Atatürk dönemi Türkiye-Polonya ilişkileri

Türklerin Polonyalılarla karşılaşmaları, 13. yüzyılda başlamış ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde ciddi bir noktaya taşınmıştır. Önceleri daha çok savaşlarla anılan Osmanlı İmparatorluğu-Polonya Krallığı ilişkileri, daha sonra her iki devlet açısından denge siyasetine dönüşmüştür. Çünkü Polonya Krallığı, Germenler ile Ruslar arasında kalmış, Osmanlı İmparatorluğu da, O dönemde her iki toplumun oluşturdukları devletler tarafından tehdit edilmiştir. 18. yüzyılda Polonya’nın Avusturya, Prusya ve Rusya arasında paylaşılması ve ortadan kaldırılması üzerine, Osmanlı İmparatorluğu bu durumu tanımamıştır. Ancak biz çalışmamızda, geçmişi hatırlayıp hatırlatmamıza rağmen Polonya halkının emperyalizme karşı uzun mücadelesi sonucu I. Dünya savaşı sonrası kurmuş olduğu Polonya Cumhuriyeti ile yine onurlu bir mücadele sonucu Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti arasındaki ilişkilerin inşa edilme sürecini inceleyeceğiz. Monarşik, yayılmacı ve çatışmalı dönemlerden ziyade modern ve milli devletlerin hangi şartlarda ve hangi usullerle devletlerarası ilişkilerde bulundukları irdelenecektir. Bu çalışmayı yaparken Türk arşivleri ve kaynakları esas alınacaktır.

The Turkish Polish contacts, which began in the $13^{th}$ Century, moved to a serious stage in the period of the Ottoman Empire. The Ottoman-Polish relations, initially characterized mainly by wars, afterwards turned to a period of balanced politics of the two countries. The reason was that the Kingdom of Poland stood between the Germans and Russians. The Ottoman Empire and the Kingdom of Poland were both threatened by the Germans and Russians. In the $18^{th}$ Century, Poland was split up between Russia, Austria and Prussia. Thereupon the Ottoman Empire did not recognize this situation. This study examines the process of establishing relations between the Republic of Turkey, which emerged after an honourable fight under the leadership of Mustafa Kemal Atatürk, and the Republic of Poland, which was established after the First World War. This study will investigate under which conditions and principles the two modern states were in relation with each other, in contrary to the periods of monarchy marked with conflicts. Turkish archives and documents are the basis for this study.

