BERLİN KONGRESİ'NDEN YAKOVA'DA KATLİNE KADAR MÜŞİR MEHMED ALİ PAŞA (HAZİRAN-EYLÜL 1878)

Macarlı Mehmed Ali Paşa olarak bilinen 19. Yüzyıl Osmanlı tarihinin önemli bir siması Türkiye'de akademik çevrelerde yeterince tanınmamaktadır. Paşa'nın adı daha ziyade şöhret sahibi olmuş soyundan gelmiş Nazım Hikmet; Mehmet Ali Aybar gibi kimselerle ilgili tartışmalarda dile getirilmektedir. Bu çalışmada Müşir Mehmed Ali Paşa'nın hayatının son üç ayındaki faaliyetleri arşiv belgelerinden de faydalanılarak aydınlatılmaya çalışılmıştır. Mehmed Ali Paşa her kademede işini ciddiyetle yapmaya çalışan dürüst, nitelikli, fedakâr, cesur ve vatansever bir kimse olmasına rağmen popüler söylemde haksız bir şekilde soyundan ötürü eleştiriye uğramıştır.

Marshall Mehmed Ali Pasha from the Congres of Berlin to his Killing in Djakovica (June- September 1878)

A prominent character of 19th Century Ottoman history, Mehmed Ali Paşa (b1827- d1878), known as "Macarlı", has not attained the recognition he deserves among Turkish academic circles. He is usually mentioned in polemics concerning his better known descendants such as Nazım Hikmet and Mehmet Ali Aybar. The present study is an attempt to shed light on the last three months of the Paşa's life with some help from archive documents. Mehmed Ali Paşa despite his dedication to his duties at all stages of his career, his honesty, qualifications, his self sacrificing, brave and patriotic stance, has been unduly criticized in popular discourse due to his ethnic origin.

Kaynakça

Osmanlı Arşiv Belgeleri

A MKT MHM, 483/9, 4 N 1295.

C AS, 933/40391, 8 Recep 1294;

HR TO, 130/76, 09 09 1878; 322/22, 12 09 1878; 555/101, 26.8.1878; 555/102, 27.8.1878.

İ DH, 749/61191, 23 C 1294; 761/62084, 18 Z 1294.

İ DUİT, 138/52, 21 Ş 1295; 143/51 19 Ş 1295.

İ MMS, 59/2772, 11 Ş 1295; 59/2777, 15 Ş 1295; 59/2783, 17 Ş 1295; 59/2796, 28 N 1295.

Y A HUS, 159/62, 16 N 1295.

Y EE, 42/211, 6 C 1295; 43/4, 6 C 1295; 76/6, 21 Ş 1295.

Y PRK HR, 3/41, 12 N 1295.

Diğer Kaynaklar

ABDURRAHMAN ŞEREF EFENDİ (1985). Tarih Musahabeleri, Ankara: Kül- tür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

AKYILDIZ Ali (2011). Sürgün Sefir Sadullah Paşa Hayatı, İntiharı, Yazıları, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

AVLONYALI EKREM BEY (2006). Osmanlı Arnavutluk'undan Anılar (1885- 1912), İstanbul: İletişim Yayınları

BAREILLES Bertrand (1919). Le Rapport Secret sur le Congres de Berlin Ad- resse a la's Porte par Karatheodory Pasha, Paris:Editions Bossard.

BAYKAL Bekir Sıtkı (1998). "100. Yıldönümü Münasebetiyle Berlin Kongre- si Hakkında Bazı Düşünceler", Belleten, cilt XII, sayı 202, Nisan 1988, s. 195-208.

Berlin Kongresi Protokollarının Tercümesidir (1298). İstanbul: Matbaa-i Amire.

BOZBORA Nuray (1997). Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulus- çuluğunun Gelişmesi, İstanbul: Boyut Kitapları.

British and Foreign State Papers (1885), Volume 69, London: Foreign Office.

CURTIUS Frederich (1906). Memoirs of Prince Hohenlohe-Schillingsfuerst, Volume II, New York: The Macmillan Company.

DANIŞMEND İsmail Hami (1972). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolijisi, Cilt: 4, İstanbul: Türkiye Yayınevi.

GAWRYCH George W (2006). The Crescent and the Eagle Ottoman Rule, Islam and The Albanians, 1874-1913, I B Tauris, London-New York, 2006.

