TRAFİK SUÇLARINDA ŞÜPHELİDEN KAN ÖRNEĞİ ALINMASINA İLİŞKİN ALMAN CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNDAKİ ÖNEMLİ KARARLAR VE TÜRK HUKUKUNA İLİŞKİN BAZI DEĞERLENDİRMELER

Alman Ceza Usul Kanununun 81a maddesi şüphelinin beden muayenesini ve vücudundan kan örneği alınmasını düzenlemektedir. Şüphelinin vücudundan örnek alınması işlemi, kişilerin vücut bütünlüğüne bir müdahale oluşturduğundan, bu müdahaleye karar vermeye kural olarak hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcılık ve polis yetkilidir. Ancak trafik suçları söz konusu olduğu zaman, bu düzenlemenin yerinde olup olmadığı tartışmalıdır. Zira şüphelinin alkol veya uyuşturucu madde etkisi altında araç kullanıp kullanmadığının belirlenmesi ve böylece ceza kanununda yer alan bazı suç tiplerinin uygulama alanı bulup bulmayacağının tespiti, şüpheliden kan örneğinin derhal alınmasına bağlıdır. Bu nedenle uygulamada savcılık ve polis, trafik suçu söz olduğunda, gecikmesinde sakınca bulunan hal kavramını çok geniş yorumlamış; şüpheliden kan örneği alınmasına dair karar kural olarak polis, bazen savcı tarafından alınmış; ancak hiçbir zaman hâkim tarafından alınmamıştır. 2007 yılında Alman Federal Anayasa Mahkemesi bu uygulamanın hatalı olduğunu belirtmiş, kan örneği alınmasının hâkim kararına bağlı olduğunu, çok istisnai hallerde gecikmesinde sakınca bulunan halin varlığının kabul edilebileceğini belirtmiştir. Ne var ki bu karar gerçeklerle bağdaşmadığı gerekçesiyle öğreti tarafından eleştirilmiş; trafik suçlarına bakan mahkemeler tarafından da hiçbir zaman tam anlamıyla kabul edilmemiştir. Alman Federal Meclisi de uygulama ile yüksek yargı kararları arasındaki bu uyumsuzluğu ortadan kaldırmak için 2017 yılında Alman Ceza Usul Kanununun 81a maddesinin 2. fıkrasında değişiklikler yapmış; bu fıkraya yeni bir cümle eklemiştir. Bu değişiklik ile trafik güvenliğini tehlikeye sokma ve trafikte sarhoş vaziyette araba kullanma hallerinde şüpheliden kan örneği alınmasında hâkim kararı bulunması zorunluluğu ortadan kaldırılmış; kan örneği alınmasına dair karar vermeye savcı ve polis yetkili kılınmıştır. Bu çalışmada, yapılan bu değişikliğin nedenleri üzerinde durulacak, mevcut hukuki durumu değerlendiren görüşler açıklanacak ve konunun Türk Hukukunda nasıl düzenlendiği ve nasıl düzenlenmesi gerektiğine ilişkin açıklamalarda bulunulacaktır.

IMPORTANT DECISIONS IN THE GERMAN CRIMINAL PROCEDURE LAW CONCERNING TAKING BLOOD SAMPLES FROM THE SUSPECT IN TRAFFIC OFFENSES AND SOME ASSESSMENTS RELATED TO THE TURKISH LAW

Paragraph 81a of the German Code of Criminal Procedure regulates bodily examination of the suspect and taking of blood samples from his body. Since taking blood sample from the body of the suspect is an intervention to the physical integrity of the person in question, as a rule, the judge is authorized to decide about this intervention, and for non-delayable cases, public prosecutor and police are authorized. However, this regulation is disputable as far as traffic offenses are concerned. It is because blood sample must be immediately taken from the suspect on site in order to determine whether he was driving the vehicle under the influence of alcohol or drug and consequently to determine whether some types of offenses defined by the criminal law is applicable in the relevant case. For that reason, in practice, public prosecution office and the police interpreted the concept of “non-delayable case” in a very broad sense with respect to traffic offenses and the decision for taking blood sample from the suspect was given, as a rule, by the police and sometimes the public persecutor; but never by the judge. In 2007, German Federal Constitutional Court stated that this practice was wrong and that the decision for taking of blood samples must be given by the judge and that the existence of a non-delayable case may only be accepted in very exceptional cases. However, this decision was criticized by the legal doctrine arguing that it is not compatible with the facts, and was also never accepted fully by the courts dealing with traffic offenses. Furthermore, the German Federal Parliament made amendments on the subparagraph 2 of the paragraph 81a of the German Code of Criminal Procedure in 2017 in order to remove this inconsistency between the practice and the Supreme Court decisions and added a new sentence to that subparagraph. With this amendment, the necessity to obtain the judge’s approval for taking blood sample from the suspect was cancelled regarding the cases of jeopardizing traffic security and drink-driving, and public prosecutor and police were authorized to decide to take blood samples. This study examines the reasons of introduction of this change, explains the views on assessment of the current legal situation how this issue is and must be regulated in the Turkish law.

