Kredi kartı faizleri ve yıllık ücretleri örneğinde fiyat denetimi ve sınırları

Türkiye'de kredi kartı kullanımına ilişkin olarak yaşanan tartışmalarda özellikle iki konu öne çıkmaktadır: Kredi kartı yıllık ücretleri ve kredi kartı faizlerinin denetiminin gerekli olup olmadığı ve gerekli ise bunun en iyi nasıl gerçekleştirilebileceği. Bu çalışmada her iki soruna da hukuk ve ekonomi öğretisi prensipleri çerçevesinde yaklaşılmıştır. Bu öğreti faiz, ücret gibi fiyatın unsurlarına müdahaleyi sadece piyasa aksaklığının olduğu durumlarda kabul etmektedir. Piyasanın aksamasının en bilinen sebebi tekel piyasanın varlığıdır. Ancak Türkiye kredi kartı pazarında tekelci bir yapı tespit edilememektedir. Piyasa aksaklığına sebep olan, ancak Türk doktrininde çok ele alınmamış olan diğer bir unsur ise bilgi sorunudur. Dolayısıyla çalışmada öncelikle bilgi sorunu üzerinde durulmuş ve bu sorunun giderilmesi için mevcut ve olması gereken hukuk açısından var olan araçlar tespit edilmiştir. Daha sonra hem kredi kartı yıllık ücretleri hem de faiz oranları açısından bu tür bir bilgi sorununun var olup olmadığı incelenmiştir. Ortaya çıkan sonuç faiz ve yıllık ücret açısından farklılık göstermektedir. Kredi kartı yıllık ücretleri, kullanıcıların fiyata duyarlı olması nedeniyle bilgi sorununun yaşanmadığı, dolayısıyla yasal müdahalenin gerekmediği bir alandır. Bu alanda arz tarafında rekabet var olduğu sürece piyasa fiyatı doğal fiyata yakınsamaktadır. Oysa kredi kartı faiz oranları açısından durum farklıdır: Kullanıcılar, kart kullandıklarında bir kredi aldıkları düşüncesinden yola çıkmadıkları için faiz oranını dikkate almamakta, ayrıca psikolojik bazı etmenlerin de etkisiyle, temerrüde düştükleri bir kurguda bunun kendileri için doğurabileceği olumsuz sonuçları küçümsemektedirler. Dolayısıyla tekelci olmayan bir pazarın varlığına rağmen, faize duyarsız kullanıcılar karşısında piyasanın tepkisi fonlama maliyetinin çok üzerinde faizler sunmaktır. İşte bu nedenle, kredi kartı faizlerinin yasal olarak sınırlanması isabetli gözükmektedir. Kural olarak her türlü fiyat sınırlamasının ise ex ante idari otorite tarafından yapılması önemlidir. Zira yargı erkinin elinde ekonomik açıdan "ideal fiyatı" ex post belirlemek için hiçbir veri yoktur.

Price control and its limits - the example of credit card interest rates and annual fees

There has been an ongoing debate regarding the credit card market in Turkey, where two problems come to the fore: whether or not government should intervene and limit annual credit card fees and default interest rates and if the answer to this question is positive; finding the appropriate method of legal intervention. In this study writers have benefited from the principles of law and economics in proposing solutions. One of the main tenets of law and economics is that the government should only intervene to market price provided that there is a market failure. When one considers the nature of the problem in both contexts, if there is any failure, it could be characterized as an information problem. Since information problem as a market failure has been rarely discussed in Turkish legal doctrine, the paper first explains this concept and elucidates possible legal solutions available in coping with this type of failure. Following this theoretical explanations, the article seeks to identify whether informational problems exist with respect to annual credit card fees and interest rates. Although both are parameters of price the results differ. Consumers are typically price sensitive regarding credit card fees and therefore no information problem is given; legal intervention is not necessary. Whereas regarding credit card interest rates, there is strong evidence to believe that the situation is different. Given the insights of behavioural economics, credit card users tend to be biased in estimating their future borrowing. Systematic underestimation leads to ignorance regarding interest rates. Therefore, despite the competitiveness of the Turkish credit card market the level of credit card interest rates seem to be well above the cost of funding. From a law and economics perspective, legal restriction of interest rates seems to be an appropriate solution. In terms of institutional efficiency, it is advised that price restrictions should be enforced by an administrative authority given the advantages that administrative authorities might have in gathering and processing necessary information required to identify the competitive price. In principle, the courts should not be vested with the power to control market prices.

