BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية

Uzun asırlardır İslam medeniyetinin bir parçası ve öncüsü durumunda olan Türkiye, 20. Yüzyılda siyasi, hukuki, sosyal ve kültürel alanlarda radikal bir değişim ve dönüşüme imza atmıştır. Bu sürecin kuşkusuz en önemli adımı bütün kavram ve kurumlarıyla ümmet dönemini bırakıp millet dönemine geçmek olmuştur. Millet yapısı ve milli devlet, cumhuriyet rejiminin benimsenmesi ve ilanıyla kurulmuştur. Bu yeni dönemde her değer ve kurum gibi din ile ilişkilerin de yeni anlayış çerçevesinde belirlenip yapılandırılmıştır. İslam medeniyet tarihinde dini hizmetleri veren veya koordine eden kadılkudatlık, şeyhülislamlık, evkaf idaresi, şuun-ı şer’iyye/diniyye gibi adlarla anılan kurumlar olmakla beraber “Diyanet İşleri” adıyla belki de ilk defa Türkiye Cumhuriyeti’nde karşılaşıyoruz (1924). Pek çok tarihçi, sosyal bilimci laik Cumhuriyet Türkiye’sinin, Türklerin, Osmanlı geçmişinden tamamen bir kopuş hatta redd-i miras olduğunu düşünmüşlerdir. Oysa akademik araştırmalar Osmanlı’nın son asırlardaki ıslahâtının “milli Cumhuriyet”in sosyal, siyasi, ekonomik, kültürel ve bu arada dini yeniliklerine kavram ve kurumlarıyla önemli bir zemin hazırladığına işaret etmektedirler. Bu yönde adımlara veya eğilimlere Osmanlı’nın son asrında bazı alanlarda da rastlanmaktadır. II. Mahmud’un ıslahatı (1809- 1839), arkasından Tanzimat (1839-1876) ve Meşrutiyet dönemleri (1876-1918) Osmanlı devlet yapısında ve toplumsal hayatta, resmi okullar, yeni laik yargı kurumları ve kanunlar gibi Avrupa’i tarzda düzenlemeleri hayata geçirdi. Bunlar da ulemanın ve dolayısıyla İslami hükümlerin alanını daralttı. Özellikle Genç Türkler ve İttihat- Terakki’nin reform siyaseti yenileşmede cesaretli çıkışlardı. Diyanet, adı ve işlevleriyle Türkiye’ye has özgün bir kurum olma niteliği taşımaktadır. Yeni devletin ve rejimin ilanından yaklaşık altı ay gibi kısa bir sürede vücut bulan bu kurum, bir asra yaklaşan cumhuriyet tarihindeki bunca siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel değişim ve dönüşümlere rağmen varlığını anayasal düzeye yükselerek sürdürmektedir ve neredeyse vazgeçilmez bir nitelik kazanmış durumdadır. Cumhuriyet Diyanet İşleri Başkanlığı, bu geçmişi veya tarihi boyutu ile Türkiye’de dini kurumlara güven(ilirlik), derinlik, tecrübe ve birikim sağlamaktadır

