Türkiye-Rusya İlişkilerinde Enerjinin Rolü: Asimetrik Karşılıklı Bağımlılık ve Sınırları

Bu çalışmada yakın dönem Türkiye-Rusya enerji ilişkileri karşılıklı bağımlılık perspektifinden incelenmektedir. Çalışmanın hareket noktası asimetrik bağımlılık koşulları altında siyasi işbirliğinin sürdürülebilirliğini açıklamak için öncelikle iki soruya yanıt vermek gerektiğidir: 1) Taraflar, özellikle de daha bağımlı konumdaki aktör, asimetrik bağımlılığı bir güvenlik tehdidi olarak algılamışlar mıdır? 2) Aktörler asimetrik bağımlılıktan doğan riskleri minimize etmek için ne gibi stratejiler geliştirmişlerdir?  Bu çalışmada ithalat bağımlılığının nasıl algılandığı sorunsalı güvenlikleştirme (securitization) ve asimetrik bağımlılık kaynaklı risklerin nasıl yönetildiği sorusu ise kompartımanlaştırma (compartmentalization) kavramları üzerinden ele alınmıştır. Türkiye-Rusya vakası göstermektedir ki kompartımanlaştırma stratejisinin iyi işlediği ve ithalat bağımlılığının güvenlik dışılaştırıldığı dönemlerde asimetrik ilişkiler siyasi işbirliğine zemin teşkil etmiştir. Buna karşılık jeopolitik çıkarların ayrışmasının, kompartımanlaştırma mekanizmasını zedelediği ve ithalat bağımlılığı güvenlikleştirdiği durumlarda, asimetrik karşılıklı bağımlılık kaynaklı güç ilişkileri görünür hale gelmektedir.

The Role of Energy in Turkey-Russia Relations: Asymmetric Interdependence and its Limits

This paper analyzes Turkey-Russia energy relations from the perspective of economic interdependence. The main point of departure of the article is that in order to account for political cooperation under conditions of asymmetric interdependence the following two issues need to be addressed first: 1) Do actors, particularly the more dependent player, perceive dependence on others as a security threat? 2) Which strategies do interdependent actors follow to minimize the risks associated with asymmetric interdependence?  This paper focuses on the concepts of securitization and compartmentalization to shed light onto these two questions. The case of Turkey-Russia relations suggests that when compartmentalization works effectively, and energy dependence is desecuritized, bilateral political cooperation is possible. When diverging geopolitical interests undermine compartmentalization and securitize dependence, hierarchies stemming from asymmetric interdependence are crystallized.

Kaynakça

Aktürk, Ş. (2006). Turkish–Russian relations after the cold war (1992–2002). Turkish Studies, 7(3), 337–364. https://doi.org/10.1080/14683840600891034

Aktürk, Ş. (2015). The fourth style of politics: eurasianism as a pro-Russian rethinking of Turkey’s geopolitical identity. Turkish Studies, 16(1), 54–79. https://doi.org/10.1080/14683849.2015.1021246

Al Jazeera Turk. (2015, Ekim 26). Doğal gaz boru hatlarında “aç kapa” olur mu? Erişim Tarihi: 2 Temmuz 2016., http://www.aljazeera.com.tr/gorus/dogal-gaz-boru-hatlarinda-ac-kapa-olur-mu

Angell, N. (2012). The Great Illusion A Study of the Relation of Military Power to National Advantage. Bottom of the Hill Publishing.

Aras, B. (2009). Türkiye ve Rusya Federasyonu: çok boyutlu ortaklık. İstanbul: SETA Analiz. Erişim Tarihi: 4 Şubat 2014.

Bacik, G. (2016). Turkey and Russia’s proxy war and the kurds. the German Marshall Fund of the United States. Erişim Tarihi: 14 Ekim 2017, http://www.gmfus.org/file/7332/download

BBC News. (2015). Türkiye doğalgazda Rusya’ya ne kadar bağımlı? Erişim Tarihi: 14 Aralık 2015, http://www.bbc.com/turkce/ekonomi/2015/12/151204_rusya_turkiye_dogalgaz_cuneyt_kazokoglu.

BP. (2016). Statistical Review of World Energy. Erişim Tarihi: 26 Aralık 2016, http://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html

Buzan, B., Wver, O., & Wilde, J. D. (1997). Security: a new framework for analysis. Boulder, Colo: Lynne Rienner Pub.

Buzan, B., & Waever, P. O. (2004). Regions and powers: the structure of international security. Cambridge; New York: Cambridge University Press.

Casier, T. (2011). The rise of energy to the top of the Eu-Russia agenda: from interdependence to dependence? Geopolitics, 16(3), 536–552. https://doi.org/10.1080/14650045.2011.520862

Çelikpala, M. (2015). Rekabet ve işbirliği ikileminde yönünü arayan Türk-Rus ilişkileri. Bilig, 72, 117–144.

Çelikpala, Mitat, Ç. (2017). “Rusya gazı keser mi?” son gelişmeler ışığında Türkiye-Rusya enerji ilişkilerine bakmak. In G. Özcan, E. Balta, & B. Beşgül (Eds), Kuşku ile Komşuluk: Türkiye-Rusya İlişkilerinde Değişen Dinamikler (ss. 205–225). İstanbul: İletişim.

