ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI

Orta Çağ’a tarihlenen Bizans el yazmalarında görülen örgü kompozisyonları erken dönemlerden itibaren süsleme amacıyla kullanılmıştır. El yazmalarındaki örgü kompozisyonlarının biçimsel açıdan, çoğu zaman birbirini tekrar ettiği ya da birbirine çok benzediğini görmek mümkündür. Bu özellik, Bizans sanatının özgün karakterini yansıtmaktadır. Burada, Bizans sanatında sıklıkla kullanılan örgü kompozisyonlarının minyatürlü el yazmalarındaki örnekleri ele alınmıştır. Bazı örnekler, üst marjda yer alır, bir metnin giriş sayfasını süsler ve bir geometrik formun etrafında birbirini tekrar ederek diyagonal örgüler oluşturan karmaşık kompozisyonlar meydana getirir. Bazı örnekler ise farklı konuları içeren metinler arasında bir ayraç görevi görür ve ikili ya da üçlü örgülerden oluşan basit ve tipik kompozisyonlar olarak karşımıza çıkar. Bazı örgü motiflerinin bitkisel motiflerle kombinasyon oluşturduğu örnekler de vardır. Araştırmamızda örgü motifleri kategorize edilmektedir. Ele alınan örnekler 11. yüzyıl-15. yüzyıl arasında kaleme alınan el yazmalarındaki örgü kompozisyonlarından oluşmaktadır.
Anahtar Kelimeler:

Orta Çağ, Bizans, El Yazması

___

ALAND, Kurt. (1994), Kurzgefasste Liste der griechischen Handschriften des Neuen Testaments. Berlin ve New York.

ALPASLAN, Sema. (1996), Antalya’nın Demre (Kale) İlçesindeki H. Nikolaos Kilise’sinde Dini Ayinle İlgili Plastik Eserler, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.

ALPASLAN, Sema. (1996), “Demre Aziz Nikolaos Kilise’sindeki Trapez Kesitli Levhalar, Levha Üstü ve Levha Kaideleri”, Adalya II, s. 235-247.

ALPASLAN, Sema. (2001). “Architectural Sculpture in Constantinople and the Influence of the Capital in Anatolia”. Byzantine Constantinople Monuments, Topography, and Everyday Life, , Leiden, Boston, Köln: Brill, s. 187-201.

BLAKE, Marion Elizabeth. (1936), “Roman Mosaics of the Second Century in Italy”, Memories of the American Academy in Rome 13, s. 67-214.

CATALOGUE. (1844), Catalogue of Additions to the Manuscripts in the British Museum, 1841-1845. Londra.

CATALOGUE. (1845), Catalogue of Additions to the Manuscripts in the British Museum, 1841-1845. Londra.

CATALOGUE. (1907), Catalogue of Additions to the Manuscripts in the British Museum, 1900-1905. Londra.

CATALOGUE. (1977), The British Library Catalogue of Additions to the Manuscripts, 1756-1782. Londra.

CAPIZZI, Carmello. (1997), Anicia Giuliana, la committente (c. 463-c. 528). Editoriale Jaca Book.

CUTLER, Anthony.(2010), Bizans’ta İhtişam ve Lüksün Vazgeçilmezliği. Bizantion’dan İstanbul’a Bir Başkentin 8000 Yılı. İstanbul: Sakıp Sabancı Üniversitesi, 136-155.

DEMİRİZ, Yıldız. (2006), Örgülü Bizans Döşeme Mozaikleri. İstanbul: Yorum Sanat ve Yayıncılık.

DUNBABIN, Katherine M. D. (1999), Mosaics of the Greek and Roman World. Cambridge University Press, fig. 88.

EHRHARD, Albert. (1936-1952), Überlieferung und Bestand der hagiographischen und homiletischen Literatur der griechischen Kirche von dem Anfängen bis zum Ende des 16 Jahrhunderts (TU 50-52). Leipzig, vol. 2.

GAMILLSCHEG, Ernst.- HARLFINGER, Dieter. (1981), Repertorium der griechischen Kopisten 800-1600, 1: Grossbritannien (Veröffentlichungen der Kommission für Byzantinistik 3.1) 1A. Viyana, no. 83.

İŞLER, Bülent. (2009), Likya Bölgesi’ndeki Karabet Asarcık’taki Erken Bizans Yerleşimi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.

