1961’den 1982 Anayasası’na Sendikal Haklar: Caydırıcılık ve Anayasal Önem Kriterleri Ekseninde Bir Değerlendirme

Bu çalışma, Türk Anayasal tarihindeki kolektif sosyal hakların yerini, AİHS ve ILO standartları ekseninde açıklamayı amaçlamaktadır. Özellikle 87 ve 98 sayılı Sözleşmelerin esas alındığı bu makale, işçilerin kendilerine ulusal ve uluslararası normlarla pozitif hukukta tanınmış olan haklarını nasıl kullandıklarını ya da kullanamadıklarını sorgulamaktadır. ILO’nun da kuruluş amaçlarından biri olan sosyal barış, istihdamda kolektif sosyal hakların tanınmasıyla yakından bağlantılıdır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan beri geçirdiği süreç, dar anlamda bir anayasal süreçtir ve bu makalenin kolektif sosyal hakları, anayasa hukuku içinde değerlendirmesinin nedeni, bu anayasal süreç içindeki sendikal haklara dikkat çekmektir. Uluslararası standartlar ve onlara uyum, karşılaştırmalı ve ulusal hukuk örnekleri, konunun önemine paralel olarak vurgulanmıştır. Bu makale, iş ve istihdam ilişkileri ve sendikal hakların, Türk Anayasa tarihinde nasıl içkin hale getirildiği ve Türk Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvurularda bu konuya nasıl yaklaştığını gösterecektir.

Trade Unions Rights from 1961 to 1982 Constitution: A Review in the Criterias of Aversiveness and the Constitutional Importance

This work aims to articulate collective social rights within the Turkish Constitutional History in the light of the European Convention of Human Rights and International Labour Organization Standards, in particular the Freedom of Association and Protection of the Right to Organise Convention (C87) and the Right to Organise and Collective Bargaining Convention (C98). It is asking the issue of how the workers enjoy or rather are not able to enjoy the collective social rights which are guaranteed by the positive law at national and international level in Turkey. Social peace which is strongly related to collective social rights in employment. I will try to understand and analyze collective social rights and its effects on employees within the context of the Turkish Constitutional history. The reason why this article tries to clarify the collective social rights through constitution is the political and administrative process experienced by Turkey since the establishment of the Republic, in a constitutional process narrow sense. The article aims to demonstrate how labour relations and trade unions rights were embedded in the Turkish Constitutional history and how the Turkish Constitutional Court approached the trade union within the framework of individual applications.

Kaynakça

Akandji-Kombe, Jean-François (2012), Sosyal Hakların Uluslararası Kaynakları, çeviren: Gülden Kurt, Anayasal Sosyal Haklar içinde, ed. İbrahim Kaboğlu, Legal Yayınları.

Akkoyunlu Kıvılcım, Filiz Kartal, Yeliz Şanlı (2014), Sosyal Adalet için İnsan Hakları: Sosyal Haklar, TODAİ Yayınları.

Buğra Ayşe, Adaman Fikret, İnsel Ahmet (2005), Çalışma Hayatında Yeni Gelişmeler ve Türkiye’de Sendikaların Değişen Rolü, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Politikalar Merkezi Araştırma Raporu.

Çelenk Halit (1988), 12 Eylül ve Hukuk, Onur Yayınları, 1. Basım.

Gölcüklü Feyyaz, Gözübüyük Şeref (2013), Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması, Turhan Kitabevi, 10. Bası.

Göztepe Ece (2011), Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkının (Anayasa Şikâyeti) 6216 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi, TBB Dergisi, Yıl 24, Sayı 95, Temmuz.

Göztepe Ece (2017), Alman Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Türk Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Kararlarının Değerlendirilmesi, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru: Türkiye Uygulamasının Almanya ve Strazburg Ekseninde Karşılaştırılması içinde, Hazırlayanlar: Doç. Dr. Ece Göztepe, Ar. Gör, Mustafa Mert Alpbaz, Kamu Hukukçuları Platformu, Onikilevha Yayınları, 1. Baskı.

Göztepe Ece, Alpbaz Mustafa Mert (2017), Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru: Türkiye Uygulamasının Almanya ve Strazburg Ekseninde Karşılaştırılması, Kamu Hukukçuları Platformu, Onikilevha Yayınları, 1. Baskı.

Gülmez Mesut (1983), Bir İnsan Hakkı Olarak Sendika Hakkı Konusunda Türkiye’de Yasakçılıktan Yasal Tanımaya Geçiş: 1947 Yasası, TODAİ İnsan Hakları Yıllığı, Vol: 3-4/1.

