Modernite Tartışmalarına Alternatif Bir Yaklaşım: Modern Aklın Eleştirisi ve Geleneksel Düşünce

Bu makalede, modern dünyanın problemlerinin arka planı, modern paradigma ve gelenekseldüşünce karşılaştırmasına gidilerek ele alınmaktadır. Bu yüzden modern aklın açmazları, aslengeleneksel düşüncenin bakış açısından irdelenmektedir. Modern aklın temel nitelikleri, küreselekolojik kriz ve ahlak sorunu gibi problemler göz önüne alındığında bunların, modern akıl yapısıile ilgili olduğu düşünülmektedir. Bu yapısal alan, makalede özellikle sosyoloji kuramları üzerinden takip edilmektedir. Buna alternatif olarak da geleneksel düşüncenin temsilcilerinin görüşlerine yer verilmektedir. Diğer yandan, derinlemesine bir anlama için yalnızca ruh ve beden gibibazı ikili kartezyen kavramlar yerine, modernitenin eleştirisinde akıl ve kalp, nefs ve ruh gibi bazıgeleneksel kavramsal araçların kullanılması önerilmektedir. Böylelikle moderniteyle gelen olgusal problemlerin arka planını değerlendirmek açısından tartışma alanının yine Batı merkezci vemodernizm temelli oluşu aşılmak istenmiştir. Ayrıca kartezyen kavramsal araçların yerine geçenbu kavramsal araçları kullanmak, modernite tartışmalarında modern paradigma içinde nedenaynı yerde kalındığını anlamak için de kullanışlı birer anahtar sunmaktadırlar. Bu bağlamda,modern dünyanın açmazlarına, onun köklü bir eleştirisi üzerinden bakan geleneksel düşünce/tradisyonalizm ekolünün yapısal inceleme tarzı, bu problemleri değerlendirmede daha iyi bir analiziçin daha kullanışlı görünmektedir.

An Alternative Approach to the Arguments of Modernity: The Critique of the Modern Mind and the Traditional Thought

In this article, the intellectual background of the modern world’s problems is studied by comparing the modern paradigm with traditional thought. For this reason, the author will attempt to determine the the defects of the modern mind mainly from the point view of tratidional thought. Considering the main characteristics of the modern mind, global ecological and moral crises will be dealt with. This structural area will be followed through sociologic theories in the article. In order to provide an in-depth understanding, traditional (Islamic) conceptual instruments like the intellect/heart, self (nefs) and soul (ruh) are proposed here to be used in the critique of modernity instead of using Cartesian dualist concepts like the soul and body. Thus, this article attempts to overcome the Euro-centric and modernist based area of discussion in order to evaluate the background of the factual problems that accompany modernity. In this context, the method of structural research of the traditional thought/traditionalist school which looks at the modern world’s dilemmas from a rooted criticism seems to be better equipped to perform a better analysis of these problems.