Cumhuriyet. (2015). Rusya Doğalgazı Keserse Ilk Olarak Hangi Kentler Etkilenecek? Erişim Tarihi: 15 Aralık 2015, http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/ekonomi/441863/Rusya_dogalgazi_keserse_ilk_olarak_hangi_kentler_etkilenecek_.html

Demiryol, T. (2015a). Interdependence, balancing and conflict in Russian-Turkish relations. In K. Aharon (Ed), Great Powers and Geopolitics: International Affairs in a Rebalancing World (ss. 65–87). Switzerland: Springer.

Demiryol, T. (2015b). Kıbrıs’ta enerji diplomasisi ve güvenlik. In H. Çomak, C. Sancaktar, & Z. Yıldırım (Eds), Enerji Diplomasisi (ss. 259–285). İstanbul: Beta.

EIA. (2015). Russia is World’s Largest Producer of Crude Oil and Lease Condensate. Erişim Tarihi: 8 Haziran 2015, http://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=22392

Eissler, E. R., & Arasıl, G. (2014). Maritime boundary delimitation in the eastern Mediterranean. The RUSI Journal, 159(2), 74–80. https://doi.org/10.1080/03071847.2014.912809

Enerji Enstitüsü. (2015). Rusya enerji kartını oynar mı? Erişim Tarihi: 12 Mart 2015, https://enerjienstitusu.org/2015/12/01/yorum-rusya-enerji-kartini-oynar-mi/

EPDK. (2017). 2016 Yılı Petrol Piyasası Sektör Raporu. Ankara: EPDK. Erişim Tarihi: 6 Mart 2018, http://www.epdk.org.tr/TR/Dokumanlar/Petrol/YayinlarRaporlar/Yillik

Erşen, E. (2011). Turkey and Russia: an emerging “strategic axis” in Eurasia. EurOrient, 35, 36, 263–282.

Erşen, E. (2017). 2000’li yıllarda Türkiye-Rusya ilişkileri: “kompartımanlaştırma” stratejisinin sorunları. In G. Özcan, E. Balta, & B. Beşgül (Eds), Kuşku ile Komşuluk: Türkiye-Rusya İlişkilerinde Değişen Dinamikler (ss. 147–163). İstanbul: İletişim.

Eurostat. (2016). Eurostat database. Erişim Tarihi: 26 Aralık 2016, http://ec.europa.eu/eurostat/web/energy/data/database

Finans Gündem. (2015, Nisan 12). Rusya gazı keser mi? yanıt Öğütçü’den. Erişim Tarihi: 12 Nisan 2015, http://www.finansgundem.com/haber/rusya-gazi-keser-mi-yanit-ogutcuden/459377

Gazprom. (2016). Gas supplies to Europe. Erişim Tarihi: 14 Ekim 2016, http://www.gazpromexport.ru/en/statistics/

Gereben, Á. (2013). Russia’s energy weapon. Hungarian Review, (01), 33–40.

Grieco, J., Powell, R., & Snidal, D. (1993). The relative-gains problem for ınternational cooperation. The American Political Science Review, 87(3), 729. https://doi.org/10.2307/2938747

Han, A. K. (2016). Pride and pragmatism: Turkish-Russian relations after the su-24m incident. German Marshall Fund of the United States. Erişim Tarihi: 5 Mart 2017 http://www.gmfus.org/publications/pride-and-pragmatism-turkish-russian-relations-after-su-24m-incident

Hill, F., & Taşpınar, Ö. (2006). Turkey and Russia: axis of the excluded? Survival, 48(1), 81–92.

Hirschman, A. O. (1980). National Power and the Structure of Foreign Trade. CA: University of California Press.

Hürriyet. (2015). Rusya gazı keserse kısa vadede ısınma, elektrik ve sanayide alternatif zayıf. Erişim Tarihi: 12 Nisan 2015, http://www.hurriyet.com.tr/rusya-gazi-keserse-kisa-vadede-isinma-elektrik-ve-sanayide-alternatif-zayif-40022179

Kardaş, Ş. (2012). Turkey-Russia energy relations: the limits of forging cooperation through economic ınterdependence. International Journal: Canada’s Journal of Global Policy Analysis, 67(1), 81–100. https://doi.org/10.1177/002070201206700107

Keohane, R. O., & Nye, J. S. (2011). Power & Interdependence (4th ed.). London: Pearson.

Kınıklıoğlu, S. (2001). Türk- Rus ilişkileri: Kasyanov ziyaretinin anatomisi. Avrasya Dosyası, 6(4), 155–164.