Kaynakça

Amelung, Knut, “Die Entscheidung des BVerfG zur Gefahr im Verzug i.S. des Art.13 II GG”, in: Neue Zeitschrift für Strafrecht (NStZ), 2001, s. 337-343.

Aşıcıoğlu, Faruk/Yapar, Belkıs/Tütüncüler, Aliye/Belge, Ahmet, “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu Açısından Alkol”, in: Adli Tıp Dergisi, Yıl 2009, Sayı 23 (3), s. 8-16.

Başer Doğan, Zehra, “Türk ve Alman Ceza Muhakemesinde Şüpheli veya Sanığın Vücudundan Kan Örneği Alınmasına İlişkin Karar”, in: İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (İKÜHFD), Yıl 2017, Sayı 16 (2), s. 273-303.

Blum, Heribert, “Der Richtervorbehalt bei der Entnahme einer Blutprobe”, in: Straßenverkehrsrecht (SVR), 2008, s. 441- 443.

Brocke, Holger/Herb, Gregor, “Richtervorbehalt und Gefahr im Verzug bei Blutentnahmen gem. §81a StPO”, in: Neue Zeitschrift für Strafrecht (NStZ), 2009, s. 671-677.

Brüning, Janique, “Die Rechtsfolgen eines Verstoßes gegen den Richtervorbehalt”, in: Onlinezeitschrift für Höchstrichterliche Rechtsprechung zum Strafrecht (HRRS), 2007, s. 250-255.

Busch, Ralf, “Richtervorbehalt bei der Blutprobe Vorschlag zur Neuordnung der Anordnungskompetenz für die Entnahme von Blutproben”, in: Zeitschrift für Rechtspolitik (ZRP), 2012, s. 79-81.

Centel, Nur, “Trafik Güvenliğini Kasten Tehlikeye Sokma Suçu”, in: Rechtsbrücke/Hukuk Köprüsü Dergisi, Yıl 2012, Sayı 2, Nr. 2, s. 155-165.

Centel, Nur/Zafer, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, 13. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2016.

Çınar, Ali Rıza, “Ceza Yasasında Alkollü Araç Kullanma Suçu”, in: Tıp Ceza Hukukunun Güncel Sorunları - V. Türk-Alman Tıp Hukuku Sempozyumu, Türkiye Barolar Birliği Yayınları No. 142, Ankara, 2008, s. 647-704.

Çınar, Ali Rıza, “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçlarından Türk Ceza Yasasının 179/3. Maddesindeki Alkollü Araç Kullanma Suçu”, in: Fasikül Hukuk Dergisi, Yıl 2010, Sayı 10, s. 6-16.

Claus, Susanne, “Neue Gesetze in letzter Minute: Die künftigen Regelungen zum Fahrverbot und zur Anordnungskompetenz bei der Entnahme von Blutproben”, in: Neue Zeitschrift für Verkehrsrecht (NZV), 2017, s. 449-453.

Ebert, Christoph, “Die Anordnungskompetenz bei Blutentnahmen nach §81a Abs. 2 StPO - Gefährdung des Untersuchungserfolges durch formelle oder materielle Verzögerung”, in: Zeitschrift für Internationale Strafrechtsdogmatik (ZIS), 2010, s. 249-256.

Fickenscher, Guido/Dingelstadt, Andreas, “Der Richtervorbehalt nach §81a II StPO bei Trunkenheitsfahrten”, in: Neue Zeitschrift für Strafrecht (NStZ), 2009, s. 124-129.

Fischer, Thomas, Strafgesetzbuch, 60. Auflage, Verlag C. H. Beck, München, 2013.

Gerhold, Sönke, “Wehret den Anfängen! Gegen die Abschaffung des Richtervorbehalts in §81a Abs. 2 StPO/§46 Abs. 4 OWiG bei zwangsweiser Entnahme von Blutproben im Zusammenhang mit Verkehrsordnungswidrigkeiten und Verkehrsstraftaten”, in: Neue Kriminalpolitik (NK), 2011, s. 4-13.

