Malatya Kırklar Mezarlığı Mezar – Mezar Taşlarında Bezeme

Malatya Kırklar Mezarlığı 2011-2012 yılları kazılarında 312 envanterlik mezar - mezar parçası belirlenmiştir. Mezar ve mezar taşı tipi hakkında fiir vermeyen, ancak bezemeli 14 parça da eklendiğinde toplam 326 örnekteki bezemeler değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bezemeler bitkisel, geometrik, nesneli ve fiürlü diye dört tiptir. Bitkisel bezeme 30 örnekte yer alır. İki ana, üç alt tipi vardır. Yatay ve düşey eksende aynı birimin tekrarlandığı rumi, palmet, lotuslardan oluşurlar. Tarihi bilinen ikisi 14. yüzyıldandır. Kalanları 14-15. yüzyıllarda yapılmış olmalıdır. Benzer motiflr Türkiye’de 13-15. yüzyıl mimarisinde ve mezarlarında görülür. Geometrik bezeme 17 ana, 5 alt tiptir. 111 örnekten tarihli 18 tanesi 14. yüzyıldandır. Nesneli bezeme olarak 25 tanesinde kandil ve şamdan işlenmiştir. Tarihi bilinenlerden dördü 14. yüzyıldandır, biri 1436 tarihlidir. Kalanlarını 14-15. yüzyıllara tarihliyoruz. Kazıda fiürlü örnek bulunamamıştır. Yayınlara geçmiş bugün kayıp üç örnekten birinde burçları gösterdiği düşünülen balık, oğlak ve boğa, diğerinde insan yüzlü güneş işlenmiştir. Üçüncüsü bir insan heykelidir.

Декор намогильных камней кладбища Кырклар в Малатье

На кладбище Кырклар в Малатье в ходе археологических исследований 2011-2012 гг. было выявлено 312 намогильных камней и их фрагментов. Был изучен декор этих памятников, а также еще 14 фрагментов, которые нельзя отнести к надгробиям, - всего 326 образцов. Выявлено использование четырех видов декора – растительный, геометрический, с изображением предметов и с изображением живых существ. Растительный орнамент принадлежит 30 образцам, его можно разделить на два типа и три подтипа. Они состоят из повторяющихся мотивов руми, пальметты и лотосов в вертикальной и горизонтальной осях. Два из них датируются 14 веком; остальные, возможно, были сделаны в 14-15 веках. Геометрическая отделка насчитывает 17 основных типов, 5 подтипов. 18 из 111 образцов датированы, относятся к 14 веку. 25 образцов имеют изображения предметов - это мотивы масляной лампы и подсвечника. Четыре образца относятся к 14 веку, один датирован 1436 годом. Мы датируем остальные 14-15 веками. При раскопках образцов с фигурами обнаружено не было. Три ранее опубликованных образца сегодня утрачены, и на одном из них были изображены фигуры рыбы, единорога и быка, связанные со знаками зодиака, один камень имел изображение лица человека. Третий артефакт представлял собой фигуру человека.

Kaynakça

Aslan, Aslı (2010). “Kayseri Mezartaşlarında Kadın İmgesi”. 2. Uluslararası Bir Bilim Kategorisi Olarak Kadın Edebiyat Dil ve Kültür Çalışmalarında Kadın Sempozyumu. 65-73.

Aydoğdu, Günnur (2018). “Şahideli Ve Şahidesiz Prizmal Sembolik Sandukaların 14. ve 15. Yüzyıl Amasya Örnekleri”. Geleneksel Türk Mezar Taşları 1. Ulusal Sempozyumu 24-26 Mart 2017. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yay. 89-136.

Bağcı, Yeliz (2005). Niğde Şehrinde Bulunan Beylikler Dönemi Mezar Taşları. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Baş, Gülsen (2007). “İran Azerbaycanı'ndan Türk Dönemine Ait Taş Sandukalar”. ICANAS 38. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi 10-15 Eylül 2007. Ankara: 609-633.

Başak, Meltem (2008). Gevaş Mezartaşları. Yüksek Lisans Tezi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.

Başkan, Seyf (1996). Karamanoğulları Dönemi Konya Mezartaşları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Bayram, Sadi (1993). “Mühr-i Süleyman ve Türk Kültüründeki Yeri”. Sanat tarihinde İkonografi Araştırmalar Güner İnal’a Armağan. Ankara. 61-72.

Çal, Halit (1987). “Şeyh Nasreddin (Nusret) Türbesi”. Türk Tarihinde ve Kültüründe Tokat Sempozyumu 2-6 Temmuz 1986. Ankara. 427-462.

Çal, Halit (2007a). “Erzincan Çayırlı Eşmepınar Köyü Mezar Taşları”. Prof. Dr. Haşim Karpuz Armağanı. Konya. 125-154.

Çal, Halit (2007b). “Kastamonu Müzesindeki Türk Mezar Taşları”. İpekyolu Konya Ticaret Odası Dergisi Konya Kitabı, X, Prof. Dr. Rüçhan Arık-Prof. Dr. Oluş Arık'a Armağan. Konya: Konya Ticaret Odası Yay. 199-224.

Çal, Halit (2007c). “Göynük (Bolu) Şehri Mezar Taşları”. Vakıflr Dergisi 30: 307-395.

