Doğu Akdeniz’de Münhasır Ekonomik Bölge: Sınırlandırma Anlaşmaları, Paydaşlar ve Stratejiler

Doğu Akdeniz Havzası, yüksek potansiyel enerji kaynaklarının sahip olması, askeri, ticari ve ulaştırma açısından jeopolitik ve jeostratejik önemi haizdir. "1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nde Münhasır Ekonomik Bölge (MEB)"nin anlaşma yoluyla sınırlandırılmasının, hakkaniyet ilkesine göre uluslararası hukuk çerçevesinde yapılması yer almasına rağmen Doğu Akdeniz'deki devletler deniz enerji kaynaklarını paylaşmak amacıyla MEB'lerini bölgedeki üçüncü devletlerin hakkını gözetmeden tek taraflı olarak ilan etmekte ve ikili antlaşmalar yapmaktadır. Çalışmada, Doğu Akdeniz Havzasının jeostratejik ve jeopolitik önemi, MEB sınırlandırma uyuşmazlıkları, Doğu Akdeniz Münhasır Ekonomik Bölgesi'nde deniz yetki alanlarının sınırlandırılması ve stratejik paydaşlar incelenmiş, Türkiye'nin Akdeniz ve Ege Münhasır Ekonomik Bölgesindeki stratejilerine ilişkin önerilerde bulunulmuş, konuya ilişkin genel bir değerlendirme yapılarak Türkiye'nin söz konusu bölgede çıkarlarını korumak için Akdeniz ile Ege'de Münhasır Ekonomik Bölgesini ilan etmesi, MEB deniz yetki alanını gösteren haritaları ortaya koyması ve kıyıdaş ülkelerle münhasır ekonomik bölge sınırlandırma anlaşmaları yapmasının uygun olacağı sonucuna varılmıştır

The Exclusive Economic Zone in the Eastern Mediterranean: Delimitation Agreements, Stakeholders and Strategies

The Eastern Mediterranean Basin has great geopolitical and geostrategic importance from the points of high potential of energy resources, military, commercial and transportation. Although it was pointed out in the “1982 United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), states that the delimitation of the Exclusive Economic Zones (EEZ)”by agreement should be in accordance with international law on an equitable basis; the states in the region declare EEZs unilaterally and enter into bilateral treaties without considering the rights of the third States in order to share the marine energy resources. In the study, importance of geopolitial and geostrategic of Eastern Mediterranean, disputes concerning delimitations of EEZ, the delimitation of maritime juristiction and strategic stakeholders have been examined and it has been proposed for Turkey’s strategy on EEZ in Mediterranean And Aegean Seas.. General evaluation has been conducted. The study concluded that Turkey, in order to protect national and other economic interests should declare EEZs in the Mediterranean and Aegean Seas, put forward the charts showing the coordinates of the delimits of its EEZs and sign the delimitation agreements of the EEZ with the coastal states

Kaynakça

[1] BP (2016). BP Energy Look Energy Look 2016, Outlook to 2035, 6,8-9, 11, 14.

[2] BP Statistical Review of World Energy (2015). BP Statistical Review of World Energy, 20,22-23.

[3] TPAO (2016). Ham Petrol ve Doğal Gaz Raporu, Ankara, 4, 8, 18.

[4] International Energy Agency (2016). Oil Market Report, France, 14.

[5] Chevron. Natural gas providing an efficient, economical energy source, https://www.chevron.com/stories/ natural-gas, Erişim Tarihi: 05 Nisan 2016.

[6] Enerji Enstitüsü, Erişim Tarihi: 09 Aralık 2016, http://enerjienstitusu. com/2011/05/23/dunya-enerjikaynaklarinin-100-yillik-omru-kaldi/

[7] Vatansever, M. (2012). Kıbrıs Sorununun Tarihi Gelişimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2012: 12: 1508.

