İşkence Yasağı ve Türk Ceza Hukukundaki Yansımaları

şkence, gerek uluslararası insan hakları belgeleri gerekse iç hukuk düzenlemeleri ile tüm modern hukuk sistemlerinde yasaklanmış olan, insana yapılan en kötü muamele türlerinden biridir. Türk hukukunda da hem maddi ceza hukukunda suç olarak düzenlenerek ağır yaptırımlara bağlanmış, hem de ceza muhakemesinde delil elde etme aracı olarak kullanılması kesin bir dille yasaklanmıştır. Bu çerçevede işkence sonucu elde edilen deliller yasak delil niteliğinde olduğu gibi, işkence yoluyla ele geçirilen dolaylı deliller de hukuka aykırı delil niteliğindedir ve muhakemede kullanılmaları hukuka aykırılık teşkil eder. Başka bir ifadeyle, işkencenin delil yasağına yol açan niteliği, uzak etkiyi de kapsamaktadır.

Prohibition of Torture and Its Various Aspects in Turkish Criminal Law

Torture is one of the most cruel, inhumane and degrading treatments that is prohibitted by international and national legislature in modern law. The crime of torture has been subjected to heavy legal sanctions in Turkish (material) criminal law. In Turkish criminal procedure as well, it is strictly prohibitted to obtain and gather evidence through torture. In this context, not only direct evidences, but also indirect evidences obtained through torture are excluded and considered as illegal. Therefore, using such evidences in criminal procedure violates the law. The character of torture which leads to the illegality has long range effect.

Kaynakça

AÇIKGÖZ, Ali Nevzat: Gerekçeli - Karşılaştırmalı ve Açıklamalı Yeni Türk Ceza Kanunu, 2005 (www.ceza-bb.adalet.gov.tr/makale/187.doc, erişim 17.03.2020).

AKBULUT, Berrin: Ceza Hukuku Genel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara 2017.

AKYÜREK, Güçlü: “Ceza Yargılamasında Hukuka Aykırı Delillerin Değerlendirilmesi Sorunu”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 101, Temmuz-Ağustos 2012, s. 61-82.

ALTIPARMAK, Kerem: “Anayasa Mahkemesinin Zor Sorusu: İşkence ve Kötü Muamele, Ama Hangisi?”, Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt 32, 2015, s. 145-184.

AMBOS, Kai: “Devlet Masumların Hayatını Kurtarmak İçin Şüphelilere İşkence Yapabilir mi?”, Çev. Zeynep Hazar, Elif Gül Yılmazlar, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 125-156.

ANAYURT, Ömer: “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatlarında İşkence Kavramı”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Haziran-Aralık 2008, Cilt XII, Sayı 1-2, Prof. Dr. Attila ÖZER’e Armağan, s. 421-460.

ARSAVA, A. Füsun: “Avrupa Temel Haklar Şartı”, Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, Cilt 5, Sayı 1, Güz 2005, s. 1-13.

ARTUK, Mehmet Emin / GÖKÇEN, Ahmet: Ceza Hukuku Özel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara 2019.

BAŞBÜYÜK, İsa: “Türk Ceza Kanunu’nda İşkence Suçu”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 12, Özel Sayı, 2010, (Basım Yılı: 2012), s. 1443-1485.

BEŞE, Ertan: Terörizm, Avrupa Birliği ve İnsan Hakları, Seçkin Yayınları, Ankara 2002.

BİRİNCİOĞLU, Ali: Şüpheli ve Sanık Hakları El Kitabı, Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı, Ankara 2005.

CANTRELL, Michael A.: “Anayasal Yarı Gölgeler ve Önleyici Haklar: Müdafiden Yararlanma Hakkı ve Zehirli Ağacın Meyveleri”, Çev. Sezen Kama, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 487-521.

CENGİZ, Serkan / DEMİRAĞ, Fahrettin / ERGÜL, Teoman / MCBRIDGE, Jeremy / TEZCAN, Durmuş: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Ceza Yargılaması Kurum ve Kavramları, Türkiye Barolar Birliği, Ankara 2008.

CENTEL, Nur / ZAFER, Hamide: Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul 2014.

ÇAVUŞOĞLU, Naz: “Avrupa Birliği ve İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi: Katılım Meselesi”, Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt 22, 2005, s. 306-327.

ÇOR, Yaşar: “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Sözleşme Kapsamında İşkence Görmeme Hakkına Bakış Açısı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 75, Mart-Nisan 2008, s. 63-93.

DEMİRBAŞ, Timur, İşkence Suçu, Seçkin Yayınları, Ankara 2016.

