Sedirin (Cedrus libani A. Rich.) Toros ardı doğal yayılış alanlarında tohum ekimi metodu ile gençleştirilmesi

Bu araştırma ile, Toros sedirinin doğal olarak yayılış gösterdiği To-ros Ardı alanlarında (Konya Orman Bölge Müdürlüğü, Ermenek Or­man İşletmesi), bu türün tahribi sonucu oluşan çıplak karstik alanla­rın, tam alan serpme ekimi yöntemi ile, yeniden sedir ormanlarına ka­vuşturulmasında izlenecek yolun belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, kireç taşı ana kayaları üzerinde az taşlı alanlar (tarla koşulları; terk edilen marjinal tarım alanları), orta taşlı alanlar (yüzey taşlılığı % 30-50 arası) ve yoğun taşlı alanlar (yüzey taşlılığı % 70-90 arası) olmak üzere, üç farklı yüzey taşlılık alan grubunda (blokta) yü­rütülmüştür. Her blokta iki farklı bakı (güneşli ve gölgeli) dikkate alına­rak, her bakı 10-20 cm sığ toprak işlemesi yapılan ve yapılmayan par­sellere ve bu parseller de, hektara üç farklı ağırlık düzeyinde karpelli tohum ekilecek şekilde (200 kg/ha, 400 kg/ha ve 600 kg/ha) alt parsel­lere bölünmüştür. Ancak, yoğun taşlı alanlarda toprak işlemesi uygu­lanamamıştır. Fidan sayımları, ekimi izleyen dört vejetasyon periyo­dunun başında ve sonunda, her alt parselde sistematik olarak belirle­nen 30'ar adet bir m_'lik alanda yapılmıştır. Dördüncü vejetasyon pe­riyodu sonunda yaşayan fidan sayılarına, her yüzey taşlılık grubu için ayrı ayrı varyans analizleri uygulanmış, farklı gruplar Duncan testi ile ayrılmıştır. Bulgulara göre, az taşlı alanların güneşli bakılarında, toprak işle­mesi yapılması veya yapılmaması durumunda hektara 200 kg (daha güvenilir olarak 200-400 kg arasında), gölgeli bakılarda ise 200 kg (daha güvenilir olarak 300 kg) karpelli tohum ekilmesinin uygun olaca­ğı saptanmıştır. Az taşlı alanlarda sığ toprak işlemesi yerine derin top­rak işlemesi yapılarak, ekim veya tüplü fidan dikimi uygulamasının da­ha iyi yaklaşımlar olacağı kanaatine ulaşılmıştır. Orta taşlı alanlardaki güneşli bakılarda, toprağın işlenmesi halinde hektara 200-400 kg, işlenmemesi durumunda 400-600 kg, gölgeli bakılarda ise toprağın; işlenmesi halinde 200 kg, işlenmemesi durumunda en az 400 kg karpelli tohum ekilmesinin uygun olacağı belirlenmiştir. Yoğun taşlı alanlardaki güneşli bakılarda (bu blokta toprak işleme­si yapılmamıştır), hektara 400 kg (koşullara göre 400-600 kg), gölgeli bakılarda ise 200-300 kg (koşullara göre 400 kg) karpelli tohum ekimi­nin uygun olacağı saptanmıştır. Güneşli bakılara ekilecek karpelli tohum miktarının, gölgeli bakıla­ra ekilecek miktarın, yaklaşık 1.5-2 katı olması belirtilmiştir.
Anahtar Kelimeler:

ekim, Cedrus libani, gençleştirme, tohum

Regeneration of lebanon cedar (Cedrus libani A. Rich.) by seeding method in its natural distribution areas at the backwaard of the Taurus Mountains