Kaynakça

BCA, 030.18.01.02.72.12.15

BCA, 030.18.01.02.71.10.6

BCA, 030.18.01.02.70.94.8

BCA, 030.18.01.02.69.85.13

BCA, 030.18.01.02.67.68.17

BCA, 030.18.01.02.47.57.8

BCA, 030.18.01.02.43.19.9

BCA, 030.18.01.02.43.14.17

BCA, 030.18.01.02.32.71.8

BCA, 030.18.01.02.30.59.20

BCA, 030.18.01.02.5.48.20

BCA, 030.18.01.02.5.48.17

BCA, 030.18.01.02.4.39.9

BCA, 490.01.00.00.610.119.4

BCA, 030.18.01.02.84.89.9

BCA, 030.18.01.02.73.28.15

BCA, 030.18.01.02.72.18.17

BCA, 030.18.01.02.65.50.9

BCA, 030.18.01.02.63.27.13

BCA, 030.18.01.02.63.24.4

BCA, 030.18.01.02.62.20.12

BCA, 030.18.01.02.56.60.8

BCA, 030.18.01.02.48.61.14

BCA, 030.18.01.02.26.18.3

BCA, 030.18.01.02.23.61.14

BCA, 030.18.01.02.15.77.6

BCA, 030.18.01.02.6.57.1

BCA, 030.10.00.00.4.24.9

BCA, 030.10.00.00.109.726.13

BCA, 030.10.00.00.131.937.10

BCA, 030.10.00.00.193.325.7

BCA, 030.10.00.00.245.657.1

BCA, 030.10.00.00.219.480.38

BCA, 030.10.00.00.220.483.7

BCA, 030.10.00.00.220.483.7

BCA, 030.10.00.00.220.484.5

BCA, 030.10.00.00.220.484.8

BCA, 030.10.00.00.221.487.15

BCA, 030.10.00.00.24.135.4

BCA, 030.10.00.00.109.726.7

BCA, 030.10.00.00.109.726.10

BCA, 030.10.00.00.245.657.2

BCA, 030.10.00.00.245.657.7

BCA, 030.10.00.00.245.657.22

BCA, 030.10.00.00.245.659.18

BCA, 030.10.00.00.246.664.1

BCA, 030.10.00.00.246.664.2

BCA, 030.18.01.02.22.58.17

BCA, 030.18.01.02.76.56.9

BCA, 030.10.00.00.246.664.15

BCA, 030.10.00.00.246.664.19

BCA, 030.18.01.02.73.28.15

BCA, 030.18.01.02.87.49.17

BCA, 030.10.00.00.245.659.12

BCA, 030.10.00.00.246.664.2

BCA, 030.10.00.00.246.664.6

BCA, 030.10.00.00.245.658.2

BCA, 030.10.00.00.245.658.17

BCA, 030.10.00.00.229.541.8

BCA, 030.10.00.00.245.657.17

BCA, 030.10.00.00.245.657.14

BCA, 030.10.00.00.245.657.15

BCA, 030.10.00.00.245.657.16

BCA, 030.10.00.00.245.657.18

BCA, 030.18.01.02.77.67.16

BCA, 030.18.01.02.77.68.7

BCA, 030.18.01.02.81.102.7

BCA, 030.18.01.02.83.33.19

Polonya Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği (2001), Lehistan’dan Bugünkü Polonya’ya, Ankara: Polonya Büyükelçiliği Yayını.

Ticaret Vekâleti Dış Ticaret Reisliği (1939), Türkiye Cumhuriyeti İle Polonya Cumhuriyeti Arasında Ticaret Antlaşması ve Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası İle Polski Instytut Rozrachunkowy arasında Kliring Yolu İle Yapılacak Tediyelerin Tanzimine Dair Anlaşma, Ankara: Ticaret Vekaleti Yayını.

Türkiye Cumhuriyeti Hariciye Vekâleti Protokol Umum Müdürlüğü (1931), Türkiye Polonya Arasında ticaret ve Seyrisefain Mukavelenamesi, Ankara: Hariciye Vekaleti Yayını.

Abrahamowicz Zygmunt (1987), “Polonya’da Türkoloji Başarıları ve Gelecekteki Gelişimi İle İlgili Bazı Sorunlar”,(çev. Tüten Özkaya), Belleten, LI, (200): 1003-1026.

Alaçam-Deriş, S.-E.D. (1945), Polonya, İstanbul: Işık Matbaası. Anafarta Nigar (1979), Osmanlı İmparatorluğu İle Polonya Arasındaki Münasebetler İle İlgili tarihi Belgeler, İstanbul.

ARIK Sabire (2004), Polonya Kralı Jan III. Sobieski ve Hükümdarlığında Osmanlı Lehistan İlişkileri (1674-1696), Ankara (AÜSBE. Doktora Tezi)

-----, (2010), Kuruluşundan XVII. Yüzyıla Polonya Tarihi, Ankara: KÖKSAV Yayınları.

ATATÜRK Mustafa Kemal (1997), Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, C. II., Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.

BAYKAL Bekir Sıtkı (1985), Tarih Boyunca Osmanlı Polonya İlişkileri, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

CHMIELOWSKA Danuta (1994), Polonya’da Atatürk İmajı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

EREN Mihin (1965), “Türk Tarih Kurumu Kütüphanesinde Bulunan Türkiye-Polonya Münasebetlerine Dair Bazı Eserler”, Belleten, XXIX, (113-116): 363-365.

KADIOĞLU Muhsin (2011), Polonya’da Türk İzleri, İstanbul: Postiga Yayınları.

Komisyon (1947), Yeni Polonya, Ankara: Ankara Polonya Büyükelçiliği Yayını.

KURAT Akdes Nimet (1966), “Türk Diplomasisi ve Polonya Merkez Arşivindeki Türkçe Vesikalara Ait Lehçe İki Eser”, Belleten, XXX, (119): 439-457.

LATKA S. Jerzy (2003), Polonya Türkiye, (çev. Bogumita chochlinska Mustafa Turhan), İstanbul.

Nasrattınoğlu, İrfan Ünver (2006), Bir Türk’ün Gözüyle Bugünkü Polonya, Ankara: Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu Yayını.

ORTAYLI İlber (2007), “Tanzimat adamı ve Tanzimat Toplumu”, (Haz: Ersin Kalaycıoğlu-Ali Yaşar Sarıbay), Türkiye’de Politik Değişim ve Modernleşme, İstanbul: Alfa Akademi yayınları.

REYCHMAN Jan (1964), 1945’ten Beri Polonya’da Türkiye Tarihi İle İlgili Çalışmalar, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

----- (1964), Polonya İle Türkiye Arasındaki Diplomatik Münasebetlerin 550. Yıldönümü, Ankara: Ankara Polonya Büyükelçiliği Yayınları.

----- (1967), “1794 Polonya İsyanı ve Türkiye”, Belleten, XXXI, (121): 85-91. TOROS Taha (1983), Geçmişte Türkiye-Polonya İlişkileri, İstanbul: İstanbul Yayınları.

UZUNÇARŞILI İsmail Hakkı (1988), Osmanlı Tarihi, C:II, III, Birinci Kısım, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

YÜCE Neşe Talu (2004), Özgürlük Peşinde Polonya, Ankara: DTCF Yayınları.

ZAJACSKOWSKI Ananiasz (1971), Polonya’da Türk Menşeli Etnik Unsurlar, (çev. Zeynep Kerman), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.

Kaynak Göster