Çocukluk dönemi kronik hastalıklarının psikososyal boyutlarına ilişkin çalışmaların yöntemsel açıdan gözden geçirilmesi: İleriye yönelik öneriler

Bu makalenin amacı çocukluk dönemi kronik hastalıklarının psikososyal boyutlarına ilişkin son 15 yılı kapsayan literatürün yöntemsel ve içeriksel açıdan değerlendirilmesidir. Yöntem: Bu gözden geçirme çalışmasında, çocukluk dönemi kronik hastalıklarını psikososyal açıdan ele alan makaleler taranmıştır. Çeşitli veri tabanlarından elde edilen ve kapsama ölçütlerine uyan toplam 39 makale araştırma kapsamına alınmıştır. Elde edilen makaleleri yöntemsel ve içeriksel açıdan incelemek üzere, yanıt bulunması hedeflenen sorulara karşılık gelen standart bir şablon hazırlanmıştır. Şablonda yer alan tüm maddeler için bir kodlama anahtarı oluşturulmuş; elde edilen veriler frekans analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Sonuç: Farklı araştırma türleri/desenleri temel alınarak çeşitli bulgular elde edilmiştir. Gözden geçirilen çalışmalarda ömeklemin özelliği, kullanılan ölçme araçları ve nitelikleri, karşılaştırma / kontrol grupları varsa bunların özellikleri incelenmiş ve bunlara ilişkin sonuçlar ortaya koyulmuştur. Makaleler, inceledikleri konu, sınırlılıkları ve geleceğe yönelik öneriler açısından içeriksel olarak da değerlendirilmiştir. Tartışma: Pediyatrik psikoloji alanının gelişebilmesi için, çocukluk dönemi fiziksel kronik hastalıklarına yönelik araştırmaların, yöntemsel bilginin aktarılması konusunda bir ortak noktada buluşmaları ve belli bir standardı izlemeleri büyük önem taşımaktadır. Böylece oluşacak olan bütüncül tablo, bilimsel verinin yorumlanmasını kolaylaşüracak, psikolojik olgularla ilgili daha kapsamlı ve açık sonuçlara gidilmesini sağlayacaktır.

Methodological review of the studies related to the psychosocial aspects of childhood chronical illnesses: Future directions

Objective: The aim of this study is to make a methodological review of the literature, including the last 15 years, related to the psychosocial aspects of childhood chronic illnesses. Method: Searching various data bases, a total of 39 related articles fitting the inclusion criteria were included in the review. In order to make a methodological and qualitative evaluation of the obtained articles, a standardized checklist was constructed and a coding key was prepared for each item in the checklist. The data were then subjected to frequency analysis. Results: The characteristics of the sample, the research instruments and their qualifications and the characteristics of the control or comparison groups were examined. In addition, the studies were evaluated regarding their focus, limitations and presented directions for the future. Discussion: Research focusing on childhood chronical illnesses should share a common perspective in revealing the methodological information. This is expected to facilitate the interpretation of the scientific data and lead to more comprehensive and clear conclusions in the Beld ofpediatric psychology.

Kaynakça

Amerikan Psikoloji Birliği (2001) Publication Manual. Washington, DC: APA.

*Atkin K, Ahmad WIU (2000) Family care-giving and chronic illness: how parents cope with a sickle cell disorder or thalassaemia. Health Soc Care Community 8 (1), 57-69.

*Avcı A, Altıntaş D, Ünal M, Güneşer S (1995) Çocukluk astımında görülen ruhsal belirtiler ve aile özellikleri. Çocuk Psikiyatrisinde Konsültasyon Liyezon içinde, E Kerimoğlu (ed) A.Ü. Tıp Fakültesi Basımevi, Ankara, s:143-150.

*Bachanas PJ, Kullgren KA, Schwartz KS ve ark. (2001) Predictors of psychological adjustment in school-age children infected with HIV. J Pediatr Psychol 26 (6): 343-352.

*Barakat LP, Kazak AE, Meadows AT ve ark. (1997) Families surviving childhood cancer: A comparision of posttraumatic stress symptoms with families of healty children. J Pediatr Psychol 22 (6): 843-859.