The objective of this study is to determine the most suitable app­roaches, while applying the broadcast seeding method (full seeding), to regenerate the bare karstic lands resulted from heavy destruction of Lebanon Cedar, at backward of the Taurus Mountains (Konya Regi­onal Forest Directorate, Ermenek Forest Enterprise). The study was carried out at three different ecological sites on karstic lands, which surface of soil at each site covered with different percentages of stones and boulders; such as less stony site (abando­ned marginal agricultural lands), medium stony site (surface stoniness between 30-50%) and densly stony site (surface stoniness between 70-90%). The experimental design in each ecological site comprises two exposures- (blocks), (sunny and shady), two soil treatment-par­cels (surface soil tillage( 10-20 cm depth) and untreated parcels (cont­rol)), and three different levels of seed weights with cone scales; sub-parcels (200kg/ha, 400kg/ha, 600kg/ha). Surface soil tillage couldn't be applied at densly stony ecological site. Survived seedlings were counted at the beginning and end of the four consecutive vegetation periods in thirty 1 m2 circular plots, which were sysematically placed in each sub-parcel. Analyses of variances were separately applied to each ecological site's survived seedlings of fourth vegetation period. Different survived seedlings groups were sepatered by Duncan test. The result of the research revealed that, both at treated (surface soil tillage at 10-20cm depth) and untreated soils, at sunny exposures of less stony site (abandoned marginal agricultural lands) 200kg/ha se­ed with cone scales (about 20kg/ha pure seeds) should be dispersed. But between 200-400kg/ha would be more reliable. At shady exposu­res 200kg/ha seeds with cone scales or 300kg/ha is required. But at abandoned marginal agricultural lands after deep soil cultivation, either application of broadcast seeding or planting by containerised seedlings could be better alternatives instead of surface soil tillage.At sunny exposures of medium stony site, in case of surface soil tillage, between 200-400kg/ha seeds with cone scales is required. At sunny sites without soil treatment, the amount of seed with cone sca­les to be dispersed should be between 400-600kg/ha. At shady expo­sures, when surface soil tillage is applied 200kg/ha seeds with cone scales would be enough while at least 400 kg/ha is required at untre­ated soil conditions. At densly stony site conditions, soil tillage by machine is impossib­le. At sunny exposures at least 400kg/ha seeds with cone scales is re­quired. But between 400-600kg/ha should be dispersed according to the worse ecological conditions. At shady exposures of densly stony sites between 200-300kg/ha seeds with cone scales are needed. The amount should be increased up to 400kg/ha considering the worse ecological conditions. The amount of seeds with cone scales to be dispersed at sunny exposures must be 1.5-2 times of shady exposures of the same eco­logical site.

Kaynakça

ACATAY, A. 1951: Bozdağ Sedirleri ve Doğu Kızılağacı Hakkında Bazı Tespit ve Müşahadeler. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Gilt 1, Sayı:2.

AKAN,İ. 1979: Sedirin Yapay Gençleştirimi. Teksir Baskı, Bolu.

AKGÜL, M.E. 1990: Doğal yayılış Alanı Dışındaki Ağaçlandırmalarda Toros Sedirinin {Cedrus libani A. Rich.) Gelişmesiyle Ekolojik Özellikleri Arasındaki İlişkiler. Uluslararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muhtelif Yayınlar No:59

AKINCI, Y. 1963: Doğu Karadeniz Mıntıkası Sedir Meşçereleri (Ced­rus libani A. Rich.). İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri B. Cilt 13, Sayı:1.

AKSOY,H., ÖZALP G. 1990: Türkiye'de Sedirin (Cedrus libani A. Rich.) Orman Toplumları. Uluslararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muhtelif Yayınlar No:59.

ANŞİN,R., KÜÇÜK,M. 1990: Niksar ve Erbaa Yöreleri Doğal Sedir Meşçerelerinde Floristik Araştırmalar. Uluslararası Sedir Sempoz­yumu. O.A.E. Muhtelif Yayınlar No:59.

ATA, C. 1995: Silvikültür Tekniği Ders Kitabı. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Bartın Orman Fakültesi Üniversite Yayın No:4, Fakülte Yayın No:3

ATA, C, DEMİRCİ, A., YAVUZ,H. 1990: Sedir Ormanlarında Meşçe-re Kuruluşları ve Büyüme İlişkileri ile Bunların Silvikültürel Açıdan Değerlendirilmesi. Uluslararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muh­telif Yayınlar No:59.

AT AY, İ. 1978: Türkiye'de Tabii Gençleştirmenin Önemi, Şartları ve Bazı Öneriler. İÜ Orman Fakültesi Dergi Serisi Seri B, Sayı 2.

ATAY, İ. 1982: Doğal Gençleştirme Yöntemleri MI. İÜ Orman Fakül­tesi Yayın No: 320.

ATAY,İ. 1990: Silvikültür II. İstanbul Üniversitesi Yayın No:3599, O.F. Yayın No: 405

ATALAY,!. 1987: Sedir Ormanlarının Yayılış Gösterdiği Alanlar ve Yakın Çevresinin Genel Ekolojik Özellikleri ile Tohum Transfer Rejyonlaması. OGM Yayınları Yayın No: 663.