___

  • Aydın, M. (1993). Dinin dünyevîleşme sorunu Protestanlık ve İslâm. Bilgi ve Hikmet, 2, 43-56.
  • Barbour, I. G. (2004). Bilim ve din. İstanbul: İnsan.
  • Baudelaire, C. (1997). Modernlik, modernizmin serüveni (hzl. E. Batur, çev. B. Ersan). İstanbul: Yapı Kredi.
  • Bauman, Z. (1999). Küreselleşme toplumsal sonuçları (çev. A. Yılmaz). İstanbul: Ayrıntı.
  • Bekaroğlu, M. (1993). Antik akıl ve aydınlanma. Bilgi ve Hikmet, 2, 121-128.
  • Benjamin, W. (2001). Son bakışta aşk (hzl. N. Gürbilek). İstanbul: Metis.
  • Bierstedt, R. (1997). 18. yüzyılda sosyolojik düşünce. T. Bottomore ve R. Nisbet (hzl.), Sosyolojik çözümlemenin tarihi içinde. Ankara: Ayraç.
  • Bock, K. (1997). İlerleme gelişme ve evrim kuramları (hzl. A. Uğur ve M. Tunçay). T. Bottomore ve R. Nisbet (hzl.), Sosyolojik çözümlemenin tarihi içinde (s. 51-92). Ankara: Ayraç.
  • Bulaç, A. (1993). Modernite’nin seküler sitesi’nde kutsala, hayata ve tarihe dönüş. Bilgi ve Hikmet, 2, 19-34.
  • Comte, A. (2001). Pozitif felsefe kursları (çev. E. Ataçay). İstanbul: Sosyal.
  • Çiğdem, A. (1997a). Akıl ve toplumun özgürleşimi. Ankara: Vadi.
  • Çiğdem, A. (1997b). Bir imkân olarak modernite Weber ve Habermas. İstanbul: İletişim.
  • Çiğdem, A. (2001). Aydınlanma düşüncesi. İstanbul: İletişim.
  • Dellaloğlu, B. F. (2003). Bir giriş: Adorno yüz yaşında. Cogito, 36, 13-36.
  • Elias, N. (2011). Uygarlık süreci (C. 1, çev. E. Ateşman). İstanbul: İletişim.
  • Faruki, İ. R. ve Faruki, L. L. (1991). İslam kültür atlası (çev. Z. Kibaroğlu ve M. O. Kibaroğlu). İstanbul: İnkılap.
  • Gellner, E. (1994). Postmodernizm İslam ve us (çev. B. Peker). Ankara: Ümit.
  • Giddens, A. (1998). Modernliğin sonuçları (çev. E. Kuşdili). İstanbul: Ayrıntı.
  • Guénon, R. (1999). Modern dünyanın bunalımı (çev. M. Kanık). İstanbul: Verka.
  • Guénon, R. (2004a). Doğu düşüncesi (çev. F. Topaçoğlu). İstanbul: İz.
  • Guénon, R. (2004b). Niceliğin egemenliği ve çağın alâmetleri (çev. M. Kanık). İstanbul: İz.
  • Habermas, J. (1990). Modernlik: Tamamlanmamış bir proje. N. Zeka (drl.), Postmodernizm içinde (s. 31-33). İstanbul: Kıyı.
  • Harvey, D. (1999). Postmodernliğin durumu (çev. S. Savran). İstanbul: Metis.
  • Hazard, P. (1999). Batı düşüncesindeki büyük değişme (çev. E. Güngör). İstanbul: Ötüken.
  • Horkheimer, M. ve Adorno, T. (1995). Aydınlanmanın diyalektiği, felsefi fragmanlar I (çev. O. Özügül). İstanbul: Kabalcı.
  • Kant, I. (2001). ‘Aydınlanma nedir?’ sorusuna yanıt (1784) (çev. Nejat Bozkurt) Mülahazat, 1.
  • Kolakowski, L. (1991). İnsan yalnız aklıyla yaşamaz. New Perspectives Quarterly Türkiye, 1, 20-27.
  • Kutluer, İ. (1985). Modern bilimin arkaplanı. İstanbul: İnsan.
  • Lings, M. (1980). Antik inançlar modern hurafeler (çev. E. Harman ve U. Uyan). İstanbul: Yeryüzü.
  • Lloyd, G. (1996). Erkek akıl (çev. M. Özcan). İstanbul: Ayrıntı.
  • Marx, K. (1967). Kapitalizm öncesi ekonomi şekilleri (çev. M. Belli). Ankara: Sol.
  • Marx, K. ve Engels, F. (1968). Alman ideolojisi (çev. S. Hilav). İstanbul: Sosyal.
  • Marx, K. (1976). 1844 el yazmaları ekonomi politik ve felsefe (çev. K. Somer). Ankara: Sol.
  • Merter, M. (2008). Dokuz yüz katlı insan. İstanbul: Kaknüs.
  • Nasr, S. H. (1995). Bir kutsal bilim ihtiyacı (çev. Ş. Yalçın). İstanbul: İnsan.
  • Nasr, S. H. (2004). İslâm ve modern insanın çıkmazı (çev. A. Ünal ve S. Büyükduru). İstanbul: İnsan.
  • Nasr, S. H. (2006). İslâm ve bilim (çev. İ. Kutluer). İstanbul: İnsan.
  • Onions, C. T. (Ed.). (1973). The shorter Oxford English dictionary on historical principles,V.II. Oxford: Clarendon Press
  • Özdalga, E. (1989). Din din midir yoksa başka bir şey midir? Dinsel fenomenleri indirgeyici (redüksiyonist) yaklaşımların bir ön eleştirisi. İslami Araştırmalar, 2, 29-39.
  • Peters, R. (1993). Kalvinizm, Weber ve İslâm fundemantalizmi (çev. K. Canatan). Bilgi ve Hikmet, 3, 98-103.
  • Schumpeter, J. A. (2010). Kapitalizm sosyalizm demokrasi. Ankara: Alter.
  • Sevil, M. (1999). Türkiye’de modernleşme ve modernleştiriciler. Ankara: Vadi.
  • Soykan, Ö. N., Keskin, F. ve Dellaloğlu, B. F. (2003). Adorno ve yapıtı. Cogito, 36, 37-65.
  • Subaşı, N. (1994). Oryantalist söylem’in sosyolojisi. Bilgi ve Hikmet, 6, 104-111.
  • Swingewood, A. (1998). Sosyolojik düşüncenin kısa tarihi (çev. O. Akınhay). Ankara: Bilim ve Sanat.
  • Touraine, A. (2002). Modernliğin eleştirisi (çev. H. Tufan). İstanbul: Yapı Kredi.
  • Wagner, P. (2003). Modernliğin sosyolojisi (çev. M. Küçük). Ankara: Doruk.
  • Weber, M. (1993). Sosyoloji yazıları (hzl. H. H. Gerth ve C. Wrights Mills, çev. T. Parla ). İstanbul: Hürriyet Vakfı.
  • Weber, M. (2005). Protestan ahlakı ve kapitalizmin ruhu (çev. Z. Gürata). Ankara: Ayraç.