Jeomorfolojik Problemlerde Jeofizik Teknikler: Diyarbakır Güneyinde Dicle Nehri’nin Menderesli Vadisinden Bir Vaka Çalışması

Diyarbakır kenti çevresinde, Dicle vadisinde nehir drenajının gelişmesiyle ilgili olarak bölgesel jeomorfoloji (kapma, genişleme, dirseklenme, daralma vb.) yanında yerel jeomorfoloji açısından da birçok problem ortaya çıkmaktadır (mendereslenme, teraslanma, kayma, dairesel form vs.). Bu dinamiklerin geçmişteki ve günümüzdeki oluşum süreçlerini ve gelişim seyrini anlayabilmek, vadinin son dönemdeki morfolojik evrimini aydınlatmak ve yeniden yapılandırmak için kullandığımız çeşitli yaklaşımlar arasında; karot sondajı, sedimentlerin analizi ve yorumlanması, 14C tarihlendirmeleri, stratigrafik kesitler, korelasyonlar yeniden yapılandırmada morfometrik analizler ve saha incelemeleri sayılabilir. Jeomorfolojik çalışmalarda ve jeomorfolojik problemlerin aydınlatılmasında kullanılan modern yöntem ve tekniklerden biri de jeofizik uygulamalarıdır. Elektrik özdirenç verileri, özellikle jeolojik birimler arasında yeterli litolojik kontrast olduğunda jeolojik yapıların yeraltı dağılımının belirlenmesinde etkilidir. Bu yöntem, sahadaki jeolojik özelliklerin yorumlanmasına önemli katkılar sağlayabilecek ve birimlerin dağılışını düşey yönde yorumlama imkanı verebilecek sonuçlar üretir. Bu tür bir elektriksel direnç projesi, Dicle nehri yatağının gelişmesiyle ortaya çıkan sorunları ve Diyarbakır kentinin doğu ve güney kesimlerinin şekillenmesini anlamayı amaçlayan bir yöntem olarak Diyarbakır civarında uygulanmıştır. Bu çalışmada, bir araştırma programı çerçevesinde, Dicle Nehri’nin sol yakasında ve Diyarbakır eski kent surlarının altındaki Hevsel Bahçeleri’ne simetrik olarak bulunan Kavs Düzlüğü’ndeki jeofizik çalışmalarının sonuçları sunulmaktadır.

Using Geophysical Techniques in Geomorphological Problems: A Case Study From Kavs Flat in Dicle Valley (South of Diyarbakır)

Around the city of Diyarbakir, many problems arise with regard to the evolution of the river drainage in the Tigris valley, in terms of regional geomorphology. Among the various approaches we used for understanding and reconstruting these dynamics in the past as well as for the present, we have performed morphometric analysis and field studies aiming at reconstructing the recent morphological evolution of the valley from coring, sediment interpretation, 14C dating, and stratigraphic correlations between sections and cored sequences, etc. One of the modern methods and techniques used in geomorphological studies and elucidation of geomorphological problems is geophysical prospections. Electric resistivity data are efficient in determining the underground distribution of geological structures, especially when there is sufficient lithological contrast between geological units. This method produces very useful results that provide series of vertical sections that can be important contributions to interpretating geological features on the field. Such an electric resistivity project has been applied in the Diyarbakır vicinity as a method aiming at understanding problems raised by the development of the Tigris river channel and meanders east and south of the city of Diyarbakır. Within the frame of this programme, we present here the results of a geophysical survey of the Kavs Plain on the left bank of the Tigris river below the Diyarbakir City wall.

Kaynakça

Çağdaş F. Eminoğlu M. ve Yalçınkaya H. (2009). Diyarbakır’ın imara esas jeolojik durumu, TMMOB Diyarbakır Kent Sempozyumu, 24–26 Nisan 2009, Diyarbakır.

Dahlin, T. (2001). The development of dc resistivity imaging techniques. Computer and Geosciences, 27, 1019–1029.

De Groot-Hedlin, C. & Constable, S. (1990). Occam’s inversion to generate smooth, two dimensional models from magnetotelluric data. Geophysics 55, 1613–1624.

Drahor M. G., Göktürkler G., Berge, M. A., Kurtulmuş T. Ö., Tuna N. (2007). 3D Resistivity imaging from an Archaeological site in South-Western Anatolia, Turkey: A case study, Near Surface Geophysics, Volume 5, Issue 3, Dec 2007, p. 195–201.

Drahor, M. G., Göktürkler, G., Berge, M. A., & Kurtulmuş, T. Ö. (2004). Dört Farklı Elektrot Dizilimine Göre Bazı Üç-Boyutlu Sığ Yer Altı Yapılarının Görünür Özdirenç Modellemesi. Yerbilimleri Dergisi, 25(30), 115–128.

Griffiths, D. H. & Barker R. D. (1993). Two-dimensional resistivity imaging and modelling in areas of complex geology. Journal of Applied Geophysics, 29, 211–226.

Griffiths, D. H., Turnbul, J. & Olayinka, A. I. (1990). Two-dimensional resistivity mapping with a computer-controlled array. First Break, 8(4), 121–129.

Günther T., Rücker C. & Spitzer K. (2006). Three-dimensional modelling and inversion of dc resistivity data incorporating topography. Geophysical Journal International. 166, 506–517.

