İNFAZ KURUMLARINDA UYUŞTURUCU BAĞIMLISI MAHKÛMLARIN TEDAVİ HAKKI: WENNER V. ALMANYA KARARI (AİHM)(

Tutuklu ve mahkûmların ülkede geçerli olan sağlık hizmetlerinden hür bir birey gibi yararlanma hakları vardır. Sırf bu hukuki durumları nedeniyle bu kişiler, sağlık hizmetlerinin sunulmasında ayrımcı muamelelere maruz bırakılmazlar. Bu hak, Avrupa Cezaevi Kuralları ve BM Nelson Mandela Kuralları olmak üzere uluslararası belgelerde de teyit edilmiş temel bir ilkedir. Bu çalışmanın konusunu, AİHM’nin 2016 yılına ait Wenner v. Almanya kararı ekseninde ceza infaz kurumlarında tedavi hakkı oluşturmaktadır. Karar konu olan olayda, 40 yılı aşkın bir süredir opiyat (eroin) bağımlısı mahkûmun kendisine uyuşturucu ikame tedavisi uygulanması talebi söz konusudur. Ancak Alman makamları, cezalandırmanın meşru bir amacı olarak kişinin rehabilitasyonu amacıyla kişinin bu talebini reddederek mahkûma arındırma (detoksifikasyon) tedavisi uygulamayı seçmiştir. Ancak uygulanan bu tedavi, yine de Almanya’nın AİHM önünde mahkûm olmasının önüne geçememiştir. Mahkeme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesinde düzenlenen işkence yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu doğrultuda çalışmada ilk olarak olayın ulusal (Alman) hukuk makamları ve AİHM önündeki maddi ve hukuki geçmişine yer verilecektir. Sonrasında ise AİHM’in değerlendirmeleri, (1) ceza infaz kurumlarında ikame tedavisinin sağlanmasına yönelik tartışmalar, (2) cezaların infazının amaçlarından resosyalizasyon amacının sınırı olarak işkence ve onur kırıcı davranış yasağı, (3) eğer bir tedavi yöntemi tartışmalı ise ve ceza infaz kurumundaki bir mahkûm tarafından talep edilmiş ise devletlerin pozitif yükümlülüğünü sağlamış olmak için nasıl bir yol izlemesi gerektiği şeklindeki üç noktadan hareketle incelenecektir.

THE RIGHT TO HEALTH OF PRISONERS: AN ANALYSIS OF THE CASE OF WENNER V. GERMANY (The ECtHR)

Prisoners are entitled to have a right to access to the same health services just as the free people enjoy in the country. In that regard, they cannot be discriminated because of their legal status. This is one of the fundamental principles in providing health care that is ensured by the international legal documents, inter alia, The Nelson Mandela Rules (UN) and European Prison Rules. This study explores the right to health of prisoners in the light of the case of Wenner v. Germany, the ECtHR, 2016. In that case, the applicant, addicted to heroin for almost 40 years, was denied drug substitution treatment in the prison. Rather he was subject to drug detoxification (withdrawal) to rehabilitate the prisoner as a legitimate aim of the punishment. However, this did not prevent Germany from being sentenced before the ECtHR. The Court held that there is a violation of Article 3 of the Convention. In that respect, at the outset, this study summarizes the facts and legal background of the case before the German prison authorities and domestic courts and the arguments before the ECtHR. Then the study analyzes the assessments of the Court through the following points; (1) the controversial feature of the substitution treatment in prisons, (2) the prohibition of torture and inhuman treatment as a limit of the resocialization of the prisoners as one of the aim of the punishment and finally (3) should a treatment be controversial and requested by an inmate in the prison, which path the State should follow to ensure the fulfillment its positive obligations.

Kaynakça

Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, “Psiko-Sosyal Programlar”, (çevrimiçi) http://www.cte.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/psiko-sosyal-servis, (Erişim Tarihi: 28.03.2020).

Alam, Farrukh/ Wright, Nat/ Roberts, Paul/ Dhadley, Sunny/ Townley, Joanne/ Webster, Russell: “Optimising Opioid Substitution Therapy in The Prison Environment”, Cilt: 15, Sayı: 4, International Journal of Prisoner Health 2019, s. 293- 307, (çevrimiçi) https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/IJPH-12-2017-0061/full/ pdf?title=optimising-opioid-substitution-therapy-in-the-prison-environment, (Erişim Tarihi: 26.03.2020).

Avrupa Konseyi (Council of Europe), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Strazburg, s. 6, (çevrimiçi) https://www.echr.coe.int/Documents/Convention_TUR.pdf, (Erişim Tarihi: 27.03.2020).

Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi (EMCDDA), “Avrupa Uyuşturucu Raporu: Eğilimler ve Gelişmeler”, Avrupa Toplulukları Resmi Yayınlar Bürosu, Lüksemburg, 2018, s. 63, (çevrimiçi) http://www.emcdda.europa.eu/ system/files/publications/8585/20181816_TDAT18001TRN_PDF.pdf, (Erişim Tarihi: 31.11. 2018).