ATATLAY, 1.1988: Toros Dağlarında karstlaşma ve Karstik Alanların Ekolojisi. Jeomorfoloji Dergisi, No.16

ATALAY, İ. 1990: Regioning of Seed Transfer of Cedar (Cedrus liba-ni A. Rich.) in Turkey. Uluslararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muhtelif Yayınlar No:59.

ATALAY, İ. 1997: Red Mediterranean Soils in Same Karstic Regions of Taurus Mountains, Turkey, vol.28. Catena, Elsevier, Amster­dam, pp.247-260.

AYHAN A. Ş. 1987: Lübnan (Toros) Sedirinin {Cedrus HbaniA. Rich.) Biyolojisi ve Gençleştirilmesi. Seminer bildirisi. Basılmamıştır.

BARITEAU, M., FERRANDES, P. 1990: U Amelioration des Cedrus en France. Uluslararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muhtelif Ya­yınlar No:59.

BOYDAK, M. 1986: Lübnan Sedirinin Yayılışı, Ekolojik Ve Silvikültü-rel Nitelikleri, Doğal ve Yapay Gençleştirme Sorunları. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, No:64.

BOYDAK, M., AYHAN, A.Ş. 1990: Anamur Yöresinde Çıplak Karstik Alanların Sedir Ekimleriyle Ağaçlandırılması. O.A.E. Dergisi cilt:36 sayı:1 No:71.

BOYDAK, M., DİRİK, H. 1990: Lübnan Sediri (Cedrus libani A.Rich.) Fidanlarında Su Stresi ile Koşullandırmanın Dikim Sonrasındaki Su Durumu ve Kök Rejenerasyonuna Etkileri. Uluslararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muhtelif Yayın No:59

BOYDAK M.,BOZKUŞ F.,ALPTEKİN C.Ü.1990: Türkiye'de Özellikle Doğal Yayılış Alanları Dışındaki Sedir (Cedrus libani A.Rich.) Ağaçlandırmalarının Silvikültüre! Açıdan Değerlendirilmesi. Ulus­lararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muhtelif Yayınlar No:59

BOYDAK M. 1996: Toros Sedirinin {Cedrus libani A.Rich.) Ekolojisi, Silvikültürü ve Doğal Ormanlarının Korunması OGM Yayınları

BOYDAK M., ELER Ü., PEHLİVAN N. 1996: Antalya Elmalı Yöresi Sedirlerinin (Cedrus libani A.Rich.) Gençleştirmesinde Denetimli Yakma ve Diğer Bazı Faktörlerin Başarı Üzerine Etkileri. Batı Ak­deniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü Teknik Rapor Serisi No:2.

BOYDAK M., IŞIK F., DOĞAN B. 1998: The Effect of Prescribed fire on the Natural Regeneration Success of Lebanon Cedar (Cedrus libani A.Rich.) at Antalya-Kaş Locality. Tr. Agric. For.22(4),399404.

BOYDAK M. 2003: Regeneration of Lebanon Cedar (Cedrus libani A.Rich.) on Karstic Land in Turkey. Forest and Management. 178 231-243.

ÇALIŞKAN T., 1998: Hızlı Gelişen Türlerle ilgili Rapor. Hızlı Gelişen Türlerle Yapılan Ağaçlandırma Çalışmalarının Değerlendirilmesi ve Yapılacak Çalışmalar (8-9 Aralık 1998, Ankara) Workshop Bil­dirisi, Orman Bakanlığı Yayın Dairesi Başkanlığı Yayın No:83.

ÇEPEL N. 1966: Orman Yetişme Muhiti Tanıtımının Pratik Esasları ve Orman Yetişme Muhiti Haritacılığı.Kutulmuş Matbaası İstanbul.

ÇEPEL N. 1983: Orman Ekolojisi. İkinci Baskı. İÜ Orman Fakültesi Yayın No:3140/337

ÇETİK, R. 1976: The Phytosociological and Ecological Studies of the Cedrus Woodland Vegetation of Çığlıkara and Bucak at Elmalı. Ankara Üniversitesi, Fen Fakültesi Tebliğler Dergisi, Seri C2: Bo­tanik, Cilt 20.

DAVİS,P.H. 1965: Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edin-burg. Cilt 1.

DPT 2001: Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Raporu. DPT Yayın No:2531-ÖİK:547.

DUCREY M.1993. Adaptation du Cedre de 1' Alas (Cedrus atlantica Monetti) au climat mediterranean: aspect ecophysiologiques de sa reaction a la secheresse. In: le Cedre de Atlas M'Hırıt, O., Sa-mik, A., Malagnoux,M. (Eds), Ann.Rech.For.Maroc 27(1),140-153

ELER Ü.1990: Türkiye'deki Doğal Sedir Ormanlarında Meşcere Kuru­luşları. Uluslararası Sedir Sempozyumu. O.A.E. Muhtelif Yayın No:59.

