CICERO’NUN L_oGİKE VE DIALEKZIKE TERİMLERİNİ LATINCEYE ÇEVIRI YONTEMI

Cicero felsefi yapıtlarında, felsefe ile ilgili Yunanca sözcükleri ve kavramları açıklarken bir yandan da bunlara uygun Latince karşılıklar bulmaya çalışır. Amacına uygun olarak, Yunanca Mantık disiplini anlamında kullanılan ioyııcn' (logike') ve (Sta/167mm? (dialektike) terimlerine de Latince karşılık arar. Bu makalede, konunun anlaşılması için ilk Önce Cicero'nun genel olarak felsefi içerikli sözcükleri Latinceye çevirirken nasıl yöntemler izlediği De inibus Bonorum et Malorum adlı yapıtında verdiği bilgilerden yola çıkılarak açıklanacaktır. Ardından düşünürün bu terimleri Latinceye çevirirken bu yöntemleri nasıl kullandığı yapıtlarından seçilen örneklerle incelenecektir. İnceleme sonunda Cicero 'nun mantığı retorikle ne kadar iç içe gördüğü ve mantık disiplinine daha çok bu bağlamda bir değer yüklediği olgusu güçlendirilecektir.

Cicero ’s Method of translating logı'ke' and dialektı'ke' terms into Latin

Cicero, in his philosophical treaties, on one hand explains Greek words and notions related to philosophy, on the other hand tires to find proper counterparts of those in Latin. Relevant of this, he seeks to detect Latin equivalents of the terms log/uni (logike') and âla/lemmâ (dialektikâ) that are used for the name of the discipline of Logic in Greek. In this article fırst of all, to provide clarity to the subject, methods Cicero follows in general while translating those philosophical words into Latin, will be interpreted according to the information he gives in his treatise, De inibus Bonorum et Malorum. Afterwards how he uses these methods as he translates those terms into Latin will be taken into consideration with the examples, selected from his works. After this inquiry, the facts that how Cicero regards logic within rhetoric and estimates Discipline of Logic in this sense will be fortified.

Kaynakça

AÇIK, Tansu. “Platon’da Retorik ile Diyalektik.” Lucerna (1994): 30—31.

ATHERTON, Catherine. “Hand Over Fist: The Failure of Stoic Rhetoric.” Classical Quarterly 38 (ii) (1988): 392—427.

Cic.= Cicero

---. Acad. Pr.: Academica Priora. ”Academica 1. Kitap.” Çev. F. Gül Özaktürk Ü. Fafo Telatar, Belleten LXXII, 264. Ağustos 2008 (Ayrıbasım).

———. Brut: Brutus. Brutus. Çev. G.L. Hendrickson. Orator. Çev. H.M. Hubbell. Cambridge: Harvard University, 1971 (Loeb Classical Library).

———. De Gr.: De oratore. De Oratore (Books I—II). Çev. E.W. Sutton. Cambridge: Harvard University, 1996 (Loeb Classical Library).

———. Div.= De divinatione. De Senectute De Amicitia De Divinatı'one. Çev. William Armistead Falconer. Cambridge: Harvard University, 1996 (Loeb Classical Library).

———. Fat.:De fato. De Oratore (Book III) De Fato Paradoxa Stoicorum De Partitione Oratoria. Çev. H. Rackham. Cambridge: Harvard University, 1997 (Loeb Classical Library).

———. Fin.: De finı'bus. De Finibus Bonorum et Malorum. Çev. H. Rackham. Cambridge (MA): Harvard University, 1999 (Loeb Classical Library).

———. Inv. rhet.= De inventione. De Inventı'one De Optima Genere Oratorum Topica. Çev. H.M. Hubbell. Cambridge: Harvard University, 1993 (Loeb Classical Library).

———. Leg: De legibus. De Re Publica On the Republic) (De Legibus) On the Laws, Çev. C.W. Keyes. Cambridge: Harvard University, 2000 (Loeb Classical Library).

———. Lua: Lucullus or Academica Posteriora. De natura deorum. De Natura Deorum —Academica. Çev. H. Rackham. London, 1933 (Loeb Classical Library).

——-. Nat. D.: De natura deorum. De Natura Deorum Academica. Çev. H. Rackham. London, 1933.

———. Oratî Orator. Brutus. Çev. G.L. Hendrickson. Orator. Çev. H.M. Hubbell. Cambridge: Harvard University, 1971 (Loeb Classical Library).

———. Part. Gr.: Partitiones Oratoriae. De Oratore (Book III) De Fato Paradoxa Stoicorum De Partitione Oratoria. Çev. H. Rackham. Cambridge: Harvard University, 1997 (Loeb Classical Library).

———. use.: usculanae DiSputationes. usculan Disputations. Çev. .E. King. Cambridge: Harvard University, 1996 (Loeb Classical Library). Diog. Laert.: Diogenes Laertius

-—-. Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri. Çev. Candan Şentuna. İstanbul: YKY, 2002.

DUMITRIU, Anton. History of Logic: Volume ]. Çev. Duiliu Zamfirescu, Dinu Giurcaneanu, Doina Doneaud. Kent: Abacus, 1977.

DÜRÜŞKEN, Çiğdem. “Cicero’da Mantık.” Lucerna (1992): 25—29.

———. “Latinlerde Dil Bunalımı.” Lucerna (l994):l 1—17.

-—-. Roma ’da Rhetorica Eğitimi. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat, 2001.

GÜZEL, Cemal. “Aristoteles’te Uslamlama Çeşitleri.” Antik yunan ’da felsefe ve çağımıza etkileri. Ed. Yavuz Kılıç, haz. Tuncay Saygın. Ankara: Doğubatı, 2011. 24—33.

Lucr.= Lucretius

-—-. On The Nature of Things (De rerum natura). Çev. W.H.D. Rouse. Cambridge: Harvard University, 1992 (Loeb Classical Library).

KAIMIO, Jorma. The Romans and the Greek Language. Helsinki: Societas Scientiarum Fennica, 1979.

KNEALE, William Kneale, Martha. The Development of Logic. Oxford: Clarendon, 1962.

LIŞCU, O. Marin. Etude Sur La Langue De La Philosophie Morale Chez Cice'ron. Paris: Les Belles Lettres, 1930.

———. ’Expression des Ide'es Philosophiques Chez Cice'ron. Paris: Les Belles Lettres, 1937.

LSJ: The Online Liddell—Scott-Jones Greek—English Lexicon. Web 2013.

OCD3 The Oxford Classical Dictionary. ed. Hornblower, Simon, ve Antony Spawforth,. Oxford/New York: Oxford University, 19963 (üçüncü basım).

OLD: Oxford Latin Dictionary. Ed. P.G.W. Glare. Oxford: Clarendon, 2005.

ÖZLEM, Doğan. Mantık (Klasik/ Sembolik mantık, mantık felsefesi). İstanbul: lnkilâp, 2007.

PETERS, E. _Francis. Antik Yunan Felsefesi Terimleri Sözlüğü. Çev. haz. Hakkı Hünler. Istanbul: Paradigma, 2004.

POWELL, J.G.F. “Cicero’s Translations From Greek.” Cicero The Philosopher: Twelve Papers. Ed. .G.F. Powell, USA: Oxford University, 1999. 273-300.

REILEY, C. Katharine. Studies in the Philosophical Terminology of Lucretius and Cicero. New York: The Columbia University, 1909.

YONARSOY, Y. Kenan. Cicero’nun Felsefi Terminolojisi. İstanbul: İstanbul Edebiyat Fakültesi, 1982 (yayımlanmış doktora tezi).

Kaynak Göster