A Conflict on Baha ism and Islam in 1922: Abdullah Cevdet and State Religious Agencies

Bu çalışmada Abdullah Cevdetin 1922de Bahailik ile ilgili yazdığı bir makale ve devlet otoritelerinin bilhassa Meşihat bünyesinde işleyen iki meclisin bu makaleye gösterdiği tepkiler ele alınmaktadır. Cevdetin özgeçmişi ve gazetecilik faaliyetleri, özellikle yayınladığı İctihad mecmuası, hakkında kısa bir bilgi verilmesinin ardından, 1922de Bahailik üzerine yazdığı makalesi kaleme alındığı tarihsel bağlamı çerçevesinde ele alınmaktadır. Cevdetin Bahailiki barış ve merhamet dini olarak vurgulamasında 1. Dünya Savaşı ve akabindeki gelişmelerin belirleyici rolü olduğu vurgulanmaktadır. Ayrıca Cevdetin Bahailiki İslam ve Hristiyanlıkla karşılaştırırken dinlerin öz ve tarihsel süreçleri şeklinde bir ayrım yaptığı öne sürülmektedir. Çalışmanın geri kalan kısmında Cevdetin makalesinin sansürlenmesi özelinde Mütareke yıllarında Osmanlıda mevcut olan dini yayınları (bilhassa dergi ve gazeteler) denetleme, kontrol ve yasaklama mekanizmalarına ve bu noktada Meşihat bünyesindeki Tetkik-i Mesahif ve Müellefat-ı Şeriyye Meclisi ve Darul-Hikmetil İslamiye adlı iki meclisin belirleyici rollerine vurgu yapılmaktadır. Bu iki meclisin arşiv kaynakları üzerinden onların Cevdetin makalesini hangi kriter ve gerekçelerle eleştirip hukuki işleme tabi tuttukları tahlil edilmektedir.

This paper investigates Abdullah Cevdet s 1922 article on Baha ism as well the reaction of the state authorities, particularly that of two Meşihat councils. After briefly discussing the author s biography and journalistic activities, primarily his periodical İctihad, the paper focuses on the essay s content by investigating the historical context, namely, the post-World War I years, during which he articulated his ideas on Baha ism as a religion of peace and nonviolence. Close attention is also paid to the distinctions Cevdet drew among Baha ism, Islam, and Christianity regarding their essential origins and how they developed in human time, i.e. history. The rest of the article details the presence of Ottoman religious censorship mechanisms on periodical publications during the Armistice years. In this regard, the state s decision to authorize the Tetkik-i Mesahif ve Müellefat-ı Şeriyye Meclisi and the Daru l-Hikmeti l İslamiye to approve or reject Islamic publications are studied closely, especially with respect to their criticism of Cevdet s essay. The criteria and rationale they deployed in condemning it are analyzed through their own archival records.