[8] Akçadağ, G. Doğu Akdeniz’de Enerji Jeopolitiği Ve Bölge Ülkelerine Yansıyan Rekabeti. http://www.turkishny.com/ drgoeknur-akcada/17-drgoeknurakcada/130465-dogu- akdenizdeenerji-jeopolitigi-ve-bolge-ulkelerineyansiyan-rekabeti#.VFVRy2e887o, Erişim Tarihi: 08 Mayıs 2016

[9] Yıldızel, Z., E. (2014). Doğu Akdeniz; 4000 Yıllık Güç Savaşları. http://cayyolulife.com.tr/yazar/ Dogu-Akdeniz-4000-Yillik-GucSavaslari/446L/., Erişim Tarihi: 5 Haziran 2016

[10] Yaycı, C. (2012). Doğu Akdeniz’de Deniz Yetki Alanlarının Paylaşılması Sorunu ve Türkiye. Bilge Strateji, 2012: 4 (6): 17, 21-23, 25-26, 29, 32, 68. http://www.bilgesam.org/ incele/634/-dogu-akdeniz’de-denizyetki-alanlarinin-paylasilmasisorunu-ve-turkiye/#.VGzaKme887o (02.07.2014).

[11] Özdemir, Ü. (2015). Tarihte Türk Denizcilik Faaliyetleri Ve Günümüz Limanlarının Gelişim Sürecine Olan Etkisinin İncelenmesi, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2015: 12: 421-441.

[12] Aktaş, S. (2013). Doğu Akdeniz’de GKRY-İsrail Yakınlaşmasının Türkiye Açısından İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, T.C. Atılım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı, Ankara.

[13] Canyaş, H., Kocakuşak S. ve Canyaş, O., F. (2013). Doğu Akdeniz Güvenlik Mimarisi ve Küresel Güç İliskileri Bakımından İsrail, Kıbrıs İlişkileri, Amme İdaresi Dergisi, 2013:46(2), 113.

[14] European Commision, Mediterranean. (2014). Erişim Tarihi: 07 aralık 2015,http://ec.europa.eu/ maritimeaffairs/atlas/seabasins/ mediterranean/long/index_en.htm

[15] Ateş, A. Karadeniz, Ş. ve Esmer, S. (2010). Dünya Konteyner Taşımacılığı Pazarında Türkiye’nin Yeri. Dokuz Eylül Universitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 2010: .2(2), 96.

[16] Ateş, Alpaslan, (2014). Türkiye’de Liman Özelleştirmeleri İskenderun Liman Örneği. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2014: 11(25): 446.

[17] Kuleyin, B ve Cerit, A.G. (2011). Ham Petrolün Dünya Pazarlarına Ulastırılmasında Ceyhan Terminalinin Rolü, Dokuz Eylül Üniversitesi, Denizcilik Fakültesi Dergisi, 2011: 3(2), 17.

[18] Klare, T. M. (2004). Kaynak Savaşları- Küresel Çatısmanın Yeni Alanları. İstanbul: Devin Yayınları: 45. [19] İzmir Ekonomi Üniversitesi. (2014). İletişim Fakültesi, Kıbrısta Enerji Krizi, Erişim Tarihi: 08 Kasım 2016, http:// iletisim.ieu.edu.tr/univers/?p=28402.

[20] Dünya Ekonomi (2014). Kıbrısta Enerji Krizi. 18/12/2014, Erişim Tarihi: 08 Kasım 2016, http://iletisim. ieu.edu.tr/univers/?p=28402

[21] Noble Energy (2017). Eastern Mediterranean, Erişim Tarihi: 07 Ekim 2016. http://www. nobleenergyinc.com/operations/ eastern-mediterranean-128.html

[22] Bozkurt, E. (2006). Uluslararası Hukuk Bakımından Münhasır Ekonomik Bölge Kavramının Ortaya Çıkışı. Uluslararası Hukuk ve Politika, 2006: 2 (5), 52-53,57, 71.

[23] Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi. Erişim Tarihi: 08 Ağustos 2016, http://www.unicankara.org.tr, 2014),17-19, 21, 25, 27.

[24] Ece, N. J. (2011). Münhasır Ekonomik Bölge. Erişim Tarihi: 24 Eylül 2011, http://www.denizhaber.com/index. php?sayfa=yazar&id=11&yazi_ id=100628&-munhasir-ekonomikbolge.html (24.09.2011).

[25] Kuran, S. (2009). Uluslararası Deniz Hukuku, İstanbul: Beta Yayınları: 124, 225,234. [26] Köksal, T., Ece, N. J. ve Özkara, B., Y. (2012). Deniz, Lojistik ve Taşımacılık Hukuku, Ankara: Adalet Yayınevi: 157-158.

