İlhan Başgöz’ün Biografik Türk Halk Hikâyeleri Unvanlı Doktora Tezi Üzerine

Öz İlhan Başgöz, akademik Türk halk bilimi çalışmalarının ikinci neslindendir. Pertev Naili Boratav’ın danışmanlığında 1949 yılında tamamlanan; fakat Boratav’ın derslerinin süresiz tatil edilmesi sebebiyle savunmasında bulunmadığı bu tez, Türkiye’de halk bilimi alanında tamamlanmış ikinci doktora çalışmasıdır. Gerek ilk tezlerden olması gerekse daha önce çalışılmamış bir konuda olması sebebiyle Türk halk bilimi tarihinde önemli bir yere sahiptir. Ancak bu önemine rağmen basılmamıştır. Başgöz, tezini dört bölüm hâlinde oluşturmuştur. Toplam olarak elli üç metin üzerinde çalışmış olup bunların yirmi iki tanesi herhangi bir şekilde yayımlanmamıştır. T ürkülü hikâyeleri uluslararası bir tür olarak gören Başgöz, dünya folklorunun bazı sorunlarını çözmek için Türk halk hikâyelerinin ipucu verebileceği düşüncesindedir. Böylece onun daha doktora tezinde sadece Türkoloji sorunlarını çözmeyi amaçlayan bir yaklaşımının olmadığı anlaşılmaktadır. Çalışmada yaşayan âşıkların hayatında görülen temel süreçlerin, hakkında bilgi olmayan âşıklarda da mevcut olduğu varsayımından hareketle mukayese yöntemiyle eski âşıkların hayatıyla biyografik halk hikâyeleri arasında bağlantılar irdelenmiştir. Bu bağlamda Başgöz’ün dinleyici ve ortamın hikâye metinlerinde değişime yol açmasıyla ilgili ilk verileri tezini yaptığı sırada fark ettiği görülmektedir. Yine arasöz (digression) konusu da bu süreçte dikkatini çeken bir konudur. Bu makalede Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Kütüphanesi’nde muhafaza edilen Başgöz’ün tezi ve içerdiği malzeme günümüz araştırmacılarına tanıtıldıktan sonra, kullandığı hikâye metinleri, yaklaşımı, etik kuralları uygulaması ve etkileri bakımından “yorumsamacı” yaklaşımla tahlil edilmiştir. Sonuç olarak Başgöz’ün tezi, kullandığı sözlü kaynaklar bakımından bugün de değerini muhafaza etmektedir. Tezin genel bakış açısını oluşturan “tarihsel inşa” anlayışının bugün kullanılabilirliği ve tikel örneklerin genellenebilirliği pek mümkün görünmemektedir.

Kaynakça

Aygün Cengiz, S. (2017). Hikâyemiz (II)… S. Aygün Cengiz- M. Bulut- G. Bayraktutan (Haz.). Valizde kalanlar: Sedat Veyis Örnek’in izleri içinde (i-xxvi). Ankara: Ankara Üniversitesi, Ürün.

Başgöz, İ. (1986). Folklor yazıları. İstanbul: Adam.

Başgöz, İ. (1998). Pertev Naili Boratav’ın Türk ve dünya folklor araştırmalarındaki yeri. M. Turan (ed.). Pertev Naili Boratav’a armağan içinde (17-32).Ankara: Kültür Bakanlığı.

Başgöz. İ. (2006). Sözlü anlatımda arasöz: Türk hikâye anlatıcılarının şahsi değerlendirmelerine ait bir durum incelemesi. M. Ekici (Çev.). M. Ö. Oğuz vd. (Ed.). Halkbiliminde kuramlar ve yaklaşımlar 1 içinde (320-349). Ankara: Gelenek.

Başgöz, İ. (2012). Türkülü aşk hikâyeleri bir gösterim olarak. İstanbul: Pan.

Başgöz, İ. (2017). Gemerek nire Bloomington nire. İstanbul: İş Bankası.

Çetik, M. (1998). Üniversite cadı kazanı 1948 DTCF tasfiyesi ve Pertev Naili Boratav’ın müdafaası. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt.

Çetik, M. (2019). Pertev Naili Boratav bir akademisyen ve düşünce adamı. İstanbul: İletişim.

Eberhard, W. (1948). Bugünkü Avrupa’da etnoloji’nin esas cereyanları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 6/1-2, 1-15.

Erbaş, H. (2016). Bir cumhuriyet çınarı sözlü tanıklarıyla Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin 75 yılı. İstanbul: İş Bankası.

Glesne, C. (2015). Nitel araştırmaya giriş, A. Ersoy, P. Yalçınoğlu (Çev. Ed.), Ankara: Anı.

Kottak, C. P. (2001). Antropoloji insan çeşitliliğine bir bakış. S. Özbudun vd. (Çev.). Ankara: Ütopya.

Merriam, S. B. (2015) Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber. S. Turan (Çev.- Ed.), Ankara: Nobel.

Örnek, S. V. (1969). Etnolojinin tarihçesi, başlıca ekolleri, görevleri. Antropoloji, 4, 165-195.

Özteke, V. (2010). Pertev Naili Boratav’ın ve İlhan Başgöz’ün Türk kültürü üzerine olan araştırmalarının sosyal antropoloji açısından incelenmesi. Ankara, Ankara Ü. Sosyal Bil. Ens. Yayımlanmamış doktor tezi.

Popper, K. R. (1998). Bilimsel araştırmanın mantığı. İ. Aka (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi.

Pultar, G. ve Aygün Cengiz, S. (2003). Kardeşliğe bin selam -İlhan Başgöz ile söyleşi-. İstanbul: Tetragon.

Sefercioğlu, N. (1981). Türk halk şâirleri bibliyografyaları 1 Karacaoğlan bibliyografyası. Ankara: Kültür Bakanlığı.

Türkmen, F. (1995). Âşık Garip hikâyesi üzerinde mukayeseli bir araştırma. (2. baskı) Ankara: Akçağ.

Veyne, P. (2014). Tarih nasıl yazılır? N. Özyıldırım (Çev.). İstanbul, Metis.

Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.

Kaynak Göster

APA Pehli̇van, G . (2021). İlhan Başgöz’ün Biografik Türk Halk Hikâyeleri Unvanlı Doktora Tezi Üzerine . Folklor/Edebiyat , 27 (105) , 47-67 . DOI: 10.22559/folklor.1419