Kaynakça

Adams, M.: Ökonomische Begründung des AGB-Gesetzes, Betriebsberater 1989, s. 781-788.

Akerlof, G.: The Market for Lemmons: Quality Uncertainity and the Market Mechanism, Quarterly Journal of Economics 1970, Vol. 84, s. 488-500.

Atamer, Y. M.: Tüketici Kredisi Hukukunda Reform Projeleri ve Avrupa Birliği Hukuku ile Uyumu, Banka ve Tüketici Hukuku Sorunları Sempozyumu 2010, s. 241-274.

Atamer, Y. M.: Genel İşlem Şartlarının Denetiminde Yeni Açılımlar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 6, Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik ve Borçlar Kanunu Taslağı m.l8a-f, Kocayusufpaşaoğlu'na Armağan İstanbul 2004, s. 291-332 (Anılış: Kocayusufpaşaoğlu Armağanı).

Atamer, Y. M.: Sözleşme Özgürlüğünün Sınırlandırılması Sorunu Çerçevesinde Genel İşlem Şartlarının Denetlenmesi, 2. bası, İstanbul 2001 (Anılış: Genel İşlem Şartları).

Ausubel, L.: Credit Card Defaults, Credit Card Profits, and Bankruptcy, American Bankruptcy Law Journal 1997, Vol. 74, s. 249-270.

Aysan, A./Yıldiran, L./Kara, G./Müslim, A./Dur, U.: Türkiye'de Kredi Kartı Sektöründe Yasal Düzenlemeler ve Rekabet, İktisat, İşletme ve Finans 2008, C. 23, S. 265, s. 34-49.

Bar-Gill, O.: Seduction by Plastic, Northwestern University Law Review 2004, s. 1373-1434.

Baudenbacher, C.: Wirtschafts-, schuld- und verfahrensrechtliche Grundprobleme der Allgemeinen Geschaftsbedingungen, Zürich 1983.

Ben-Shahar, O./Schneider, C.: The Failure of Mandated Disclosure (March 1, 2010). U of Chicago Law & Economics, Olin Working Paper No. 516; U of Michigan Law & Econ, Empirical Legal Studies Center Paper No. 10-008 (Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract= 1567284).

Block-Lieb, S./Janger, E.: The Myth of the Rational Borrower: Rationality, Behavioralism, and the Misguided "Reform" of Bankruptcy Law, Texas Law Review 2006, Vol. 84, s. 1481-1565.

Böhm, F.: Freiheit und Ordnung in der Marktwirtschaft, in: Mestmacker (Hrsg.), Freiheit und Ordnung in der Marktwirtschaft, Baden-Baden 1980.

Butler, H.: Economic Analysis for Lawyers, Durham 1998.

Cooter, R./Ulen T.: Law and Economics, 5. bası, Glenview 2007.

Curran, C.. The Endowment Effect, Encyclopedia of Law and Economics, (eds. Bouckaert and Geest) Vol II 2000, (http://encyclo.findlavv.com/0720book.-pdf).

Çeker, M.: Kredi Kartı Uygulaması ve Özel Hukuk Açısından Kredi Kartının Hukuka Aykırı Kullanımı, İstanbul 1997.

Dauner-Lieb, B.: Verbraucherschutz durch Ausbildung eines Sonderprivatrechts für Vebraucher, Berlin 1983.

Demyanyk, Y./Hemert, O.: Understanding the Subprime Mortgage Crisis, (December 5, 2008, Available at SSRN: http://ssrn.com/abstract= 1020396).

Eren, F.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 11. tıpkı bası, İstanbul 2008.

Fastrich, L.: Richterliche Inhaltskontrolle im Privatrecht, München 1992.

Franken, S.: The Political Economy of the EC Consumer Credit Directive, in: Niemi/Ramsay/Whitford (eds.), Consumer Credit, Debt and Bankruptcy, Comparative and International Perspectives, Oxford 2009, s. 129-152.

Grundmann, S./Kerber, W./Weatherill, S. (eds.), Party Autonomy and the Role of Information in the Internal Market, Berlin 2001.

Harrison, J.: Law and Economics, Minnesota 1995 (Anılış: Law and Economics).

Harrison, J.: Law and Economics: Cases and Materials and Behavioral Perpectives, Minnesota 2002.

Howells, G./Janssen, A./Schulze, R.: Information Rights and Obligations, A Challenge for Party Autonomy and Transactional Fairness, Aldershot 2005.

İşgüzar, H.: Banka Kredi Kartı Sözleşmeleri, Ankara 2003.