*Baysal, ZB (1993) Kronik hastalıkların çocuk ve aile üzerindeki psikososyal etkileri, Türk Psikiyatri Dergisi 4 (4): 273-280.

*Berkem M, Arman A, Ağlı E, Hayran O (1995) Bronşiyal astım tanısı alan çocuklar ve annelerinde hastalık algının değerlendirilmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 2 (2):63-69.

*Brown RT, Kaslow NJ, Swain-Madan A ve ark. (1993) Parental psychopatology and children’s adjustment to lukemia. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 32:3-7.

*Coscia MJ, Christensen BK, Henry RR ve ark. (2001) Effects of home environment, socioeconomic status and health status on cognitive functioning in children with HIV-1 infection. J Pediatr Psychol 26(6): 321-329.

*Çavuşoğlu H (1996) Kronik hastalıklı çocuğu olan ailelerin yaşadıkları güçlükler. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 3(3): 30-138.

Drotar D (2002) Enhancing reviews of psychological treatments with pediatric populations: Thoughts on next steps. J Pediatr Psychol 27(2): 167-176.

*Eiser C, Hill JJ, Vance YH (2000) Examining the psychological consequences of surviving childhood cancer: Systematic review as a research method in pediatric psychology. J Pediatr Psychol 25(6): 449-460.

Erermiş HS, Tamar M (1997) Çocuk psikiyatrisinde konsültasyon liyezon. Ege Psikiyatri Sürekli Yayınları: Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi – II 2(2): 271-284.

*Goodman R, Graham P (1996) Psychiatric problems in children with hemiplegia: Cross sectional epidemological survey. BMJ 312: 1065-1069.

Hovardaoğlu S (2000) Davranış Bilimleri İçin Araştırma Teknikleri.VE-GA, Ankara.

*Hoekstra-Weebers JEHM, Jaspers JPC, Kamps WA ve ark. (1999). Risk factors for psychological maladjustment of parents of children with cancer. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 38(12): 1526-1535.

*Hoekstra-Weebers JEHM, Jaspers JPC, Kamps WA ve ark. (2001) Psychological adaptation and social support of parents of pediatric cancer patients: A prospective longitudinal study. J Pediatr Psychol 26( 4): 225-235.

*Huikko E, Almqvist F, Kairemo AC ve ark. (1999) Behavioral/ emotional symptoms among 8-9-year-old children with somatic symptoms or illnesses as reported by their teacher. Eur Child Adolesc Psychiatry 8(Suppl.4):IV/55-IV/61.

Kazdin AE (1992) Research Design in Clinical Psychology (2nd Ed.). Boston: Allyn and Bacon.

Kazdin AE (1998) Research Design in Clinical Psychology (5th Ed.). Allyn and Bacon, Boston.

*Kazak AE (1989) Families of chronically ill children: A systems and social-ecological model of adaptation and challenge. J Consult Clin Psychol 57(1): 25-30.

*Kazak AE, Barakat LP, Christakis D ve ark. (1997) Posttraumatic stress, family functioning, and social support in survivors of childhood leukemia and their mothers and fathers. J Consult Clin Psychol 65 (1): 120-129.

Kelly AF, Hewson PH (2000) Factors associated with recurrent hospitalization in chronically ill children and adolescents. J Pediatr Child Health 36: 13-18.

Kenny M (1994) The effects of chronic illness on children and their families: An Overview. Genet Soc Gen Psychol Monogr 120(3): 311-327.

*Koçkar A‹, Soysal Afi, Alparslan S ve ark. (2000) Transplantasyon sonrası yaşama uyum: Grup yaşantısı içerisinde üç vakanın değerlendirilmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 7(3): 182-188.

*Kupst MJ (1993) Family coping: Supportive and obstructive factors. Cancer 71: 3337-3341.

Lavigne JV, Faier-Routman J (1993) Correlates of psychological adjustment to pediatric physical disorders: A meta-analytifc review and comparision with existing models. J Dev Behav Pediatr 14(2): 117-123.

*Logan FA, Maclean A, Howie CA ve ark. (1990) Psychological disturbance in children with haemophilia. BMJ 301: 1253-1256.