Gökcen, Ahmet/Alşahin, Mehmet Emin/Çakır, Kerim, Ceza Muhakemesi Hukuku I, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2017.

Hancı, İ. Hamit, “Türk Ceza Yasasına Göre Alkollü Araç Kullanmanın Güvenli Sürüş Yeteneğine Etkileri Çalıştay Sonuç Bildirgesi” (http://www.turkhukuksitesi.com/makale_ 1159.htm).

Hecker, Bernd, §§315c, 316 StGB, in: Schönke, Adolf/Schröder, Horst, Strafgesetzbuch Kommentar (S/S-StGB), 30. Auflage, Verlag C. H. Beck, München, 2019.

Heinrich, Thomas, “Kein Richtervorbehalt nach §81a II StPO bei zwischen 21.00 Uhr und 6.00 Uhr”, in: Neue Zeitschrift für Verkehrsrecht (NZV), 2010, s. 278-282.

Herbst, Michael/Theurer, Daniel, “§81a StPO - Kompetenznorm im Spannungsfeld zwischen effektiver Strafverfolgung bei Trunkenheitsfahrten, Richtervorbehalt und Grundrechten des Beschuldigten”, in: Neue Zeitschrift für Verkehrsrecht (NZV), 2010, s. 544-547.

Heß, Rainer/Burmann, Michael, “Beweisverwertungsverbot bei Anordnung der Blutentnahme durch Polizeibeamten?”, in: Neue Juristische Wochenschrift - Spezial (NJWSpezial), 2008, s. 297-298.

Hüls, Silke, “Der Richtervorbehalt - seine Bedeutung für das Strafverfahren und die Folgen von Verstößen”, in: Zeitschrift für Internationale Strafrechtsdogmatik (ZIS), 2009, s. 160-169.

İnci, Z. Özen, “Ceza Muhakemesi Hukukunda Cumhuriyet Savcısı ve Sulh Ceza Hâkimi (Soruşturma Makamları) Arasındaki Gri Alan: Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hal Kavramı ve Soruşturma Evresinde Temel Haklara Müdahale Sorunu”, in: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (AÜHFD), Yıl 2016, Sayı 65, s. 1997-2046.

Janker, Helmut, “47. Deutscher Verkehrsgerichtstag 2009 - Empfehlungen der Arbeitskreise”, in: Straßenverkehrsrecht (SVR), 2009, s. 78-80.

Karakehya, Hakan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 2. Baskı, Savaş Yayınevi, Ankara, 2016.

Kılıçarslan İsfen, Sibel, Türk ve Alman Ceza Hukukunda Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçları (AlmCK md.315 ila 316 ve TCK md.179), 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.

Koehl, Felix, “Die Blutentnahme im Verkehrsstrafrecht”, in: Straßenverkehrsrecht (SVR), 2016, s. 1-4.

Kreuz, Thomas, “Gesetzesentwurf zur Änderung der Anordnungskompetenz bei körperlichen Eingriffen nach §81a StPO”, in: Kriminalpolitische Zeitschrift (KriPoZ), 2017, s. 184-190.

Krumm, Carsten, “Richtervorbehalt bei der Blutprobe: Weg damit!”, in: Zeitschrift für Rechtspolitik (ZRP), 2009, s. 71-74.

Kudlich, Hans, “StPO-Reform: Die Ergebnisse der Expertenkommission und Referentenentwurf des BMJV”, in Juristische Rundschau (JR), 2016, s. 514-524.

Laschewski, Gregor, “Liegt auch künftig noch Gefahr im Verzug? Zur Eilordnung einer Blutentnahme durch die Strafverfolgungsbehörden”, in: Blutalkohol - Zeitschrift (BA), 2008, s. 232-238.

Meier, Bernd-Dietrich, “Richtervorbehalt bei der Blutprobe: Verzichtbare Belastung aller Verfahrensbeteiligter”, in: Zeitschrift für Rechtspolitik (ZRP), 2010, s. 223-226.

Müller, Kai/Trurnit, Christoph, “Eilzuständigkeiten der Staatsanwaltschaft und des Polizeivollzugsdienstes in der StPO”, in Strafverteidiger Forum (StraFo), 2008, s. 144- 150.

Önok, R. Murat, “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu (TCK m.179)”, in: Türkiye Barolar Birliği Dergisi (TBBD), Yıl 2015, Sayı 121, s. 157-202.