ILIJAZ Rexha (1978), Lidhja e Prizrenit ne Dokumente Osmane, Prishtine: Arkivi i Kosova,

İBRAHİM ALAETTİN (1933-1935). Meşhur Adamlar Hayatları Eserleri, İs- tanbul: Hazırlayan ve çıkaran Sedat Simavi.

İNAL İbnülemin Mahmut Kemal (1982). Son Sadrazamlar-II, 3. Baskı, İstan- bul: Dergah Yayınları.

KIRMIZI Abdülhamit (2009). "Halep-Kosova Hattı, 1909: Arnavutluk'ta Meşrutiyete Karşı Bir İsyan Teşebbüsü", Divan Disiplinlerarası Çalışma Dergisi, cilt 4, sayı 26, 2009/1, 1-34.

KORNRUMPF Jutta und Hans-Jurgen (2003). Fremde im Osmanischen Reich 1826-1912/13, Band I, Dritte Auflage, Mainz/Stutensee.

KORNRUMPF Hans-Jurgen (1980). "Macarlı Mehmed Ali Paşa", çev. Mehmet Kahyagil, Çevren Dergisi, sayı 4, 1980, s. 11-21.

KURAT Yuluğ Tekin (1968). Henry Layard'ın İstanbul Elçiliği 1877-1880, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.

KUTAY Cemal (1965). "Sultan Hamid Devrinin Kaderleri Müşterek Üç Paşa- sı", Tarih Konuşuyor, sayı 19, Ağustos 1965, s. 1692-1696 ve 1760.

KÜLÇE Süleyman (1944). Osmanlı Tarihinde Arnavutluk, İzmir: Ticaret Ba- sımevi.

MAHMUD CELALETTİN PAŞA (1983). Mi'rat-i Hakikat, cilt I-II-III, Haz. İs- met Miroğlu, İstanbul: Berekât Yayınevi.

MEHMED ESAD (1310). Mirat-ı Mektebi Harbiye, İstanbul: Artin Asadoryan Şirket-i Mürebbiye Matbaası.

MEHMED SÜREYYA (1996). Sicill-i Osmani, cilt 3, haz. Nuri Akbayır, İstan- bul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

"Müşir Mehmet Ali Paşa'nın damadı Ferik Hasan Enver Paşa'nın kendi ço- cukluğuyla babası Mustafa Celalettin Paşa'yı anlatan mektubu" (1984). Tarih ve Toplum, sayı 1, Ocak 1984, s. 4-15.

PAHUMI Nevila (2007). Consolidation of Albanian Nationalism: League of Prizren 1878-1881, Michigan: University of Michigan (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi).

PARMAKSIZOĞLU İ(smet) (1976). Mehmed Ali Paşa, Türk Ansiklopedisi, cilt XVIII, Ankara: Milli Eğitim Basımevi.

PÂKALIN Mehmet Zeki (1944). Son Sadrazamlar ve Başvekiller, cilt 4, İstan- bul: Ahmet Sait Matbaası.

PIRRAKU Muhamet (2003). Muderriz Ymer Prizreni- Ora, Heart and Soul of Albanian League 1877-1887, Sharr: Rrezeart.

RIZAJ Skender (1978). Lidhja Shqiptare e Prizrent ne Dokumente Angleze (1878-1881), The Albanian League of Prizrend in the English Documents (1878-1881), Prishtine: Arkivi i Kosoves.

SAYGILI Hasip (2014). 20. "Yüzyılın Başlangıcından Günümüze Arnavutlar- da Osmanlı ve Türkiye Algısı", Bilge Strateji, sayı 10, 2014 Bahar, s. 35- 62.

SEDES Halil (1946). 1875-1878 Osmanlı Ordusu Savaşları, 1875-1876 Bosna- Hersek ve Bulgaristan İhtilalleri ve Siyasi Olaylar, Başlangıç II. Kısım, 2. Bası, İstanbul: Çituri Biraderler Basımevi.

SKENDI Stavro (1967). The Albanian National Awakening 1878-1912, Princeton-New York: Princeton University Press.

Tercüman-ı Hakikat (1878). 10 Eylül 1878.

TÜRKGELDİ Ali Fuad (1987). Mesail-i Mühimme-i Siyasiyye, 2. cilt, 2. baskı, haz. Bekir Sıtkı Baykal, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

VICKERS Miranda (2001). The Albanians A Modern History, London-New York: I B Tauris Publishers.

Kaynak Göster