Beccaria, Cesare: Suçlar ve Cezalar Hakkında, Çev. Sami Selçuk, 2.bs., İmge Kitabevi, Ankara, 2010.

Bozbayındır, Ali Emrah: “İşkence ve Kötü Muamele Yasağının Yatay Etkisi (Drittiwirkung)”, Cilt: 13, Sayı: 145, Terazi Hukuk Dergisi Eylül 2018, s. 45-60. Council of European, “European Prison Rules”, Council of Europe Publishing, Strazburg, Haziran 2006, s. 20, (çevrimiçi) https://rm.coe.int/european-prison-rules-978- 92-871-5982-3/16806ab9ae, (Erişim Tarihi: 25. 03. 2020).

Demirbaş, Hatice/Özdemir, Çağlar/Hancı, İ. Hamit/ Balseven, Aysun: “Cezaevi Hekimlerinde Tükenmişliğin İncelenmesi”, Cilt: 1, Sayı: 2, Adli Psikiyatri Dergisi 2004, s. 45-49.

Demirbaş, Timur: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. bs., Seçkin, Ankara, 2019.

Demirbaş, Timur: İnfaz Hukuku, 6.bs., Seçkin, Ankara, 2019.

Doğan, Abdülbaki: “Avrupa Cezaevi Kuralları Perspektifinden Cezaevlerimizin Sorunları”, Cilt: 4, Sayı: 37, Terazi Hukuk Dergisi Eylül 2009, s. 63-83.

Dönmezer, Sulhi: Kriminoloji, 9. bs., Adalet Bakanlığı, Ankara, 2020.

Dursun, Selman: “Türk Ceza Hukukunda Uyuşturucu veya Uyarıcı Maddelerin Kullanımına Dair Düzenlemelerin Gelişimi: Suç Olmaktan Çıkarma ve Diversiyon (Cezalandırmadan Sapma) Eğilimleri”, Adalet İstanbul Dergisi Haziran 2019, s. 70-73, (çevrimiçi) (https://www.researchgate.net/publication/335473087, (Erişim Tarihi: 25.03.2020).

Erbaş, Rahime: Türk Ceza Kanunu’nda Görünüşte İhmali Suçlarda Garantörlük, On İki Levha, İstanbul, 2019.

Erem, Faruk: “Suçlu- İnsan Psikolojisi”, Cilt: 1, Sayı: 4, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1944, s. 506-524.

Ertan, İzzet Mert: Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunda Sağlık Hakkı ve Etkinleştirilmesi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul, 2012.

“Fatih Selami Mahmutoğlu’nun Tebliği”, Soruşturma ve Kovuşturma Evresinde Şüpheli, Tutuklu ve Hükümlünün Sağlık-Tedavi Hakkı: Panel Notları, Yay. Haz. Celal Ülgen/Coşkun Ongun, İstanbul Barosu Yayınları, 2009.

Hennebel, Laetitia C./ Stöver, Heino/ Casselman, Joris: “Substitution Treatment in European Prisons. A Study of Policies and Practices of Substitution Treatment in Prison in 18 European Countries”, Cilt: 7, Sayı: 2, Heroin Addiction and Related Clinical Problems Haziran 2005, s. 31-36, (çevrimiçi) https://www.researchgate.net/ profile/Olof_Blix/publication/242262790_Long-term_treatment_for_patients_with_ severe_mental_illness_and_substance_abuse/links/0f317533c2baced2e1000000. pdf#page=33, (Erişim Tarihi: 26.03.2020).

İçel, Kayıhan/ Sokullu- Akıncı, Füsun/ Özgenç, İzzet/ Sözüer, Adem/ Mahmutoğlu, Fatih S. / Ünver, Yener: İçel Suç Teorisi, 2. Kitap, 3.bs., Beta, İstanbul, 2004.

Koca, Mahmut/ Üzülmez, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 12. bs., Seçkin, Ankara, 2019.

Kültegin Ögel, “Bölüm II: Tıbbi Yaklaşım ve Tedaviler”, in Sigara, Alkol ve Madde Kullanım Bozuklukları: Tanı, Tedavi ve Önleme, Yeniden Yayınları, İstanbul, 2010, s. 71-178, (çevrimiçi) http://www.ogelk.net/Dosyadepo/tibbi_yaklasim.pdf, (Erişim Tarihi: 27.03.2020).

Kültegin Ögel, “Özgeçmişim”, (çevrimiçi) http://www.ogelk.net/makale/29-kisiselozgecmisim.html, (Erişim Tarihi: 27.03.2020).

Michels, Ingo Ilja/Stöver, Heino/ Gerlach, Ralf: “Substitution Treatment for Opioid Addicts in Germany”, Cilt: 4, Makale Numarası: 5, Harm Reduction Journal 2007, s. 1-13, https://rdcu.be/b3hI2, (Erişim Tarihi: 26.03.2020).