Larrabee, S. F. (2010). Turkey’s new geopolitics. Survival, 52(2), 157–180. https://doi.org/10.1080/00396331003764686

Milliyet. (2006). Hilmi Güler. Erişim Tarihi: 3 Nisan 2015 http://www.milliyet.com.tr/2006/01/04/ekonomi/eko02.html

NTV. (2015). Rusya’nın gazı kesme ihtimali var. Erişim Tarihi: 5 Ocak 2016, http://www.ntv.com.tr/ekonomi/rusyanin-gazi-kesme-ihtimali-var

Oneal, J. R., & Russett, B. M. (1997). The classical liberals were right: democracy, interdependence, and conflict, 1950-1985. International Studies Quarterly, 41(2), 267–293. https://doi.org/10.1111/1468-2478.00042

Öniş, Z., & Yılmaz, Ş. (2015). Turkey and Russia in a shifting global order: cooperation, conflict and asymmetric interdependence in a turbulent region. Third World Quarterly, 37(1), 71–95. https://doi.org/10.1080/01436597.2015.1086638

Özbay, F. (2011). The relations between Turkey and Russia in the 2000s. XVI (3), Perceptions, 69-92.

Özdemir, V. (2017). Doğalgaz Piyasaları Türkiye Enerji Güvenliği Üzerine Tezler. Ankara: Kaynak Yayınları.

Polachek, S. W. (1980). Conflict and trade. Journal of Conflict Resolution, 24, 55–78.

Rzayeva, G. (2014). Natural Gas in the Turkish Domestic Energy Market: Policies and Challenges. OIES. Erişim Tarihi: 6 Ocak 2017, https://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2014/02/NG-82.pdf

Shaffer, B. (2011). Energy Politics. University of Pennsylvania Press.

Şimşek, C. (2018, Ocak 5). Gazprom, 2017’de Türkiye’ye 29 milyar metreküp doğalgaz ihraç etti. Erişim Tarihi: 12 Mart 2018, http://enerjienstitusu.com/2018/01/05/gazprom-2017de-turkiyeye-29-milyar-metrekup-dogalgaz-ihrac-etti/

Sözcü. (2015). Moskova’ya ekonomimizi çökertecek kadar bağlıyız. Erişim Tarihi: 12 Haziran 2017, http://www.sozcu.com.tr/2015/gundem/Kremlinya-ekonomimizi-cokertecek-kadar-bagliyiz-1000476/

Sputniknews. (2012). Taner Yıldız’dan özel röportaj: Putin’in ziyareti önemli bir fırsat. Erişim Tarihi: 11 Ağustos 2012, https://tr.sputniknews.com/turkish.ruvr.ru/2012_12_06/Taner-Yildizdan-repotraj/

Stegen, K. (2011). Deconstructing the “energy weapon”: Russia’s threat to europe as case study. Energy Policy, 39(10), 6505–6513. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2011.07.051

Stocker, J. (2012). No EEZ solution: the politics of oil and gas in the eastern Mediterranean. The Middle East Journal, 66(4), 579–597.

T24. (2015). Rusya doğalgazı keserse Türkiye’nin gazı kaç gün yeter? Erişim Tarihi: 28 Aralık 2015, http://t24.com.tr/haber/rusya-dogalgazi-keserse-turkiyenin-gazi-kac-gun-yeter

TBMM. (2012, Aralık). Turkiye Büyük Millet Meclisi dışişleri komisyonu tutanak dergisi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2016, https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.goruntule?pTutanakId=176

T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2014, Ocak 12). Türkiye ile Rusya Arasındaki Karşılıklı Güven Bölgenin Barış ve İstikrarına Katkı Yapacak. Erişim Tarihi: 10 Temmuz 2016, http://www.tccb.gov.tr/haberler/410/1534/turkiye-ile-rusya-arasindaki-karsilikli-guven-bolgenin-baris-ve-istikrarina-katki-yapacak.html

T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2017, Haziran 23). Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya devlet başkanı Putin ile telefonda Türk Akımı projesini görüştü. Erişim Tarihi: 5 Mart 2018, https://www.tccb.gov.tr/haberler/410/77669/cumhurbaskani-erdogan-rusya-devlet-baskani-putin-ile-telefonda-turk-akimi-projesini-gorustu.html

Telli, A. (2017). Rusya-Türkiye ilişkilerinde Akkuyu’nun rolü: bağımlılık mı karşılıklı bağımlılık mı? Alternatif Politika, 156–181.

TÜİK. (2017). Turkish Statistical Institute. Erişim Tarihi: 19 Temmuz 2017, http://www.tuik.gov.tr

Varol, T. (2015). Türkiye enerji güvenliği Rusya’ya gerçekte ne kadar bağımlı?, 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler, 10, 35–62.

Waltz, K. N. (1970). The myth of national interdependence. In K. Charles (Ed), The International Corporation. Cambridge, MA: MIT Press.

Weitz, R. (2010). Russian-Turkish relations: steadfast and changing. Mediterranean Quarterly, 21(3), 61–85. https://doi.org/10.1215/10474552-2010-016

Kaynak Göster

APA Demiryol, T . (2018). Türkiye-Rusya İlişkilerinde Enerjinin Rolü: Asimetrik Karşılıklı Bağımlılık ve Sınırları . Gaziantep University Journal of Social Sciences , 17 (4) , 1438-1455 . DOI: 10.21547/jss.441025