ELER Ü., ÜREYEN A.1990: Sedir Ormanlarının Gençleştirilmesinde Denetimli Yakmanın Yeri ve Önemi O.A.E. Dergisi cilt:36 sayı:1 No:71.

ERKULOĞLU, Ö.S. 1992. Kayın, Sedir ve Göknar Tohumlarının Uzun Süre Saklama Olanakları Üzerine Araştırmalar.Ormancılık Araş­tırma Enstitüsü Teknik Raporlar Serisi No:62

EVCİMEN B.S.1963: Türkiye Sedir Ormanlarının Ekonomik Öne­mi,Hasılat ve Amenajman Esasları. O.G.M. Sıra No:355,seri No:16.

GÜNAY, T. 1990: Afyon-Emirdağ Yukarı Çaykışla Vadisinde Stepe Geçiş Kuşağında Yeni Tespit Edilen Bir Sedir (Cedrus libani A.Rich.) Kalıntı Meşçeresi ve Ekolojik Özellikleri. Uluslararası Se­dir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayın­lar No: 59.

KALAY, H.Z. 1990: Türkiye'de Toros Sediri (Cedrus libani A.Rich.)'nin Doğal yayıldığı En Kuzey Enlemdeki Verimliliğine Et­ki Eden Ekolojik Koşulların Denel Araştırılması. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar No: 59.

KALIPSIZ, A., ELER, Ü. 1984: Lübnan Sediri (Cedrus libani A.Rich.) Ağaçlarının Gelişmesi Üzerine Örnekler. İÜ Orman Fakültesi Der­gisi, Seri A, Sayı:2.

KAYACIK,H. 1967: Orman ve Park Ağaçlarının Özel Sistematiği, I. Cilt. İÜ Orman Fakültesi Yayın No: 1105/98.

KANTARCI, M.D. 1982 a. Türkiye Sedirleri ve Doğal Yayılış Alanların­da Bazı Ekolojik İlişkiler. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri A, Sa-yı:2.

KANTARCI, M.D. 1982 b. Akdeniz Bölgesinde Doğal Ağaç ve Çalı Türlerinin Yayılışı ile Bölgesel yetişme Ortamı Özellikleri Arasın-• daki İlişkiler. İÜ Orman Fakültesi Yayınları No:3054.

KANTARCI, M.D. 1990. Türkiye'de Sedir Ormanlarının Yayılış Alanın­da Ekolojik İlişkiler. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar No: 59.

KANTARCI, M.D., ODABAŞI, T. 1990: Doğal sedir Meşçerelerinin Çeşitli Gelişme Çağlarında Uygulanacak İşlemlerin Ekolojik ve Sil-vikültürel Bakımdan Değerlendirilmesi. Uluslararası Sedir Sem­pozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar No: 59.

KASAPLIGİL, B. 1952: Türkiye'de Akdeniz İklim Tipinin Hakim Olduğu Bölgelerde Orman Vejetasyonu. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri:A Cilt 2, Sayı:2.

KAYACIK H. 1967: Orman ve Park Ağaçlarının Özel Sistematiği. I.Cilt. (Gymnospermae) İÜ Orman Fakültesi yayın No: 1105/98. 384s.

MAYER, H., SEVİM, M. 1959: Lübnan Sediri, Lübnan'daki 5000 Yıl­lık Tahribatı, Anadolu'da Bugünkü Yayılış Sahası ve Bu Ağaç Tü­rünün Alplere Tekrar getirilmesi Hakkında Düşünceler (Çeviren: ÇEPEL.N.) İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri:B, Sayı:2.

MAYER, H., AKSOY, H. 1986: Walder der Türkei. XX Stuttgart. OAE 1987: Türkiye Orman Varlığı, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar Serisi No: 48.

OGM. 1995: Tamim No:4910:Sedir Ormanlarının İyileştirilmesi, Doğal yayılış Sınırları İçerisindeki Alanların Optimal Düzeye Çıkarılması.

ODABAŞI, T. 1967: Lübnan Sedirinin Kozalak ve Tohumu Üzerine Araştırmalar. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri:A, Sayı:2.

ODABAŞI, T. 1990: Lübnan Sedirinin Kozalak ve Tohumu Üzerine Araştırmalar OGM Yayınları No: 663.

