Teke (Antalya) Sancağının Konya Vilayetinden Ayrılarak Bağımsız Hale Getirilmesi ve İdari Yönden Yeniden Düzenlenmesi

XX. yüzyıl başlarında Konya Vilayetinin beş sancağından birisi olan Teke (Antalya) Sancağı 22.370 km² yüzölçümüne ve 350 deniz milini bulan sahil şeridine sahipti. Nüfusu 250 bin kadardı. Bu haliyle birçok bağımsız sancaktan hatta vilayetten bile daha büyük bir coğrafi ünite oluşturmaktaydı. Buna karşın sancağın büyüklüğüyle bağdaşmayan yetersiz idari organizasyonu ve vilayet merkezi Konya’ya olan uzaklığı, yönetimde ciddi aksaklıklara neden olmaktaydı. Bu durum yeni bir idari düzenleme ihtiyacını ortaya çıkarmıştı. Kaldı ki 26 Mart 1913 tarihli vilayet kanunu da daha küçük, yönetilebilir idari birimleri esas alan bir yönetim anlayışı getirmekteydi. Tüm bu gerekçelerle 12 Mart 1914 tarihinde Teke Sancağı, Konya Vilayetinden ayrılarak bağımsız hâle getirilmiştir. Bağımsız sancakta idari teşkilatlanma uzun ve meşakkatli bir yol izledi. Bu süreçte yeni kaza ve nahiyeler tesis edildi. Buralarda hizmet birimleri meydana getirilmeye ve personel kadrosu oluşturulmaya çalışıldı. Öte yandan sancak hususi idaresi kurularak meclis-i umumi toplanmış ve sancak bütçesini hazırlama işine girişmiştir.

Выделение независимого санджака Теке (Анталия) из вилайета Конья и его административная реорганизация*

Санджак Теке (Анталья), в начале 20-го века один из пяти санджаков вилайета Конья, имел площадь 22,370 квадратных километров и береговую линию длиной 350 морских миль. Его население составляло около 250.000 человек. По этим показателям он превосходил многие отдельные санджаки и даже некоторые вилайеты. Несмотря на это, недостаточная организация санджака, несовместимая с его размерами и его большим расстоянием до центра провинции Конья, привела к серьезным проблемам в администрации. Эта ситуация выявила необходимость новой административной организации. Кроме того, провинциальный закон от 26 марта 1913 года привел к новому пониманию управления, которое основывалось на меньших, управляемых административных единицах. Исходя из этих причин санджак Теке был создан как самостоятельная единица, путем выделения из вилайета Конья 12 марта 1914 года. Административная организация в выделенном санджаке шла по долгому и хлопотному пути. В ходе этого процесса были образованы новые районы (каза) и субрайоны (нахие). В этих районах пытались создать новые подразделения государственной службы и их персонал. С другой стороны, было образовано специальное управление санджаков, собрался генеральный совет санджаков, и была начата работа по подготовке бюджета санджаков.

Kaynakça

Bâb-ı Âlî Sadaret Divan Kalemi Nizamât Defterleri (A.(DVNSNZAM. d): No: 24; 25.

Sadaret Divân-ı Hümayûn Kalemi Mukâvele Kısmı Belgeleri (A. DVN. MKL) 58- A/96.

Bâb-ı Âlî Evrak Odası Belgeleri (BEO): 4269/320157; 4269/320166; 4297/322242.

Dâhiliye Nezâreti Hukuk Müşavirliği Belgeleri (DH. HMŞ): 30/95.

Dâhiliye Nezâreti İdarî Kısım Belgeleri (DH. İD) 34/201-2.

Dâhiliye Nezâreti İdare-i Ummiye Belgeleri (DH. İ. UM. EK): 9/76; 87/28; 88/15: 90/70; 94/43.

Dâhiliye Nezâreti Kalem-i Mahsûs Müdiriyeti Belgeleri (DH. KMS): 19/21.

Dâhiliye Nezâreti Umûr-ı Mahalliye-i Vilayât Müdiriyeti Belgeleri (DH. UMVM): 64/44; 123/17.

İrade Meclis-i Mahsûs Belgeleri (İ. MMS): 181/4.

Maarif Mektûbi Kalemi Belgeleri (MF. MKT): 1208/14

Meclis-i Vükelâ Mazbataları (MV): 235/5.

Düstûr (1282). I. Tertib. C.I. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Düstûr (1289). I. Tertib. C.I. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Düstûr (1332). II. Tertib. C.V. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Salnâme-i Vilâyet-i Konya H. 1285, H. 1287, H.1317, H. 1332.

Takvîm-i Vekâyi, No: 773, 1414, 1760.