*Mullis LR, Mullis AK, Kerchoff NF (1992) The effect of leukemia and its treatment on self-esteem of school-age children. MCN Am J Matern Child Nurs 20 (3,4): 155-165.

*Nichols S, Mahoney EM, Sirois PA ve ark. (2000) HIV associated changes in adaptive, emotional and behavioral functioning in children and adolescents with hemophilia: Results from the hemophilia growth and development study. J Pediatr Psychol 25(8): 545-556.

*Noll BR, Stith L, Gartstein MA ve ark. (2001) Neuropsychological functioning of youths with sicle cell disease: Comparison with non-chronically ill peers. J Pediatr Psychol 26(2): 69-78.

*Noll RB, Stehbens JA, MacLean Jr WE ve ark. (1997) Behavioral adjustment and social functioning of longterm survivors of childhood leukemia: Parent and teacher reports. J Pediatr Psychol 22(6): 827-841.

*Pearson AD, Pumariega AJ, Seilheimer DK (1991) The development of psychiatric symptomatology in patients with cystic fibrosis. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 30(2): 290-297.

*Plante WA, Lobato D, Engel R (2001) Review of group interventions for pediatric chronic conditions. J Pediatr Psychol 26(7): 435-453.

*Raymond-Speden E, Tripp G, Lawrence B, Holdaway D (2000) Intellectual, neuropsychological, and academic functioning in long-term survivors of leukemia. J Pediatr Psychol 25(2): 59-68.

*Roy AC, Russell RC (2000) Case study: Possible traumatic stress disorder in an infant with cancer. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 39(2): 257-260.

Sifers SK, Puddy RW, Warren JS (2002) Reporting of demographics, methodology, and ethical procedures in journals in pediatric and child psychology. J Pediatr Psychol 27(1): 19-25.

*Sirois PA, Posner M, Stehbens JA ve ark. (2002) Quantifying practice effects in longitudinal research with the WISC-R and WAIS-R: A study of children and adolescents with hemophilia and male siblings without hemophilia. J Pediatr Psychol 27(2): 121-131.

*Speechley KN, Noh S (1992) Surviving childhood cancer, social support, and parents’ psychological adjustment. J Pediatr Psychol 17(1): 15-31.

*Spirito A, Stark JL, Gil KM, Vida L (1995) Coping with everyday and disease-releated stressors by chronically ill children and adoloscents. J Am. Acad Child Adolesc Psychiatry 34 (3): 283-290.

*Stewart DA, Stein G, Forrest GC ve ark. (1992) Psychosocial adjustment in siblings of children with chronic life-threatining ıllness: A research note. J Child Psychol Psychiatry 33(4): 779-784.

*Suris JC, Parera N, Puig C (1996) Chronic illness and emotional distress in adolescence. J Adolesc Health 19: 153-156.

*Tamar M, Erermiş S, Coşkunol H ve ark. (1997) Epileptik ve diyabetik çocuklarda davranış sorunlarının karşılaştırılması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 4(3): 145-156.

*Tsiantis J, Dragonas T, Richardson C ve ark. (1996) Psychological problems and adjustment of children with b-thalassemia and their families. Eur Child Adolesc Psychiatry 5: 193-203.

*Varni WJ, Katz ER, Colegrove Jr. R ve ark. (1996) Family functioning predictors of adjustments in children with newly diagnosed cancer: A prospective analysis. J Child Psychol Psychiatry 37(3): 321-328.

Vernberg EM, La Greca AM, Silverman WK ve ark. (1996) Prediction of post-traumatic stress symptoms in children after Hurricane Andrew. J Abnorm Psychol 105(2): 237-248.

*Walker AM, Harris G, Baker A ve ark. (1999) Post-traumatic stress responses following liver transplantation in older children. J Child Psychol Psychiatry 40(3): 363-374.

*Yan H, Kantawang S, Yinghua Y (1999) Selected factors inşuencing self-concept among hospitalized Chinese school-age children with a chronic illness. Int J Nurs Prac 5: 38-46.

*Yavaş İ, Söhmen G, Söhmen T (1994) Kronik ve ölümcül hastalığı olan çocukların ana babalarının ruhsal durumlarının değerlendirilmesi. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi 1(2): 93-103.

Kaynak Göster