Çal, Halit (2008). Kastamonu Atabey Gazi Camisi ve Türbesi Hazirelerindeki Mezar Taşları. Ankara: Kastamonu Belediye Başkanlığı Yay.

Çal, Halit (2014). “Kırklar Mezarlığı 2011 Yılı Kazısı”. XVI. Ortaçağ Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri 18-20 Ekim 2012. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Yay. 213-226.

Çal, Halit (2017). “Malatya Kırklar Mezarlığındaki Mezar-Mezar Taşı Tipleri”. Milli Folklor 115: 63-78.

Çal, Özlem (2008). “Kastamonu Evlerinde Süsleme”. Üsküdar’a Kadar Kastamonu. İstanbul: Yapı Kredi Yay. 157-178.

Çam, Nusret (1993). “Türk ve İslam Sanatlarında Altı Kollu Yıldız (Mühr-i Süleyman)”. Yılmaz Önge Armağanı . Konya: Selçuk Üniversitesi Yay. 207-230.

Çaycı, Ahmet (2002). Anadolu Selçuklu Sanatı’nda Gezegen ve Burç Tasvirleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Çayırdağ, Mehmet (1984).”Kayseri’de Selçuklu ve Beylikler Dönemi Bazı Kitabe Ve Mezar Taşları”. Tarih Dergisi 34: 495-532.

Çerkez, Murat (2000). “Eyüpsultan Mezartaşlarında Kandil Motifi. Tarihi Kültürü ve Sanatıyla III. Eyüpsultan Sempozyumu Tebliğler 28-30 Mayıs 1999. İstanbul: Eyüpsultan Belediyesi Yay. 338-365.

Erdem, Tuğba (2009). Akhisar Ulu Camii ve Paşa Camii Hazirelerindeki Mezartaşları. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Göktürk, Mehmet (2008). Tarih ve Anıtları Işığında Kırşehir Mezar Taşları. Ankara: Kırşehir Belediyesi Yay.

Görür, Muhammet (2002). “Beylikler Dönemi Yapılarında Taş Süslemede Görülen Geçme Geometrik Kompozisyonlar”. Ortaçağ’da Anadolu Prof. Dr. Aynur Durukan’a Armağan. Ankara. 269-290.

Gülgen, Hicabi (2009). Osmanlı Mezar Taşlarının Bursa ve Civarındaki İlk Örnekleri. Yüksek Lisans Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi.

Güven, Alım (1995). XV. Yüzyıl Osmanlı Mezar Taşları. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

İgit, İlter (2012). Tunceli’deki Mezar Taşları. Yüksek Lisans Tezi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.

İnci, Veysi (2008). Cizre Mezar Taşları (18-19.YÜZYIL). Yüksek Lisans Tezi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.

Karamağaralı, Beyhan (1971). “Sivas ve Tokat’taki Mezar Taşlarının Mahiyeti Hakkında”. Selçuklu Araştırmaları Dergisi 2: 75-104.

Karamağaralı, Beyhan (1992). Ahlat Mezar Taşları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Kunt, İbrahim.vd. (2014). “Beyşehir’de Moğol Emiri İsmail Ağa Dönemine Ait Farsça Arapça Sandukalar”. Turkish Studies 9: 367-386.

Küçükahmet, Lülüfer (2009). Ankara Etnografya Müzesinde Bulunan Mezar Taşlarındaki Süslemeler. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Meriç, Rıfkı Melül (1936). “Anadolu Türk Tarihi Vesikaları: Akşehir Türbe ve Mezarları”. Türkiyat Mecmuası 5: 141-212.

Özkan, Haldun (2002). “Erzincan/Çayırlı ve Çevresinde Heykel Biçimli Mezar Taşlarından Birkaç Örnek”. VI. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazı Sonuçları ve Sanat Tarihi Sempozyumu Bildiriler 8-10 Nisan 2002. Kayseri. 611-620.

Özkarcı, Mehmet (2001). “Sinop’ta Candaroğulları Beyliği Dönemi Sandukaları”. Prof. Dr. Zafer Bayburtluoğlu Armağanı Sanat Yazıları. Kayseri. 435-461.

Rüstem Bozer ve Muharrem Çeken (2016). Anadolu Selçuklu Çağı Mirası Müze Eserleri. Selçuklu Belediyesi Yay.

Schneider, Gerd (1989). Pflnzliche Bauornamente Der Seldschuken In Kleinasien. Wiesbaden.

Tevhid Kekeç ve Hüseyin Şahin (2013). “Malatya Battalgazi İlçesi Kırkkardeşler Mezarlığı Kümbetler 2012 Yılı Sondaj ve Temizlik Çalışmaları”. 22. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu 14-17 Kasım 2013 Adana. Ankara: Kültür Varlıkları Müzeler Genel Müdürlüğü Yay. 85-98.

Türeli, İdil (2006). Türk Sanatında Altı Köşeli Yıldız. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Uluçam, Abdüsselam (2000). Eski Erciş-Çelebibağı Mezarlığı ve Mezar Taşları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.

Yarar, Sibel (2001). Geleneksel Akseki Evlerinde Tavan Süslemeleri. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Yavuz, Selim (2019). Malatya Kırkkardeşler Mezarlığındaki Mezar Taşları. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi.

Kaynak Göster