KÖROĞLU, Gülgün- KESKİN, Esra. (2016), “Balatlar Yapı Topluluğu’nda Ele Geçen Doğu Roma İmparatorluğu Dönemi Taş Eserlerin Değerlendirilmesi” (Ed. Pelin Ayter, Şahinde Demirci). IV. ODTÜ Arkeometri Çalıştayı, Türkiye Arkeolojisinde Taş: Arkeolojik ve Arkeometrik Çalışmalar Prof. Dr. Hayriye Yeter Göksu Anısına Bildiriler Kitabı. Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları, s. 137-142.

LAKE, Kirsopp.- LAKE, Silva. (1934), Dated Greek Minuscule Manuscripts to the Year 1200 (Monumenta Palaeographica Vetera series 1). Boston (Mass).

LING, Roger. (1998), Ancient Mosaics. North America: Princeton University Press.

LOVECCHIO, M. Milella. (1981). La Scultura Bizantina Dell’XI Secolo Nel Museo Di San Nicola Di Bari, Mélanges de l'Ecole Française de Rome, XCIII, 7- 87.

MARTINELLI, Patrizia Angiolini. (1968), Altari, amboni, cibori, cornici, plutei con figure di animali e con intrecci, transenne e frammenti vari, Corpus della scultura paleocristiana, bizantina ed altomedioevale di Ravenna – 1, Roma.

MERCANGÖZ, Zeynep. (2000), “Réflexions sur le décor sculpté byzantin d'Anatolie occidentale”, C. Pennas and C. Vanderheyde (eds.), Actes du colloque international organisé par la 2e Éphorie des antiqués byzantines et l’École française d’Athènes (6-8 septembre 2000) BCH supplement 49,la sculpture byzantine VIIe-XIIe siecle, 81-105, Athènes: Ecole Francaise d'Athenes.

MERCANGÖZ, Zeynep. (2007), 12. Ve 13. Yüzyıllarda Türkiye’de Bizans (Ed. Ayla Ödekan). İstanbul: Vehbi Koç Vakfı, s.153.

MERCATI, Silvio Giuseppe.- MERCATI, G. S. (1919), Sull ΑΝΙΚΗΩΡΩΝ ΓΕΝΟΣ Dell’acrostico Di Giuliana Anicia Nel Codige Viennese Di Dioscoride. Rivista degli studi orientali, 8 (Fasc. 1/4), 427-431.

MOSSAY, Justin. (1987), Repertorium Nazianzenum. Orationes. Textus Graecus, 2. Codices Americae, Angliae, Austriae. Paderborn, s. 47-48.

MUÇAJ, Skënder. (2000), “La sculpture Décorative Des IX℮-XI℮ Siécles De L’église De La Vierge À Ballısh (Glavinitza)”, La Sculpture Byzantine VII℮-XII℮ Siécles (Ed. Charalambos Pennas et Catherina Vanderheyde). Bulletin De Correspondance Hellenique Supplement 49, s. 199-213.

NORDENFALK, Carl. (1938), Die spätantiken Kanontafel. Göteborg.

OMONT, Henri. (1884), " Notes sur les manuscrits grecs du British Museum". Bibliothèque de l'École des Chartes 45.

ÖTÜKEN, Semiha Yıldız. (1996), Forschungen im nordwestlichen Kleinasien: Antike und Byzantinische Denkmäler in der Provinz Bursa, Tübingen: Ist Mit Beiheft.

PARMAN, Ebru. (2002). Ortaçağda Bizans Döneminde Frigya (Phrygia) ve Bölge Müzelerindeki Bizans Taş Eserleri, Eskişehir: Anadolu U¬niversitesi Yayınları.

PEKAK, Mustafa Sacit. (1984), İstanbul’da Studios Manastırı Kilisesi (İmrahor Camii) Tarihi ve Mimarisi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.

RICHARD, Marcell. (1952), Inventaire des manuscrits grecs du British Museum I, Fonds Sloane, Additional, Egerton, Cottonian et Stowe, Paris.

SERDAR, Pınar. (2010), Likya ve Pamfilya Bölgeleri’ndeki Bizans Dönemi Taş Eserlerinin Motif, Bezeme Tekniği ve Malzeme Değerlendirmesi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.

SCRIVENER, Frederick Henry Ambrose. (1894), A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament I. Londra.

VON SODEN, Hermann. (1902-1910), Die Schriften des Neuen Testaments, in ihrer ältesten erreichbaren Textgestalt hergestellt auf Grund ihrer Textgeschichte I. Berlin.

SPATHARAKIS, Ioannis. (1981), Corpus of Dated Illuminated Greek Manuscripts to the Year 1453, (Byzantina Neerlandica 8). 2 vols, Leiden.

TAKIGUCHI, Mika. (2011), "Some Greek Gospel manuscripts in the British Library: examples of the Byzantine book as holy receptacle and bearer of hidden meaning". Electronic British Library Journal . s. 2-5.