Jolls, C./Sunstein, C. R./Thaler, R.: Behavioral Approach to Law and Economics, in: Sunstein C. R. (eds) Behavioral Law and Economics, Cambridge 2000, s. 13-58.

Kahneman, D./Tversky, A.: Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk, Econometrica 1979, Vol. 47, s. 263-291.

Kessler, F./Gilmore, G./Kronman, A.: Contracts, Cases and Materials, 3. bası, Boston 1986.

Kocayusufpaşaoğlu, N.: Borçlar Hukukuna Giriş, Hukuki İşlem, Sözleşme, 4. bası, İstanbul 2008.

Kozuka, S./Nottage, L.: The Myth of the Cautious Consumer: Law, Culture, Economics and Politics in the Rise and Partial Fall of Unsecured Lending in Japan, in: Niemi/Ramsay/Whitford (eds.), Consumer Credit, Debt and Bankruptcy, Oxford 2009, s. 199-224.

Kramer, E. in: Berner Kommentar, Das Obligationenrecht, Bd. VI, Kommentar zu Art. 19-20, Bern 1990.

Kramer, E.: Zur Konzeption des Konsumentenschutzrechtes - Ein Bericht über die Lage in Österreich und der Schweiz vor dem Hintergrund der aktuellen Diskussion", Kritische Vierteljahresschriften 1986, s. 270-290.

Kürşat, Z.: Borçlar Hukuku Alanında Hile Kavramı, İstanbul 2003.

Leitner, M.: Das Transparenzgebot, Viyana 2005.

Mankiw, N.: Essentials of Economics, 3. Bası, Mason 2004.

Mann, R.: Charging Ahead, The Growth and Regulation of Payment Card Markets, Cambridge 2007.

Miceli, T.: The Economic Approach to Law, Stanford 2004.

Oftinger, K.: Betrachtungen über die Laesio im schweizerischen Recht, Festschrift Pan J. Zepos, Atina 1973, s. 535-553.

Pflug, H.: Kontrakt und Status im Recht der Allgemeinen Geschaftsbedingungen, München 1986.

Posner, R.: Economic Analysis of Law, 6. bası, New York 2003.

Ramsay, N.: From Truth in Lending to Responsible Lending, in: Howells/Janssen/Schulze (eds.), Information Rights and Obligations, Ashgate 2005, s. 47-65.

Rittner, F.: Vertragsfreiheit und Wettbewerbspolitik, Festschrift Arno Sölter, Köln 1982, s. 27-39.

Sanlı, K.: Hukuk ve Ekonomi Öğretisi ve Haksız Fiil Hukukunun Ekonomik Analizi, İstanbul 2007.

Schafer, B./Ott, C.: Lehrbuch der ökonomischen Analyse des Zivilrechts, 4. bası, Berlin 2005.

Schmidt, E.: Von der Privat- zur Sozialautonomie, Juristenzeitung 1980, s. 153-161.

Schulze, R.: Information Rights and Obligations, A Challenge for Party Autonomy and Transactional Fairness, Aldershot 2005.

Shavell, S.: Foundations of Economic Analysis of Law, Cambridge 2004.

Simon, H.: A Behavioral Model of Rational Choice, Quarterly Journal of Economics 1955, Vol. 69, s. 99-118.

Sirmen, L.: Banka Kredi Kartı Hamillerinden Yıllık Kart Ücreti Alınmasına İlişkin Sözleşme Hükmünün Yargısal Denetimi, Batider 2009, C. XXV, S. 4, s. 49-69.

Sunstein, C.: Boundedly Rational Borrowing, The University of Chicago Law Review 2006, Vol. 73, No. 1, Symposium: Homo Economicus, Homo Myopicus, and the Law and Economics of Consumer Choice, s. 249-270.

Teoman, Ö.: Hukuki Yönden Kredi Kartı Uygulaması, 2. bası, İstanbul 1996.

Thaler, R./Knetsch, J./Kahneman, D.: Experimental Tests of the Endowment Effect and the Coase Theorem, in: Sunstein C. R. (eds.) Behavioral Law and Economics, Cambridge 2000, s. 211-231.

Wessner, P.: Les contrats d'adhesion: quelle protection pour la partie reputee la plus faible?, ZSR 1986 Vol. 105, S. 1, s. 161-193.

Wolf, M./Lindacher, W./Pfeiffer, T.: AGB-Recht - Kommentar, 5. bası, München 2009.

Zöllner, K.: Die Privatrechtsgesellschaft im Gesetzes und- Richterstaat, Köln 1996.

Kaynak Göster