[27] Doğan, N. (2014). Doğu Akdeniz’de Enerji Stratejileri ve Bölgesel Güvenliğin Geleceği. 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, Erişim Tarihi: 15 Nisan 2016, http://www.21yyte. org/tr/arastirma/enerji-veenerji-guvenligi-arastirmalarimerkezi/2014/01/15/7383/ dogu-akdenizde-enerji-stratejilerive-bolgesel-guvenligin-gelecegi (01.11.2014).

[28] Ece, N., J. (October 2014). Energy Wars in East Mediterrenean. SeaNews, 2014: 16:14.

[29] Taşdemir, F. (2012). Kıbrıs Adası Açıklarında Petrol ve Doğalgaz Arama Faaliyetleri Kapsamında Ortaya Çıkan Krizin Hukuki, Ekonomik ve Siyasi Boyutları. Ankara Strateji Enstitüsü, Rapor No: 2012- 3: 26.

[30] Topsoy, F. (2012). Münhasır ekonomik bölgede yürütülen yabancı askeri faaliyetlerin hukuki niteliği. Gazi Üniversitesi, Hukuk Fakültesi Dergisi, 2012: 16 (3): 220, 239.

[31] Pazarcı, H. (2003), Uluslararası Hukuk Dersleri, II.kitap, Gözden Geçirilmiş 7.baskı, Ankara: Turhan Kitabevi: 398-399.

[32] Anlar, G. Ş. (2007). Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözlesmesi ve Deniz Çevresinin Korunması. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2007: 56 (2): 6, 12-13.

[33] http://www.uhdigm.adalet.gov.tr/ sozlesmeler. Erişim Tarihi: 24 Eylül 2011.

[34] International Court of Justice, Judgment of 24 February 1982, The Case Concerning The Continental Shelf, (Tunisia v. Libyan Arab Jamahiria), Erişim Tarihi: 12 Ekim 2016, http:// www.cij.org/docket/index.php?sum =330&p1=3 &p2=3&case=63&p3=5.

[35] Güngören, B.O. (2006). Türkiye’nin Deniz Yetki Alanları Üzerine Bir İnceleme, Yüksek Lisans Tezi, T.C. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Denizcilik İşletmeleri Yönetimi Ana Bilim Dalı, 102-131, İzmir.

[36] International Court of Justice. List of Cases referred to the Court since 1946 by date of Introduction”, Erişim Tarihi: 22 Ocak 2016, http://www.icj-cij.org/ docket/index.php?p1=3&p2=2.

[37] Acer, Y. (2002). Ege Kıta Sahanlığı Sorununda Türkiye’nin Hukuki Durumu: Uluslararası Yargı Kararları Işığında Bir Değerlendirme. Avrasya Dosyası, Jeopolitik Özel, 2002: 8 (4): 196-197, 199.

[38] Ergüven, N. S. (2014). Karadeniz’de Deniz Alanı Sınırlandırması Davası (Romanya/Ukrayna) ve Uluslararası Hukuk Açısından Etkileri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2014: 63 (2): 325.

[39] Milli Güvenlik Kurulu (2012). Küresel Deniz Güvenliği Sorunları ve Doğurduğu Sonuçlar. (02.11.2012), Erişim Tarihi: 10 Ekim 2016, http:// www.mgk.gov.tr/calismalar/ calismalar/017_jeostratejik_deniz_ sorunlari.pdf.

[40] Olgun, M. E. (2012). Doğu Akdeniz’de Hidrokarbon Politikaları. Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2016,. www.tepav. org.tr/.../1328540197-8.ERGUN_ OLGUN.

[41] Aksar, Y. (2013). Uluslararası Hukukta Deniz Alanlarının Sınırlandırılması: Doğu Akdeniz Uyuşmazlığı. 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler Dergisi, 2013: 2: 229-236, http:// www.21yuzyildasosyalbilimler.com/ assets/uploads/files/yusuf-aksardf_18032013.pdf.

[42] http://www.ankarastrateji.org/ haber/dogu-akdeniz-krizi-1479), Erişim Tarihi: 24 Eylül 2011.

[43] Resmi Gazete, 05.12.1986 tarihli ve 86/11264 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi. Erişim Tarihi: 24 Eylül 2015. http://www.resmigazete.gov. tr/arsiv/19314.pdf.

[44] Özkan, A. (2012). Doğu Akdeniz’de Münhasır Ekonomik Bölge’nin Sınırlandırılması Uyuşmazlığı. II Bölgesel Sorunlar ve Türkiye Sempozyumu, 2012: 375-377, 380.