TEKİNALP, Vahit Macit. (2000), Geç Antik Dönem Sonrasında ve Ortaçağ’da (M.S. 4.-14. Yüzyıl) Andriake Kenti, Yayınlanmamış doktora tezi: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.

TEMPLE, Çiğdem (2014), "Taş Eserler Eşliğinde Sille’nin Bizans Dönemi Mimarisine İlişkin Görüşler". Art/Sanat 2, fig. 15.

TERRY, Ann. (1988), The Sculpture at the Cathedral of Eufrasius in Porec, Dumbarton Oaks Papers, 42, 13-64.

TEZCAN, Hülya. (1989), Topkapı Sarayı ve Çevresinin Bizans Devri Arkeolojisi. İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu.

THOMPSON, Edward Maunde, Warner, G. F. (1881), Catalogue of Ancient Manuscripts in the British Museum. Part I Greek Manuscripts. Londra.

VAN DE VORST, Charles, Delehaye, Hippolyte. (1913), Catalogus codicum hagiographicorum Graec-orum Germaniae, Belgii, Angliae (Subsidia Hagiographica 13). Brussels.

VASSIS, Ioannis. (2005), Initia Carminum Byzantinorum. Berlin, s. 904-905.

WALTER, Christopher. (1997), "IC XC NI KA. The apotropaic function of the victorious Cross". Revue des études byzantines 55, s. 193-220, p. 202.

WEITZMANN, Kurt. (1977), Late Antique and Early Christian Book Illumination. Londra.

WEITZMANN, Kurt. (1994), Byzantium. Treasures of Byzantine Art and Culture, British Museum exhibition catalogue. Londra.

WRIGHT, Charles E. (1972), Fontes Harleiani: A Study of the Sources of the Harleian Collection of Manuscripts in the British Museum. Londra.

İNTERNET KAYNAKLARI

Coislin 263, ( http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b85710899?rk= 21459;2), (erişim tarihi: 23 Temmuz 2017).

Grec 81, (http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b85710899?rk= 1459;2), (erişim tarihi: 23 Temmuz 2017).

Cod. Gr. 518, (http://daten.digitale- sammlungen.de/~ db/0005/ bsb00058839/images/index.html?id=00058839&grosser=&fip= 193.174.98.30&no=&seite=31), (erişim tarihi: 23 Temmuz 2017).

___

Bibtex @sanat ve edebiyat { hititsosbil332586, journal = {Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi}, issn = {1308-5107}, eissn = {2536-4944}, address = {}, publisher = {Hitit Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {10}, number = {2}, pages = {1137 - 1158}, doi = {10.17218/hititsosbil.332586}, title = {ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI}, key = {cite}, author = {Keskin, Esra and Kaya Zenbilci, İlkgül} }
APA Keskin, E. & Kaya Zenbilci, İ. (2017). ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI . Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi , 10 (2) , 1137-1158 . DOI: 10.17218/hititsosbil.332586
MLA Keskin, E. , Kaya Zenbilci, İ. "ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI" . Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10 (2017 ): 1137-1158 <
Chicago Keskin, E. , Kaya Zenbilci, İ. "ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI". Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10 (2017 ): 1137-1158
RIS TY - JOUR T1 - ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI AU - Esra Keskin , İlkgül Kaya Zenbilci Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.17218/hititsosbil.332586 DO - 10.17218/hititsosbil.332586 T2 - Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 1137 EP - 1158 VL - 10 IS - 2 SN - 1308-5107-2536-4944 M3 - doi: 10.17218/hititsosbil.332586 UR - Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI %A Esra Keskin , İlkgül Kaya Zenbilci %T ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI %D 2017 %J Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi %P 1308-5107-2536-4944 %V 10 %N 2 %R doi: 10.17218/hititsosbil.332586 %U 10.17218/hititsosbil.332586
ISNAD Keskin, Esra , Kaya Zenbilci, İlkgül . "ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI". Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10 / 2 (Aralık 2017): 1137-1158 .
AMA Keskin E. , Kaya Zenbilci İ. ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI. hititsosbil. 2017; 10(2): 1137-1158.
Vancouver Keskin E. , Kaya Zenbilci İ. ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2017; 10(2): 1137-1158.
IEEE E. Keskin ve İ. Kaya Zenbilci , "ORTA ÇAĞ’DA BİZANS EL YAZMALARINDA GÖRÜLEN ÖRGÜ KOMPOZİSYONLARI", Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 10, sayı. 2, ss. 1137-1158, Ara. 2017, doi:10.17218/hititsosbil.332586