Atasoy, Veysel (1992). Türkiye’de Mahallî İdarelerin Yapısı ve Yeniden Düzenlenmesi. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yay.

Çadırcı, Musa (1991). Tanzimat Döneminde Anadolu Kentleri’nin Sosyal ve Ekonomik Yapıları. Ankara: TTK Yay.

Çakmak, Biray (2014). “Osmanlı Taşrasında Yönetme ve Yönetilme Kaygıları: Uşak Kazasında Mülki-İdarî Değişim Talepleri ve Teşebbüsleri (1908-1919)”. OTAM Dergisi 36: 45-65.

Dâhiliye Vekâleti (1928). Son Teşkilâtı Mülkiyede Köylerimiz. C. I. Ankara.

Davison, Roderic H (2005). Osmanlı İmparatorluğu’nda Reform 1856-1876. Çev. Osman Akınhay. İstanbul: Agora Yay.

Emecen, Feridun (1991). “Antalya”. İslâm Ansiklopedisi. C III. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 232- 236.

Güçlü, Muhammet (1998). “Müstakil Teke (Antalya) Sancağı’nın Kurulması ve İdari Düzenlemeye İlişkin Bir Belge”. Adalya 2: 289-300.

Güçlü, Muhammet (2007).“Selçuklulardan Cumhuriyet’e Kumluca (Antalya) Bölgesi”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi 22: 219-250.

Faroqhi, Suraiya (2008). 19. Yüzyıl Başlarında Antalya’da Sosyal Hayat. Antalya: Antalya Büyükşehir Belediyesi Yay.

Karaca, Behset (2002). XV. ve XVI. Yüzyıllarda Teke Sancağı. Isparta: Fakülte Kitapevi Yay.

Karaca, Behset (2012). “Dünden Bugüne Manavgat”. Dünden Bugüne Antalya.

Antalya: T.C. Antalya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yay. C. I. 413-434.

Karpat, Kemal H. (2003). Osmanlı Nüfusu (1830-1914). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Kaştan, Yüksel (2016). “Osmanlı Devleti’nde ‘1913 Tarihli İdare-i Umumiye-i Vilayat Kanun-i Muvakkati’ İle Vilayet Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması”. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2 (II): 78-98.

Kırmızı, Abdulhamit (2007). Abdülhamid’in Valileri. İstanbul: Klasik Yay.

Moğol, Hasan (1997). Antalya Tarihi. Ankara: Mehter Yay.

Ortaylı, İlber (2000). Tanzimat Devrinde Osmanlı Mahallî İdareleri. Ankara: TTK Yay.

Ortaylı, İlber (2007). Türkiye Teşkilât ve İdare Tarihi. Ankara: Cedit Yay.

Özdemir, Rifat (1992). “Osmanlı Döneminde Antalya’nın Fiziki ve Demografik Yapısı (1800-1867)”. Tarih İncelemeleri Dergisi 7: 133-166.

Sencer, Muzaffer (1984). “Osmanlı İmparatorluğunda Tanzimat Sonrası Siyasal ve Yönetsel Gelişmeler”. Amme İdaresi Dergisi 3 (XVII): 46-71.

Seyitdanlıoğlu, Mehmet (1996a). “Yerel Yönetim Metinleri III: Tuna Vilâyeti Nizâmnâmesi”. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi 2 (V): 67-81.

Seyitdanlıoğlu, Mehmet (1996b). “Yerel Yönetim Metinleri VI: 1871 Vilâyet Nizâmnâmesi ve Getirdikleri”. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi 5 (V): 89- 103.

Seyitdanlıoğlu, Mehmet (1996c). “Yerel Yönetim Metinleri VII: 1871 Vilâyet Nizâmnâmesi ve Getirdikleri”. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi 6 (V): 89-99.

Tızlak, Fahrettin (2012). “Antalya ve Korkuteli’nin 1835 Tarihindeki Köyleri”. Dünden Bugüne Antalya. Antalya: TC. Antalya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yay. C. I. 131-134.

Tızlak, Fahrettin (2014). “Istanos Nahiyesi’nin Korkudili Kazası’na Dönüştürülmesi”. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi (MJH) IV (2): 249-259.

Torun, Fatih Sadık (2012). “Osmanlı Taşra İdaresinin Yeniden Yapılanma Süreci (1842-1876)”. Karadeniz Araştırmaları Dergisi 32: 81-97.

Tönük, Vecihi (1945). Türkiye’de İdare Teşkilâtı. Ankara.

Uysal, Mustafa Ali (2010). “XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Bucak’ta İdari ve Sosyal Yapı”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 3: 103-119.

Kaynak Göster