DURSUN, Gizem: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında İşkence Yasağı ve İşkenceyi Etkili Biçimde Soruşturma Yükümlülüğü, Seçkin yayınları, Ankara 2018.

DÜLGER, Murat Volkan: “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Gäfgen Kararı Bağlamında Ceza Muhakemesinde İşkence Tehdidi ile Elde Edilen Delillerin Kullanımı Sorunu”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 111, Yıl 2014, s. 325-410.

DÜLGER, Murat Volkan: Ceza Muhakemesi Hukukunda Dışlama Kuralı ve Hukuka Aykırı Delillerin Uzak Etkisi (Zehirli Ağacın Meyvesi Öğretisi), Seçkin Yayınları, Ankara 2014.

GEDİK, Doğan: “Ceza Muhakemesinde Hakimin Delilleri Değerlendirme Serbestliği (CMK m.217)”, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, Cilt 21, Özel Sayı, 2019, s. 913-963.

GEYER, Florian: “Zehirli Ağacın Meyvesi”, Çev. Burcu Başak Uluçay, Barış Hocaoğlu, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 457-485.

GLESS, Sabine: “Delil Yasakları ve Uzak Etki”, Çev. Kerem Öz, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 345-359.

GÖDEKLİ, Mehmet: “Türk Ceza Muhakemesinde Maddi Gerçeğe Ulaşmanın Ön Koşulu Olarak Hukuka Aykırı Delillerin Değerlendirilmesi Yasağı”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 65, Sayı 4, 2016, s. 1815-1924.

GÖKCEN, Ahmet / ÇAKIR, Kerim: “Ceza Muhakemesinde Delil, Delillerin Muhafazası, Toplanması, Değerlendirilmesi ve Delil Yasakları”, DEÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, Cilt 21, Özel Sayı, 2019, s. 2911-2951.

GÖZÜBÜYÜK, A. Şeref / GÖLCÜKLÜ, Feyyaz: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması, Turhan Kitabevi, Ankara 2007.

GÜLŞEN, Recep: “Yargıtay Kararları Işığında Hukuka Aykırı Aramada Elde Edilen Delillerin Ceza Muhakemesinde Değerlendirilmesi”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Cilt 3, Sayı 2, 2015, s. 227-251.

HAFIZOĞULLARI, Zeki / ÖZEN, Muharrem: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Kişilere Karşı Suçlar, Ankara 2010.

HERMANN, Frank R. / SPEER, Brownlow M.: “Suçluluğun Kanıtı Olarak Gözaltında Sessiz Kalma: Susma Hakkı Saldırı Altında”, Çev. Pınar Bacaksız, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 243-264.

HİLGENDORF, Eric: “Hukuk Devletinde İşkence”, Çev: Bahar Erbil, Kamu Hukuku Arşivi (KhukA), Mart 2005, s. 10-19.

HO, Hock Lai: “Ceza Davasında Hukuka Aykırı Elde Edilen Delilin Yasaklanması Kuralı”, Çev. Doruk Özgündüz, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 85-111.

İÇEL, Kayıhan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, Beta Yayınları, İstanbul 2017.

İNCİ, Z. Özen: “Şüpheli ve Sanığa Rağmen Bir Ceza Muhakemesi Hukuku mu? Şüpheli ve Sanığın Ceza Muhakemesi İşlemlerine Katlanma Yükümlülüğü ve Bu Yükümlülüğün Sınırları Hakkında Düşünceler”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 7, Sayı 2, Yıl 2017, s. 119-168.

KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınları, Ankara 2019.

KOCA, Mahmut / ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Adalet Yayınları, Ankara 2019.

KOCAOĞLU, Sinan: “Susma Hakkı”, Ankara Barosu Dergisi, Yıl 69, Sayı 2011/1, s. 29-58.

KRETSCHMER, Joachim / FERENDECİ, H. Özden Özkaya: “Alman Ceza Yargılamasında Delillerin Kullanılması Yasağı - Anlamı, İşlevi ve Şartları”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 24, Sayı 1, Haziran 2018, s. 440- 445.

KUDLICH, Hans: “Bağımlı Delil Değerlendirme Yasaklarının Gerçekleşmesinde Kanıtlama Yükünün Dağıtımı İçin Bir Model Olarak Objektif İsnadiyet Teorisi”, Çev. İlker Tepe, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, 329-343.

KUNTER, Nurullah: Ceza Muhakemesi Hukuku, Yaylacık Matbaası, İstanbul 1989.

MADEN, Mehmet: “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Bakımından Adil Yargılanma Hakkı Çerçevesinde Delil Yasakları”, Anayasa Yargısı Dergisi, Cilt 32, Yıl 2015, s. 207-234.