Karadoğan, S. ve Kuzucuoğlu, C. (2016). Diyarbakır Hevsel Bahçeleri ve Dicle Nehri: Çevresel Değişimlerin Jeomorfolojik Kayıtları (The Hevsel Gardens And The River Tigris in Diyarbakır: Geomorphological Archives of Landscapes Changes), Türkiye Jeoloji Bülteni, Cilt 60, Sayı 1, Ocak 2017, 63–76.

Karadoğan, S. ve Kuzucuoğlu, C. (2018). Diyarbakır Kenti Civarinda Dicle Nehri Taraçalarının Yaş Bulgularına Ait İlk Değerlendirmeler, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (DÜSBED) Nisan 2018 YIL-10 Sayı 20, s.199-205, ISSN: 1308-6219.

Kurtuluş, C., Bozkurt, A., & Demirci, C. H. (2008). Tuzla (İstanbul) İlçesi’nde jeolojik, Jeofizik ve Jeoteknik Yöntemler ile Zemin Özelliklerinin Belirlenmesi. Uygulamalı Yerbilimleri Dergisi, 7(2), 10–30.

Kuzucuoğlu, C. & Karadoğan, S. (2015). The Hevsel Gardens: archives of human activities and of the past and present evolution of the River Tigris at Diyarbakir. In N. Soyukaya (Ed.), Diyarbakır Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape. Diyarbakır Metropolitan Municipality, Site Management Publications No: 4.

Kuzucuoğlu, C. ve Karadoğan, S. (2017). Chronological and dynamical insights into the Tigris terraces at Diyarbakır. Workshop International AMIDA-2017, 27-29 November 2017, University of Montpellier –France.

Loke, M. H. & Barker, R. D. (1996b). Practical techniques for 3D resistivity surveys and data inversion techniques. Geophysical Prospecting 44, 499–524.

Loke, M. H. & Barker, R. D. (1996a). Rapid least-squares inversion of apparent resistivity pseudosections using a quasi-Newton method. Geophysical Prospecting, 44, 131–152.

Sasaki, Y. (1992). Resolution of resistivity tomography inferred from numerical simulation. Geophysical Prospecting 40, 453–463.

Şahan, Ç., Şiranün, S., Öztürk, R., Aksakal, O. A., Kaynak, E., Avcıoğlu, H., & Kurtuluş, C. (2016). Jeofizik Yöntemlerle Yanal Süreksizliklerin İncelenmesi. Uygulamalı Yerbilimleri Dergisi, 11(1), 59–65.

Toker, C. E. (2014). Simav Havzasının Jeofizik Verilerle Analizi ve Modellenmesi, Batı Anadolu. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 148(148), 119–135.

Uyanık, O., & Çatlıoğlu, B. (2014). Elektrik Özdirenç ve Sismik Kırılma Yöntemlerinden Heyelan Geometrisinin Belirlenmesi. Journal of Natural & Applied Sciences, 18(3).

Van Overmeeren, R. A. & Ritsema, I. L. (1988). Continuous vertical electrical sounding, First Break, 6(10), 313–324.

Kaynak Göster

121 93

Arşiv
Sayıdaki Diğer Makaleler

Kahramanmaraş Şehri Sel ve Taşkınlarının Coğrafi Analizi ve Öngörüler

Osman SARIGÜL

Sinanköy (Lalapaşa-Edirne) ve Çevresinin Yapısal Jeomorfoloji Özelliklerinin Drenaj Sistemi Üzerindeki Etkileri

Tunahan AYKUT, Hüseyin TUROĞLU

Niğde Şehrinde Yaşayanların Atık Yemeklik Yağ Toplama Konusunda Bilinç Düzeyi ve Farkındalığını Artırma Önerileri

Suk Kyeong KANG, Derya AĞBABA

Jeomorfolojik Problemlerde Jeofizik Teknikler: Diyarbakır Güneyinde Dicle Nehri’nin Menderesli Vadisinden Bir Vaka Çalışması

SABRİ KARADOĞAN, M. Göktuğ DRAHOR, Catherine KUZUCUOĞLU

Linking Spatial Patterns of Livestock to the Geographical Variances in Turkey

Ashfak Ahmad KHAN

Evaluation of Drainage in the Upper Catchment of the Yeşilırmak River Basin Along the Almus Fault, Northern Turkey

Türkan BAYER ALTIN, Bekir Necati ALTIN

Sustainable Livestock Farming in Turkey and Pınarhisar Gene Center Implementations

Mesut DOĞAN

Akgöl’de (Sakarya) Fosil Polen Analizine Dayalı Paleovejetasyon Araştırmaları: İlk Bulgular

Nurgül KILIÇ, Rüya YILMAZ DAĞDEVİREN, Dursun ACAR, Melda KÜÇÜKDEMİRCİ, Özlem MAKAROĞLU, M. Ömer KARAÖZ, Damla ŞAHİN ALTUN, Ahmet TUTAR, AYHAN HORUZ, Ali GÜREL, Zahidul ISLAM, M. Namık ÇAĞATAY

Determination of Strategies of Ecotourism in Protected Areas with SWOT-AHP Method: The Case of Aksaray – Ihlara Special Environmental Protection Zone (SEPZ)

Kuttusi ZORLU, Ali YILMAZ

Meriç Nehri Yatak İçi Kum Alımının Jeomorfolojik Değerlendirmesi

Hüseyin TUROĞLU, Musa ULUDAĞ, Tunahan AYKUT