Özbek, Veli Özer/Doğan, Koray/Bacaksız, Pınar/Tepe, İlker, Ceza Muhakemesi Hukuku, 11. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.

Özbek, Veli Özer/Doğan, Koray/Bacaksız, Pınar/Tepe, İlker, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 13. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.

Öztürk, Bahri/Tezcan, Durmuş/Erdem, Mustafa Ruhan/Gezer, Özge Sırma/Saygılar Kırıt, Yasemin F./Alan Akçan, Esra/Özaydın, Özdem/Erden Tütüncü, Efser/Altınok Vıllemın, Derya/Tok, Mehmet Can, Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, 12. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.

Pegel, Christian, §§315c, 316 StGB, in: Münchener Kommentar zum Strafgesetzbuch (MüKo-StGB), Band 5, 2. Auflage, Verlag C. H. Beck, München, 2014.

Peglau, Jens, “Richtervorbehalt bei Blutprobeentnahme - Anforderungen des BVerfG”, in: Neue Juristische Wochenschrift (NJW), 2010, s. 2850-2852.

Pichon, Jakob, “Unendliche Geschichte: Neues zum Richtervorbehalt bei Blutproben (§81a Abs. 2 StPO)”, in: Onlinezeitschrift für Höchstrichterliche Rechtsprechung zum Strafrecht (HRRS), 2011, s. 472-477.

Prittwitz, Cornelius, “Richtervorbehalt, Beweisverwertungsverbot und Widerspruchslösung bei Blutentnahmen gem. §81a Abs. 2 StPO”, in: Strafverteidiger (StV), 2008, s. 486-494.

Rabe von Kühlewein, Malte, “Anmerkung zu BVerfG, Beschluss vom 12.07.2007 - 2 BvR 273/06”, in: Juristische Rundschau (JR), 2007, s. 517-521.

Roxin, Claus/Schünemann, Bernd, Strafverfahrensrecht - Juristische Kurz-Lehrbücher, 29. Auflage, Verlag C. H. Beck, München, 2017.

Şahin, Cumhur/Göktürk, Neslihan, Ceza Muhakemesi Hukuku II, 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2017.

Sandherr, Urban, “Moderne Messmethoden und Blutentnahme im Verkehrsstrafrecht”, in: Neue Zeitschrift für Verkehrsrecht (NZV), 2016, s. 6-10.

Singelnstein, Tobias/Derin, Benjamin, “Das Gesetz zur effektiveren und praxistauglicheren Gestaltung des Strafverfahrens - Was aus der StPO-Reform geworden ist”, in: Neue Juristische Wochenschrift (NJW), 2017, s. 2646-2652.

Stam, Fabian, “Die partielle Abschaffung des Richtervorbehalts bei Blutprobeentnahmen nach §81a II StPO - Abschied von einem prozessualen Stolperstein”, in: Neue Zeitschrift für Verkehrsrecht (NZV), 2018, s. 155-158.

Tezcan, Durmuş/Erdem, Mustafa Ruhan/Önok, R. Murat, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, 16. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.

Trück, Thomas, “Mündliche Entscheidung des Ermittlungsrichters ohne Akten? - Überlegungen zu Zweck und Tragweite des strafprozessualen Richtervorbehalts am Beispiel von Durchsuchung und Blutprobeentnahme”, in: Juristen Zeitung (JZ), 2010, s. 1106- 1118.

Ünver, Yener/Hakeri, Hakan, Ceza Muhakemesi Hukuku, 14. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2018.

Yenisey, Feridun, “Ceza Muhakemesi Hukukunda Kanda ve Nefeste Alkol Yoğunluğunun Belirlenmesi”, in: Karşılaştırmalı Güncel Ceza Hukuku Serisi, 6 - Trafik ve Ceza Hukuku, Proje Yöneticisi: Prof. Dr. Kayıhan İçel, Yayına Hazırlayan: Doç. Dr. Yener Ünver, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2006, s. 13-26.

Yenisey, Feridun/Nuhoğlu, Ayşe, Ceza Muhakemesi Hukuku, 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2018.

Yenisey, Feridun/Oktar, Salih, Alman Ceza Muhakemesi Kanunu, 2. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2015.

Yenisey, Feridun/Plagemann, Gottfried, Alman Ceza Kanunu, 2. Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2015.

Zieschang, Frank, §316 StGB, in: Nomos Kommentar zum Strafgesetzbuch (NK-StGB), 5. Auflage, Nomos Verlag, Baden-Baden, 2017.

Kaynak Göster