Gülmez Mesut (1986), The Trade Union Rights in the 1961 Constitution, Turkish Public Administration Annual, Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayınları, Vol: 12/1.

Gülmez Mesut (2016), İnsan Hakları Olarak Sosyal Haklar ve Sosyal Haksızlıklar, içinde 1. Sosyal Haklar Uluslararası Sempozyumu Bildirileri (2016).

Gülmez Mesut, Bayram Meral, Alpaslan Işıklı (1986), Türkiye’de İşçi Hakları: Osmanlı Döneminden 1986’ya, Türkiye Yol İş Sendikası Yayınları, Yayın no: 1986/8, 1. Baskı, Ankara.

Halatçı Ulusoy, Ülkü (2014), Uluslararası Hukuk Açısından Sosyal Hakların Yargılanabilirliği Üzerine Bir Değerlendirme, s. 71, içinde Sosyal Adalet için İnsan Hakları: Sosyal Haklar, Editörler: Kıvılcım Akkoyunlu, Filiz Kartal, Yeliz Şanlı, TODAİ Yayınları (2014).

Kaboğlu İbrahim (2012), Anayasal Sosyal Haklar, Legal Yayınları.

Mouly Jean (2012), Büyük Dairenin 12 Kasım 2008 Tarihli Demir ve Baykara c/ Türkiye Kararı Sosyal Hakların Genişletilmesinde İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi, çeviren: Gülden Kurt, içinde Anayasal Sosyal Haklar, ed. İbrahim Kaboğlu, Legal Yayınları.

Özveri Murat (2014), “Anayasa Mahkemesi’nin İptal Kararıyla Bireysel Sendika Özgürlüğünün Kapsamı Genişledi”, http://muratozveri.net/?p=1126. (Erişim Tarihi: 20.09.2019).

Paulus Andreas L. (2013), “Federal Alman Anayasa Mahkemesi Yasası’nın 93A Maddesinde Düzenlenen Kabul Usulü ve ‘Temel Anayasal Önem Kavramı’ ”, Anayasa Yargısı Dergisi 30. Sayı, s.139-149.

Sabuncu Yavuz, Prof. Dr. Esen Arnwine Selin (2004), Türkiye İçin Anayasa Şikâyeti Modeli: Türkiye’de Bireysel Başvuru Yolu, Anayasa Yargısı, Cilt: 21, s.229-246.

Sevinç Murat (2017), Türkiye’nin Anayasa İmtihanı: Cumhurbaşkanlığı –Başkanlık Tartışması, İletişim Yayınları.

Tanör Bülent (1974), Anayasa Hukukunda Sosyal Haklar, May Yayınları.

Tanör Bülent (1990), Türkiye’nin İnsan Hakları Sorunu, BDS Yayınları.

Tanör Bülent (1986), İki Anayasa, Beta Yayınları, 1. Bası.

Uçkan Hekimler, Banu (2015), Anayasa Mahkemesi’nin Sendikal Haklara İlişkin İptal Kararlarının Genel Bir Değerlendirmesi, Çalışma ve Toplum, 2015/4, s.11- 34.

Yıldırım Çobanoğlu, Revşan Deniz (2017), Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda yeni bir kabul edilebilirlik kriteri: Anayasal Önem – (barobirlik.org.tr) http://www.toplumsalhukuk.net/bireysel-basvuruda-yeni-bir-kabul-edilebilirlikkriteri-anayasal-onem-av-revsan-deniz-yildirim-cobanoglu.html (Son erişim tarihi: 1.02.2020).

AYM Bireysel Başvuru Kararları Karar Numaraları

2014/1948; 2013/6932; 2014/1949; 2014/1263; 2014/1946; 2014/1947; 2014/7668; 2013/1315; 2014/12166; 2013/7199; 2013/7197; 2014/920; 2014/3793; 2013/3924; 2014/2293,1.12.2016; 2015/2947

AYM Norm Denetimi Karar Numarası: Karar Sayısı: 2017/147, Esas Sayısı: 2014/101

AİHM Kararları Başvuru Numaraları

Başvuru No: 4464/70; 5589/72; 34503/97; 38676/08; 2013/8463; 68959/01; 74611/01; 26876/02 ve 27628/02; 6289/73

İnternet Siteleri

https://www.tbmm.gov.tr/sirasayi/donem23/yil01/ss497.pdf

https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV3&chapter=4&clang=_en

Kaynak Göster