ÖZDEMİR, T., YEŞİLKAYA,Y., USTA,H.Z., NEYİŞÇİJ. 1986: Lüb­nan Sediri (Cedrus libani A.Rich.) Tohumlarının Olgunlaşma Za­manının Saptanması ve Erken Toplanan Kozalaklarda Ekim Za­manına Kadar Bekletilen Tohumların Olgunlaşmasının Araştırıl ması. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar No: 59.

PARLAKDAĞ,S.: Lübnan (Toros) Sedirinin Biyolojisi ve Silvikültürü (Meslek İçi Eğitim Notları (basılmamış ve tarih verilmemiştir).

SAATÇİOĞLU, F. 1969: Silvikültür I. Silvikültürün Biyolojik Esasları ve Prensipleri. I.Ü. Orman Fakültesi Yayınları I.Ü. Yayın No:1429,0. F. Yayın No: 138

SAATÇİOĞLU, F. 1971: Orman Ağacı Tohumları. İÜ Orman Fakülte­si Yayın No: 1649/73.

SAATÇİOĞLU, F. 1976: Silvikültürün Biyolojik Esasları ve Prensiple­ri. İÜ Orman Fakültesi Yayın No: 222

SAATÇİOĞLU, F. 1979: Silvikültür II. İÜ Orman Fakültesi Yayın No: 172

SAVAŞ, K. 1946: Antalya Orman İşletmesi Ormanlarında Bazı Notlar ve Karadeniz Ardı Mıntıkasında Sedir Meşçereleri. Akın Matbaası. Ankara.

SELÇUK, H. 1962: Erbaa-Çatalan Sedir Ormanı Rejyonal Kesiti ve Yeni Bir Sedir Ormanımız. Orman Mühendisliği Dergisi, Sayı:4.

SENITZA, E. 1989:. Waldbauliche Grundlagen der Libanonzeder (Cedrus libani A.Rich.) im Wessttaurus/Turkei. Dissertation der Universitat für Bodenkultur in Wein 34, Wein.

SEVİM, M.1952: Lübnan sedirinin Türkiye'deki Tabii Yayılışı ve Eko­lojik Şartları. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Cilt2, Sayı:2.

SEVİM,M.1955 a: Lübnan sedirinin Türkiye'deki Tabii Yayılışı ve Eko­lojik Şartları. OGM Yayınlan No:143.

S EVİ M, M. 1955 b : Batı Toroslarda Arazi şekli ve Kalker Topraklarının Ağaç yetiştirme Değeri Hakkında Bazı Müşahedeler. İÜ Orman Fakültesi Dergisi, Seri A, Sayı:1.

TUNÇTANER, N. ve TULUKÇU, M. 1990: Growth Performance of Cedar at the Species Trails in Marmara and Black Sea Region of Turkey. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar No: 59

USTA, H.Z. 1990. Lübnan Sediri Tohumunun Olgunlaşma Zamanı ve Erken Toplanan Kozalaklardan Yararlanma Olanakları. Uluslara­rası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar No: 59

UYAR, N., ARGIMAK Z., TOPAK M. 1990. Lübnan Sedirinde Tohum Temini ve Islah Çalışmaları. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Or­mancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar No: 59.

ÜRGENÇ,S., BOYDAK,M. 1982: Hızlı Gelişen Bazı İğne Yapraklı Ağaç Türlerinin Türkiye'de İthali ve Yetiştirilmesi ile İlgili Problem­ler. Türkiye'de Hızlı Gelişen Türlerle Endüstriyel Ağaçlandırmalar Sempozyumu Bildirisi (26 Eylül 1981).

YALTIRIK, F. 1971: Yerli Akçaağaç {AcerL.) Türleri Üzerine Morfolo­jik ve Anatomik Araştırmalar. İÜ Orman Fakültesi Yayınları, Yayın No:1661/179.

YALTIRIK, F. 1978: Türkiye'deki Doğal Oleaceae Taksonlarının Sis­tematik Revizyonu. İÜ Orman Fakültesi Yayınları, Yayın No:2404/250.

VAROL, M. 1965: Erbaa-Çatalan ve Niksar-Akıncıköy Sedir Meşçere-leri ve Alınması Gerekli Silvikültürel tedbirler Hakkında Bazı Tav­siyeler. OAE. Dergisi, Ciltli, Sayı:2.

VIDAKOVIC, M. 1982: Cetınjace, Morfologija i varijabilnost, Zagreb.

Kaynak Göster