Özbek, Veli Özer: İnfaz Hukuku, 10. bs., Seçkin, Ankara, 2018.

Rare Historical Photos, “French Female Collaborator Punished by Having Her Head Shaved to Publicly Mark Her, 1944”, (çevrimiçi) https://rarehistoricalphotos.com/ french-female-collaborator-punished-head-shaved-publicly-mark-1944/, (Erişim Tarihi: 23.03. 2020).

Resmi Gazete, Sayı: 26131, T: 06.04.2006, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/04/20060406-1.htm, (Erişim Tarihi: 27.03.2020).

Resmi Gazete, Sayı: 31083, T: 29.03.2020, (çevrimiçi) https://www.resmigazete.gov.tr/ eskiler/2020/03/20200329-9.pdf, (Erişim Tarihi: 02.04.2020).

Sokullu- Akıncı, Füsun: “No Midnight Express Prison Reform of Turkey on the Way to Europe”, Cilt: 38, Sayı: 55, Annales de la Faculté de Droit d’Istanbul 2006, s. 61- 91.

Stöver, Heino/ Jamin, Daniela/ Michels, Ingo Ilja/ Knorr, Bärbel/ Keppler, Karlheinz/ Deimel, Daniel: “Opioid Substitution Therapy for People Living in German Prisons-Inequality Compared with Civic Sector”, Cilt: 16, Makale Numarası: 72, Harm Reduction Journal 2019, s. 1-9, (çevrimiçi) https://rdcu.be/b3gzs, (Erişim Tarihi: 28.03.2020).

Stöver, Heino/ Casselman, Joris: “Substitutionsbehandlungen in europäischen Gefängnissen”, Cilt: 7, Suchttherapie 2006, s. 66-71, https://www.thieme-connect. com/products/ejournals/pdf/10.1055/s-2006-926783.pdf, (Erişim Tarihi: 26.03.2020).

Stöver, Heino/ Michels, Ingo Ilja: “Drug Use and Opioid Substitution Treatment for Prisoners”, Cilt: 7, Makale Numarası: 17, Harm Reduction Journal 2010, s. 1-7, (çevrimiçi) https://rdcu.be/b3hIW, (Erişim Tarihi: 28.03.2020).

The United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), The United Nations Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners (the Nelson Mandela Rules), https://www.unodc.org/documents/justice-and-prison-reform/Nelson_Mandela_ Rules-E-ebook.pdf, (Erişim Tarihi: 25.03.2020).

Topçuoğlu, Tuba: “Ceza İnfaz Kurumlarında Gerçekleştirilen Madde Bağımlılığı Programlarının Etkinliği Meta-Analiz Çalışmaların Sistematik Olarak İncelenmesi”, Cilt: 3, Sayı: 1, ADDICTA Nisan 2016, s. 87-124, (çevrimiçi) http://addicta.com.tr/en/ effectiveness-of-prison-based-drug-treatment-programs-a-systematic-review-ofmeta-analyses-1671, (Erişim Tarihi: 06.04.2020).

AİHM, Kafkaris v. Kıbrıs [Güney], Başvuru Numarası: 21906/04, Tarih: 12.02. 2008, (çevrimiçi) http://hudoc.echr.coe.int/eng-press?i=003-2266462-2424484, (Erişim Tarihi: 27.03.2020).

AİHM, Peers v. Yunanistan, Başvuru Numarası: 28524/95, Tarih: 19. 04. 2001, (çevrimiçi) (http://hudoc.echr.coe.int/eng-press?i=003-68398-68866, (Erişim tarihi: 25.03.2020). Bu karara Türk hukukunda daha önce değinen bir çalışma için bkz.: Özbek, s. 154-155.

AİHM, Wenner v. Almanya Kararı, Başvuru Numarası: 62303/13, Tarih: 01.10. 2016, (çevrimiçi) http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-165758, (Erişim Tarihi: 27.03.2020).

Ankara BAM 9. Ceza Dairesi, 07.02.2019 tarihli ve 2017/5005 E., 2019/880 K. sayılı kararı, (çevrimiçi) https://www.lexpera.com.tr/ictihat/bolge-adliye-mahkemesi/ ankara-bam9-cd-e-2017-5005-k-2019-880-t-7-2-2019#, (Erişim Tarihi: 25.03.2020).

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 27.11.2007 tarihli ve 2007/96 E., 2007/13851 K. sayılı kararı, (çevrimiçi) https://www.lexpera.com.tr/ictihat/yargitay/10-ceza-dairesi-e-2007-96-k2007-13851-t-27-11-2007#, (Erişim Tarihi: 25.03.2020).

Yargıtay 16. Ceza Dairesi, 17.02.2016 tarihli ve 2015/7964 E., 2016/988 K. sayılı kararı, (çevrimiçi) https://www.lexpera.com.tr/ictihat/yargitay/16-ceza-dairesi-e-2015- 7964-k-2016-988-t-17-2-2016#, (Erişim Tarihi: 25.03.2020).

Kaynak Göster