___

  • Osmanlı" ،" ترجمة أحوال شيوخ الإسام في العهد العثماني « ، أحمد رفيق حوليات الفئة العلمية، إسطنبول 1334 ،ص. ,"Şeyhülislâmlarının Terâcim-i Ahvâli .641-322
  • آق جورا، يوسف، Siyaset« Tarz-ı Üç « أنماط السياسة الثالثة، إصدارات مؤسسة التاريخ التركي TTK، أنقرة، .1976
  • Osmanlı ، آق كوندوز، أحمد، التشريعات القانونية العثمانية والتحليلات الحقوقية . إسطنبول، 1990 ،C.I.FEY إصدارات أوقاف ،Kanunnameleri ve Hukuki Tahlilleri
  • Şeyhülislâm’ın" ،" مكانة شيخ الإسام في مجلس الوزراء « ، آق كوندوز، مراد مجلة كلية الشريعة الإسلامية بجامعة التاسع من أيلول، ،"Meclis-i Vükelâ’daki Yeri :276- ص 265 ,)XVI (2002
  • XIX.، آق غوندوز، مراد، مؤسسة شيخ الإسلام في الدولة العثمانية إلى حد بداية القرن إسطنبول، ،XIX. Asır Başlarına Kadar Osmanlı Devleti’nde Şeyhülislâmlık .2002
  • حوليات "Meşihat-ı İslâmiye Tarihçesi" ،" علي أميري، " تاريخ المشيخة الإسلامية . الفئة العلمية، إسطنبول، 1334
  • آنقرة، ،Osmanlı Şeyhülislâmları ، آلتون صو، عبد القادر، مشايخ الإسلام العثمانية .1972
  • Turkish Nationalism in the ، أراي، ماسامي، القومية التركية في حقبة تركيا الفتاة . نيويورك، أي.جي.بريل، 1992 ،Young Turk Era
  • Osmanlı Devletinde ،)1922 أيار، طالب، أمانة الفتوى في الدولة العثمانية )- 1826 . 1922- (، آنقرة، 2014 Fetvâ Eminliği (1826
  • XVI، XV ve XVI. وXV بالطاجى، جاهد، المدارس العثمانية في العصرين . إىسطنبول، 1976 ،Asırlarda Osmanlı Medreseleri
  • Türkiye’de Din-Devlet" ،" علاقات الدين والدولة في تركيا « ، بارقان، عمر لطفي ندوة بمناسبة 50 عاماً على إقامة النظام الجمهوري، إصدارات مؤسسة ،"İlişkileri . أنقرة، 1975 ،TTK التاريخ التركي
Diyanet Arapça İlmi Dergi-Cover
  • ISSN: 2687-4547
  • Başlangıç: 2019
  • Yayıncı: Diyanet İşleri Başkanlığı
Sayıdaki Diğer Makaleler

TÜRKİYE’NİN İMAM HATİP OKULLARI TECRÜBESİ / تجربة تركيا لمدارس الأئمة والخطباء

Süleyman AKYÜREK

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI VE YAYGIN DİN EĞİTİMİ / رئاسة الشؤون الدينية والتعليم الديني غير النظامي

Ahmet KOÇ

SAHİH DİNÎ BİLGİNİN TOPLUMA ULAŞTIRILMASINDA DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI YAYINCILIĞI / دور نشريات رئاسة الشُّؤُونِ الدِّينِيَّةِ في إيصال المعلومة الدينية الصحيحة إلى المجتمع

Fatih KURT

DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI VE DİN HİZMETLERİ / رئاسة الشؤون الدينية التركية وخدماتها الدينية

Hasan YAVUZER

OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E TÜRKİYE’DE YÜKSEK DİN EĞİTİMİNİN GELİŞİMİ / مراحل تطور التعليم الديني العالي في تركيا منذ العهد العثماني إلى عهد الجمهورية

Zeki Salih ZENGİN

GÜNÜMÜZ TÜRKİYE’SİNDE DİNÎ İLİMLERİN İHYÂ VE İNŞÂ MEKÂNLARI OLARAK DİNİ YÜKSEK İHTİSAS EĞİTİM MERKEZİ PROGRAMLARI / البرامج الخاصة بمركز التعليم العالي للاختصاص الديني الذي يمثل أماكن إحياء العلوم الدينية في تركيا الحاضرة

Şahin GÜVEN

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI DİN İŞLERİ YÜKSEK KURULU’NUN FETVA YÖNTEMİ / رئاسة الشؤون الدينية في تركيا طرق وأساليب إصدار الفتاوى من قبل المجلس الأعلى للشؤون الدينية

Ahmet YAMAN

BİR CUMHURİYET KURUMU OLARAK DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞININ TARİHİ KÖKENİ (ÜMMET YAPISINDAN MİLLET YAPISINA) / (الجذور التاريخية لرئاسة الشؤون الدينية في تركيا بوصفها مؤسسة للنظام الجمهوري (من تركيبة الأمة إلى التركيبة الشعبية الأممية

Seyfettin ERŞAHİN