan-Mustafa Arıkan). Ankara: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Yayınları: 156- 170.

Cumhuriyetin 50. Yılında Rize 1973 İl Yıllığı (1973). Ankara.

DEKELLİ, N. (1959 Ocak-Şubat). “Rize’de Kültür Faaliyetleri”. Rize Kültür. 7-8: 9.

Devlet İstatistik Enstitüsü (1967). Millî Eğitim İstatistikleri İlköğretim 1961/65. Ankara.

Devlet İstatistik Enstitüsü (1968a). Millî Eğitim İstatistikleri Meslek-Teknik ve Yüksek Öğretim 1961/65. Ankara.

Devlet İstatistik Enstitüsü (1968b). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1961/65. Ankara.

Devlet İstatistik Enstitüsü (1969). Millî Eğitim İstatistikleri Meslekî ve Teknik Öğretim 1965- 67. Ankara.

Devlet İstatistik Enstitüsü (1970). Millî Eğitim İstatistikleri Ortaöğretim 1965-67. Ankara.

ERGİN, G. (1965). İkizdere İlçesi Monografyası. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. (Yayımlanmamış Lisans Tezi).

GÜNDÜZ, A. (1958 Mart). “Okullarımızı Tanıyalım: Rize Lisesi”. Rize Kültür. 1-2: 18-19.

GÜRSOY, H. (1958 Kasım-Aralık). “Okul ve Öğretmen”. Rize Kültür. 5-6: 1,9.

GÜVEN, A. (1958 Mayıs). “Fındıklı Ortaokulu”. Rize Kültür. 3: 12.

FERAH, K. (1956). “Rize Lisesi”. Şirin Rize. 1: 13,18.

HAFIZOĞLU, Ş. (1958 Ekim). “Çay İlkokulu”. Rize Kültür. 4: 17.

İDER, N. (1965.01.26). “Rize Köylerinin Okul Durumu”. Zümrüt Rize: 1.

İDER, N (1965.01.27). “Rize Köylerinin Okul Durumu”. Zümrüt Rize: 1.

KARADENİZ, E. (2019). Erken Cumhuriyet Dönemi Modernlik Arayışının Yansımaları: Beşikdüzü Köy Enstitüsü. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).

KURTULUŞ, Z. (1968). Rize’de Çay Tarımının İç Göçler ve Şehircilik Açısından Etkileri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. (Yayımlanmamış Lisans Tezi).

Millî Eğitim Bakanlığı (1972). “Ortaöğretim”. Tebliğler Dergisi. XXXV/1723: 415-417.

Millî Eğitim Bakanlığı (1998). Cumhuriyetin 75. Yılında Rize İli: Cumhuriyet Öncesi ve Sonrası Eğitim. Ankara.

ÖMEROĞLU, İ. (1952.07.3). “Yapı Enstitüleri”. Rize: 1. Rize 1967 İl Yıllığı (1968). Ankara.

Rize Valiliği (1998). Cumhuriyetimizin 75. Yılında Rize. Ankara.

SABUNCU, S. (1964). Rize Şehir Etüdü. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi. (Yayımlanmamış Lisans Tezi).

SAYDI, N. (1940). Pazar Ortaokulu Albümü.

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Salnamesi 1925-1926 (1926). İstanbul.

YÜCEL, H. Â. (1994). Türkiye’de Orta Öğretim. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Rize Anadolu İmam Hatip Lisesi (2012). “Okulumuzu Tanıyalım”. (Erişim Tarihi: 10.10.2019). http://rizeihl.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/53/01/193047/icerikler/listele_tarih.h tml?CHK=aab099b1e3fdb1d 6a461d23590a5a13f

Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA),

F: 30.10.0.0, K: 25, G: 144, S: 4.

F: 30.1.0.0., K: 119 G: 755 S: 4.

Cumhuriyet, 16 Kasım 1977.

Rize 13 Nisan 1951; 8 Haziran 1951; 1 Ağustos 1951; 23 Ağustos 1951; 30 Ağustos 1951; 24 Eylül 1951; 25 Eylül 1951; 26 Eylül 1951; 27 Eylül 1951; 22 Ekim 1951; 8 Şubat 1952; 23 Ağustos 1952; 5 Ekim 1952; 12 Kasım 1952; 27 Kasım 1952; 10 Aralık 1952; 9 Ocak 1953; 27 Kasım 1952; 14 Şubat 1953.

Rizenin Sesi 18 Kasım 1950; 5 Mart 1957; 22 Eylül 1958; 10 Kasım 1958.

Rize Postası; 9 Eylül 1977; 23 Eylül 1977.

Zümrüt Rize 14 Ekim 1950; 25 Kasım 1950; 14 Mart 1952; 21 Mart 1952; 18 Mayıs 1952; 6 Ağustos 1952; 7 Ağustos 1952; 31 Mart 1954; 16 Nisan 1954; 15 Ekim 1955; 30 Temmuz 1958; 10 Kasım 1958; 12 Kasım 1959; 28 Aralık 1959; 31 Aralık 1959; 11 Mart 1960; 14 Mart 1960; 30 Kasım 1960; 8 Aralık 1960; 21 Aralık 1960; 30 Mayıs 1961; 2 Ağustos 1961; 3 Ocak 1964; 4 Ocak 1964; 19 Ağustos 1967; 11 Eylül 1967; 15 Eylül 1969; 10 Ekim 1969; 17 Ekim 1969; 15 Eylül 1971; 2 Ağustos 1972; 21 Aralık 1972; 22 Aralık 1972; 17 Mayıs 1975; 27 Nisan 1978.

Kaynak Göster