Karadeniz'de âyanlar ve denizcilik

Anadolu ve Rumeli’de ortaya çıkan ve gittikçe güçlenip hükümet merkezine ve onun taşradaki temsilcilerine karşı bir bakıma denge unsuru haline gelen âyanlar, 18. yüzyıl sonları ve 19. yüzyıl başlarında Doğu Karadeniz bölgesinde en güçlü dönemlerini yaşadılar. Birbirleriyle ve merkezi otoriteyle çarpıştıkları bu dönem aynı zamanda Karadeniz’in uluslararası deniz ticaretine açıldığı döneme denk düşmektedir. Doğu Karadeniz’deki birçok iskele kentin/merkezin kuruluşu da bu dönemde gerçekleşmiştir. Bu çalışmada buharlı gemilerin Doğu Karadeniz’de görünmelerinden hemen önce, âyanların denizcilik faaliyetleri incelenecektir. Bu çerçevede yerelleşmenin denizcilik sektörünü nasıl etkilediği, âyanların denizciliğe olan ilgilerinin gelişimi ve buharlı gemi seferlerinin yerel denizcilik faaliyetini ne şekilde etkilediği gibi konuların tartışılması amaçlanmaktadır.

Kaynakça

Arşiv Belgeleri Başbakanlık Osmanlı Arşivi; Hatt-ı Hümayun; 23, 553, 1521, 3207, 3330, 12490, 13634, 13870, 22576, 27908, 27923 A-C-G-H, 28142, 28168, 28286, 33309, 48326, 48857. Cevdet Adliye; 152, 5983, 7414. Cevdet Askeriye; 45770 Cevdet Bahriye; 163, 164, 345, 468, 536, 581, 831, 841, 872, 1062, 1239, 2014, 2204, 2470, 2549, 2629, 2779, 2787, 2841, 2872, 2891, 3099, 3899, 3976, 4075, 4476, 4575, 5165, 5275, 5591, 5771, 5943, 6005, 6149, 6255, 6805, 7012, 7307, 7632, 8137, 8507, 8550, 8631, 8896, 8951, 9070, 9128, 9214, 9526, 9949, 10243,10369, 10871, 11030, 11182, 11367, 11603, 11660, 11747, 11776, 11797, 12346, 12490-B. Cevdet Hariciye;1786, 7607. Cevdet Maliye; 2702, 18166. Cevdet Zabtiye; 627, 2466. İrade Dahiliye; 9/427, 234/14148, 235/14225. Sadaret Mektubi Kalemi Evrakı; A.MKT.DV;55/72, 47/42; A.MKT.MHM; 52/87; A.MKT.UM; 204/100, 304/6.

Kitap ve Makaleler AYGÜN Necmettin, (2005), Onsekizinci Yüzyılda Trabzon’da Ticaret, Trabzon: Serander Yayınları.

BAY Abdullah, (2008), “Canik Muhasıllığı İçin Yapılan Siyasi Mücadeleler”, Karadeniz Araştırmaları, Sayı 19:67-85.

BAY Abdullah, (2005). “Ünye Âyânıdan Canikli Genç Mustafa Ağa’nın Siyasi ve İktisadî Faaliyetleri” Karadeniz Araştırmaları, Sayı 7: 60-75.

BAY Abdullah, (2007). Trabzon Eyaletinde Mütegallibe Hareketleri ve Âyanlık (1750-1850), (Basılmamış Doktora Tezi) Erzurum.

BIJIŞKYAN Per Minas (1969), Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1817-1819, Tercüme ve Notlar: Hrand D. Andreasyan, İstanbul.

BOSTAN İdris, (2006), Beylikten İmparatorluğa Osmanlı Denizciliği, İstanbul.

ÇİZAKÇA Murat, (1999), İslam Dünyası’nda ve Batı’da İş Ortaklıkları Tarihi, İstanbul.

EMECEN Feridun, (2001), “Doğu Karadeniz’de Âyânlık”, Belleten, LXV/242:193-215.

EMECEN Feridun, (2005), Doğu Kardeniz’de İki Kıyı Kasabasının Tarihi, Bulancak- Piraziz, İstanbul.

ERTAŞ, M. Yaşar, (2012), “Tanzimat Dönemi Osmanlı Merkezileşmesi Karşısında Bir Osmanlı Âyanı: Tavaslızâde Osman Ağa”, History Studies, Enver Konukçu Armağanı:117-133.

GÜLER İbrahim, (2003), “XVIII Yüzyılda Sinop’ta Gemi İnşa Teknolojisinin Altyapı, İstihkâm, İstihdam, Üretim ve Pazarlama Sorunu”, Türk Teknoloji Tarihi, İstanbul:28-60.

HALAÇOĞLU Ahmet, (2002), Teke (Antalya) Mütesellimi Hacı Mehmed Ağa ve Faaliyetleri, Isparta.

HAMİLTON William J., (1842), Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia, Volume I, London.

KARAGÖZ Rıza, (2003), Canikli Ali Paşa, Ankara.

KARAGÖZ Rıza, (2009), Haznedarzade Süleyman Paşa, Samsun.

KILIÇARSLAN M. Emre, (2010), “XVIII. Yüzyılda Tuna Demirkapısı ve Girdaplar İdaresi”, Karadeniz Araştırmaları, S.25: 59-76.

KOÇ Yunus-KOÇ Ahmet (2005), “Orta Karadeniz Bölgesi’nde Avam ve Havas”, Orta Karadeniz Kültürü, Ankara:313-330.

KÜTÜKOĞLU Mübahat, S., (1986), “Yunan İsyanı Sırasında Anadolu ve Adalar Rumlarının Tutumları ve Sonuçları”, Tarih Boyunca Türk-Yunan İlişkileri, Ankara:133-161.

KÜTÜKOĞLU Mübahat, S., (2011). “Bir Âyan Ailesi: Tavaslızadeler”, Belleten, 273, Cilt: LXXVSayı: 273: 447-469.

ÖKSÜZ Melek, (2006), Onsekizinci Yüzyılın İkinci Yarısında Trabzon, Trabzon.

ÖZKAYA Yücel, (1994), Osmanlı İmparatorluğu’nda Âyânlık, Ankara.

ÖZKAYA Yücel, (1999), “Merkezi Devlet Yapısının Zayıflaması Sonuçları: Âyânlık Sistemi ve Büyük Hanedanlar”, Osmanlı 6, Ankara:168-173.

ÖZTÜRK Temel (2009), “Karadeniz’de Kullanılan Melekse Türü Gemiler”, Tarih İncelemeleri Dergisi, XXIV/2:85-102.

TOKSOY Levent (2009), Amasra Tarihine Denizden Bakış, İstanbul.

UÇAROL Rıfat (1989), “Küçük Kaynarca Antlaşmasın’dan 1839’a Kadar Osmanlı İmparatorluğu”, Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, C.11, İstanbul:179-346.

UMUR Hasan (1951), Of Tarihi, İstanbul.

UZUNÇARŞILI İ. Hakkı (2010), Meşhur Rumeli Âyanlarından Tirsinikli İsmail, Yılıkoğlu Süleyman Ağalar ve Alemdar Mustafa Paşa, Ankara.

ÜNAL Mehmet Ali (2006), Osmanlı Devrinde Sinop, Isparta.

Kaynak Göster