___

  • Armaner, N. (1958). Okullarımızda din öğretimi üzerine. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(1), 115-117.
  • Aydın, M. Z. (2007). Okulda din dersi tartışmaları (Türkiye’de din dersinin tarihi, teorik yapısı, bazı ülkelerle karşılaştırılması). Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XI(2), 7-51.
  • Ayhan, H. (2004). Türkiye’de din eğitimi. İstanbul: Dem.
  • Bahçekapılı, M. (2013). Yeni eğitim sisteminde seçmeli din dersleri, imkânlar, fırsatlar, aktörler, sorunlar ve çözüm önerileri. İstanbul: İlke. www.ilke.org.tr/wp-content/uploads/2013/12/4+4+4-Araştırma-Raporu. pdf adresinden 19 Kasım 2014 tarihinde edinilmiştir.
  • Boz, N., Çelik, Z., Gümüş, S., Orçan, M., Taştan F. (2013). 4+4+4 eğitim reformunu izleme raporu. İstanbul: Eğitimciler Birliği Sendikası. www.egitimbirsen.org.tr/ebs_files/files/.../267-egitimbirsen.org.tr-267.pdf adresinden 19 Kasım 2014 tarihinde edinilmiştir.
  • Çekin, A. (2013a). Bilim-din ilişkisinin Hristiyan din eğitimine yansımaları ve bilimsel din eğitimi yaklaşı- mı. International Journal of Social Science, 6(3), 135-148.
  • Çekin, A. (2013b). Din eğitimi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(3), 136-150.
  • Çelikkaya, H. (1996). Din eğitiminin özellikleri ve genel kuralları. Fidan Dergisi, 19, 5-7.
  • Ensar Vakfı. (2012). 4+4+4 eğitim sistemi, yeni anayasada dinî kurumlar, din eğitimi ve öğretimi, isteğe bağlı din eğitimi. İstanbul. https://www.ensar.org/img/20130731__7860834002.pdf adresinden 19 Kasım 2014 tarihinde edinilmiştir.
  • Erdoğan, İ. (2014). 2023’e doğru Türkiye’nin eğitim tasavvuru. Yeni Türkiye Dergisi, 56, 598-606.
  • Ergüder, Ü. (2011). Türkiye’de din ve eğitim son dönemdeki gelişmeler ve değişim süreci. İstanbul: Eğitim Reformu Girişimi. http://erg.sabanciuniv.edu/sites/erg.sabanciuniv.edu/files/DinVeEgitim.pdf adresinden 19 Kasım 2014 tarihinde edinilmiştir.
  • Fuess, A. (2007). Islamic religious education in Western Europe: Models of integration and the German approach. Journal of Muslim Minority Affairs, 27(2), 215-239.
  • Halstead, J. M. (2005). Encyclopedia of Religion. Lindsay Jones (Ed.), Religious education içinde (2. Baskı s. 7731-7736), Detroit: Macmillan.
  • Hunkins, P. C. ve Ornstein C. A. (2014). Eğitim programı, temeller, ilkeler ve sorunlar. Konya: Eğitim.
  • Kap, D. (2014, Kasım). Türkiye’de zorunlu din dersi uygulaması. Akademik Perspektif, 58-61.
  • Kaymakcan, R. (2005). Türkiye’de misyonerlik ve din eğitimi. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12, 25-39.
  • Kaymakcan, R., Aşlamacı, İ., Yılmaz, M., Telli, A., vd. (2013). Seçmeli din eğitimi dersleri inceleme ve değerlendirme raporu. İstanbul: Dem. https://www.ensar.org/img/20130731__1318170429.pdf adresinden 19 Kasım 2014 tarihinde edinilmiştir.
  • Koçer, A. H. (1967). Türkiye’de öğretmen yetiştirme problemi. Ankara: Yargıçoğlu Matbaası.
  • Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2012). 12 yıllık zorunlu eğitim, sorular-cevaplar. Ankara. www.meb.gov.tr/ duyurular/duyurular2012/12Yil_Soru_Cevaplar.pdf adresinden 19 Kasım 2014 tarihinde edinilmiştir.
  • Norveç Helsinki Komitesi: İnanç Özgürlüğü Girişimi. (2014). Türkiye’de inanç özgürlüğü hakkını izleme raporu. İstanbul. http://inancozgurlugugirisimi.org/calismalarimiz/turkiyede-inanc-ozgurlugu-hakkiniizleme-raporu-yayinlandi-temmuz-2013-haziran-2014/ adresinden 19 Kasım 2014 tarihinde edinilmiştir.
  • Okumuşlar, M. (2012). Türkiye’de din öğretimi forumu sonuç raporu. Konya: Türkiye İmam Hatipliler Vakfı. www.timav.org.tr/dosya/dinogretimiformu.pdf adresinden 19 Kasım 2014 edinilmiştir.
  • Okutan, Ö. (1980). Cumhuriyet döneminde din eğitimi ve öğretimi öğretmeni yetiştirme sorunu. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Ankara.