[45] Başeren, H. S. (2010). Doğu Akdeniz Deniz Yetki Alanları Uyuşmazlığı”, Stratejik Araştırmalar, 2010: 8 (14): 133, 154-155.

[46] Özgen, C. (2013). Doğu Akdeniz’de Enerji Güvenliğine Yönelik Bir Girişim: Akdeniz Kalkanı Harekatı.Akademik Orta Doğu, 2013: 8(1): 107-108.

[47] Başeren, S. H. Doğu Akdeniz’de Gerilim, Erişim Tarihi: 09 Eylül 2016, http://www.tudav.org/index.php/tr/ muenhas-r-ekonomik-boelge/231- dogu-akdeniz-serhat-h-baseren.

[48] KKTC Meclisi. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Deniz Yetki Alanları Yasası, Erişim Tarihi: 07 Mayıs 2016, www.cm.gov.nc.tr/dir_docs/63-2005. doc.

[49] Tamçelik, S. ve Kurt, E. (2014) . Türkiye’nin Münhasır Ekonomik Bölge Algısı ve Yakın Tehdit Alanı: Kıbrıs. Uluslararası Güvenlik Kongresi Bildiriler Kitabı (Cilt 3), Kocaeli Üniversitesi Yayınları, 1. Baskı, Kocaeli, 891.

[50] Doğu Akdeniz Münhasır Ekonomik Bölge’de petrol çıkarılması hakkında Bakanlar Kurulu kararı, http:// www.tudav.org/index.php/tr/ muenhas-r-ekonomik-boelge/225- dogu-akdeniz-muenhas-r-ekonomikboelge-de-petrol-c-kar-lmashakk-nda-bakanlar-kurulu-karar, Erişim Tarihi: 16 Niisan 2016, http://www.resmigazete.gov.tr/ eskiler/2012/04/20120427-11.htm.

[51] Doğru, S. (2014) , Doğu Akdeniz’de Hidrokarbon Kaynakları ve Deniz Alanlarının Sınırlandırılması. Mersin Deniz Ticareti Dergisi, 2014: 269: 39.

[52] United Nations (UN). Table of claims to maritime jurisdiction (as at 15 July 2011), http://www.un.org/depts/ los/LEGISLATIONANDTREATIES/ PDFFILES/table_summary_of_claims. pdf).

[53] Tunç, A. (2014). Doğu Akdeniz Krizi. Ankara Strateji Enstitüsü, Erişim Tarihi: 06 Aralık 2015, http://www. ankarastrateji.org/haber/doguakdeniz-krizi-1479/.

[54] Dışişleri Bakanlığı, “NO:18 - 30 Ocak 2007. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi´nin Doğu Akdeniz´deki Ülkelerle Deniz Yetki Alanlarını İlgilendiren İkili Anlaşmalar Yapma Gayretlerini hk. Erişim Tarihi: 19 Kasım 2016, http://www.mfa.gov.tr/ no_18---30-ocak-2007_-guney-kibrisrum-yonetimi_nin-dogu-akdeniz_ deki-ulkelerle-deniz-yetki-alanlariniilgilendiren-ikili-anlasmalar-yapmagayretlerini-hk_-.tr.mfa (09.10.2014).

[55] Sandıklı, A., Budak, T. ve Ünal, B. (2013). Doğu Akdeniz’de Enerji Keşifleri ve Türkiye Raporu, 2013: 59, Erişim Tarihi: 18 Eylül 2016, http://www.bilgesam.org/Images/ Dokumanlar/3-2-2014011746dogu_ akdeniz.pdf, (11.07.2014).

[56] www.enerjigunlugu.net (2015). BP`den Mısır`da ikinci doğalgaz keşfi. Erişim Tarihi: 22 Nisan 2016, http://www.enerjigunlugu.net/ icerik/12643/bpden-misirda-ikincidogalgaz-kesfi.html).

[57] Kıbrıs Postası (2016). Türkiye enerji koridoru olma yolunda. . Erişim Tarihi: 22 Ekim 2016, http:// www.kibrispostasi.com/print. php?news=197908).

[58] Akçapar, B. (1996). Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nde Deniz Hukuku Uluslararası Mahkemesi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 1996: 51(1): 27.

[59] Kum, S. and Debeş, M.E. (2016). Turkish Republic of Northern Cyprus Vessel Traffic Services (TRNCVTS), Journal of ETA Maritime Science, 2016: 4(2): 175-182.

Kaynak Göster