MAHMUTOĞLU, Fatih Selami: “İşkence ve Eziyet Suçu”, Ord. Prof. Dr. Sulhi Dönmezer Armağanı, TCHD, Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, Ankara, Şubat 2008, s. 1-16.

ÖKTEM, A. Emre: Terörizm İnsancıl Hukuk ve İnsan Hakları, Derin Yayınları: 95, İstanbul 2007.

ÖZBEK, Veli Özer / DOĞAN, Koray / BACAKSIZ, Pınar: Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara 2019.

ÖZBEK, Veli Özer / DOĞAN, Koray / BACAKSIZ, Pınar: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Seçkin Yayınları, Ankara 2019.

ÖZDEK, Yasemin: Avrupa İnsan Hakları Hukuku ve Türkiye, TODAİE Yayın No: 321, Ankara 2004.

ÖZGENÇ, İzzet / ŞAHİN, Cumhur: “İşkence Suçu”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Haziran-Aralık 2000, Cilt IV, Sayı 1-2, s. 181-203.

ÖZTÜRK, Bahri / TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan: Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara 2019.

ÖZTÜRK, Bahri: “Yaşama Hakkı ve İşkence Yasağı (Yasak Sorgu Metodları)”, İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 1-2, 2003, s. 39-80.

REIDY, Aisling: “İşkencenin Yasaklanması, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. Maddesi’nin Uygulanmasına İlişkin Kılavuz”, İnsan Hakları El Kitapları, No. 6, Avrupa Konseyi İnsan Hakları Genel Direktörlüğü, Strasbourg Cedex, 2002, Adalet Bakanlığı (http://www.inhak.adalet.gov.tr/inhak_bilgi_bankasi/el_kitaplari/iskencenin_yasaklanmasi.pdf, erişim 27.03.2019).

ROXIN, Claus: “İspat Hukukunun Esasları”, Çev. Yener Ünver, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl 4 Sayı 8, Güz 2005/2, s. 265-289.

SANCAR, Türkan Yalçın: “İşkence Yapan Kamu Personeline Rücu Sorunu”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt 57, Sayı 04, 2002, s. 153-169.

SCHUHR, Jan C.: “Kusturucu Madde Kullanmak İnsanlık Dışı ve Aşağılayıcı Bir Muameledir”, Çev. Alexandra Deniz Üner, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 161-169.

SEVÜK, Handan Yokuş: “5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Eziyet Suçu”, İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt LXXI, Sayı 1, 2013, s. 1273-1290.

SEVÜK, Handan Yokuş: Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara 2018.

ŞAHİN, Cumhur / GÖKTÜRK, Neslihan: Ceza Muhakemesi Hukuku II, Seçkin Yayınları, Ankara 2020, s. 90.

ŞEN, Ersan: “Ceza Yargılaması Süreci”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 97, Yıl 2011, s. 282; Dülger, 2014, s. 269-300.

TEZCAN, Durmuş / ERDEM, Mustafa Ruhan / ÖNOK, Murat: Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara 2019.

THAMAN, Stephen C.: “Karşılaştırmalı Hukukta Yasak Ağacın Meyveleri”, Çev. Ahmet Emrah Geçer, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 361-407.

THAMAN, Stephen C.: “Karşılaştırmalı Hukukta Zehirli Ağacın Meyveleri”, Çev. Hale Akdağ, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 409-456.

TIME, Victoria M.: “Delil Toplama: Çin’de Delil Yasakları”, Çev. Bengü Öz, Ceza Muhakemesi Hukukunda Delil ve İspat, Proje Yön. Kayıhan İçel, Ed. Yener Ünver, Ankara 2014, s. 113-123.

TUNÇ, Hasan: Anayasa Hukukuna Giriş, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara 1999.

TÜRMEN, Rıza: “İmralı’daki Gelişmeler”, Milliyet Gazetesi, 1 Aralık 2008.

ÜNVER, Yener / HAKERİ Hakan: Ceza Muhakemesi Hukuku, Adalet Yayınevi, Ankara 2019.

ÜNVER, Yener / HAKERİ Hakan: Sorularla Ceza Muhakemesi Hukuku, Türkiye Barolar Birliği Yayınları 104, Ankara 2006.

ÜNVER, Yener: “Deliller ve Değerlendirilmesi”, Legal Hukuk Dergisi, Yıl 3, Sayı 32, Ağustos 2005, s. 2885-2913.

ÜZÜLMEZ, İlhan: “Türk Hukukunda İşkence Cürmü”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 10, Sayı 3-4, Yıl 2002, s. 147-174.

YENİSEY, Feridun / NUHOĞLU, Ayşe: Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara 2019.

Kaynak Göster