BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KÜRESEL İLKELER SÖZLEŞMESİ TEMELİNDE ŞİRKETLERE KARŞI İNSAN HAKLARININ KORUNMASI HAKKINDA SOMUT ÖNERİLER

Geleneksel insan hakları öğretisi; devletin, insan hakları ihlali ve önlenmesi ile bireyler arasındaki insan hakları ihlalinde devletin yaptırım sistemi üzerine kuruludur. Ancak dünya genelinde evrensel, ileri düzeyde ve standart bir insan hakları korumasının olmadığı belirtilebilir. Halen, dünyanın birçok yerinde devletler; bu hakları ihlal etmekte ve vatandaşlarının insan hakları ihlalinin önüne geçmemekte veya geçememektedirler. Öte yandan, çokuluslu şirketlerin, birçok ülkede insan hakları ihlaline ortak olduğuna tanık olunmaktadır. Hal böyle olunca insan haklarının dünya çapında korunması yönünde, devletler yanında şirketlerin ve özellikle de küresel şirketlerin de etkin bir rol oynaması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Bu yönüyle sınır aşan nitelikte iş yapan şirketler için, bu haklara yönelik Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi önemli bir yere sahiptir. Ayrıca, küresel şirketlerin; şirket merkezinin dışındaki ülkelerdeki bu hakları ihlali nedeniyle, yerleşik olduğu ülkede yaptırıma tabi tutulması, insan haklarının korunmasında rol oynayacaktır. Böylesi şirketler; bu hakların korunmadığı ülkelere örnek bir model olmanın yanında, bu ülkelerin yaptırım uygulamamasından kurtulamayacak ve bu hakların koruması etkin şekilde sağlanabilecektir. Bu amaç çerçevesinde; Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi’nin bu yönü ile ele alınması, alana katkısı bakımından oldukça önemlidir. Bu çalışmada; söz konusu Sözleşme bağlamında, şirketler ve insan hakları ilişkisinde alınması gereken ve şirketler hukuku alanına yönelik bazı somut önerilere yer verilmeye çalışılacaktır.

Countries for the Protection of Human Rights Against the Companies on the Basis of the Global Principles of the United Nations

Traditional human rights doctrine is based on the state’s preventing enforcement system with regards to state’s human rights violation and prevention as well as the human rights violations between individuals. However, it should be noted that there is no universal, advanced and standard human rights protection in the world. Currently, many states around the world are violating these rights and do not, or cannot, prevent the violation of the human rights of their citizens. On the other hand, companies with multinational and supra national statues are witnessed to be partnering human rights violations in several states. When this is the case, the conclusion to be reached is that in addition to the states, companies and global companies in particular, need to be involved effectively in the worldwide protection of human rights. In this sense, the United Nations Global Compact has an important role with regards to these rights in companies operating in manners beyond the limits. Furthermore, global companies being sanctioned in the country of violation for violating these rights outside their home country shall play an important role in protecting human rights. A swell as setting an example for the countries where these rights are not protected, these companies will also not be able to escape sanctions, hence ensuring an effective protection of these rights. Under the scope of this purpose, it is highly important to address the United Nations Global Compact in this sense so that it can contribute to the field. In this study, the compact in question will be addressed to provide some concrete proposals with regards to the relations between companies and human rights as well as the corporate law.

Kaynakça

Addo, K. M.: The Reality of the United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights, Human Rights Law Review 2014, C. 14, S. 1, s. 133-147.

Böckenförde, E. W.: Freiheitssicherung gegenüber gesellschaftlicher Macht, in: Staat, Gesellschaft, Freiheit, 1976.

Caymaz, E./ Soran, S./ Erenel, F.: İşletmelerde Kurumsal Sürdürülebilirlik Ve Kurumsal Sosyal Sorumluluk İlişkisi: Küresel İlkeler Sözleşmesi Türkiye Örneği, (C4%B0%C5%9Fletmelerde%20Kurumsal%20 S%C3%BCrd%C3%BCr%C3%BClebilirlik%20ve.pdf).

Centel, N.: Ceza Hukukunda Tüzel Kişilerin Sorumluluğu -Şirketler Hakkında Yaptırım Uygulanması, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2016, C. 65, S. 4, s. 3313-3326.

Eren, F.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 18. Baskı, Ankara 2015.

Ergül, O.: Temel Hak ve Özgürlüklerin Yatay Etkisi Karşısında Çalışanı Ücreti Gizli Tutmakla Yükümlü Kılmanın Hukuksal Temelsizliği Üzerine, Prof. Dr. Erdal Onar’a Armağan, Ankara 2013, s. 435-487.

Gören, Z.: Temel Hakların Özel Hukuk Düzenine Etkisi Temel Hakların Yatay (Üçüncü Kişilere) Etkisi, Özel Hukuk ve Anayasa Mahkemesi Kararları Sempozyumu, Ankara 2001, s. 3-33.

Hekimci, F.: Ekonominin Yükselen Değerleri “Etik Tüketicilik” ve “Etik Ticaret”, Tüketici Yazıları II ( http://www.caginpolisi.com.tr/eski_sitemiz/113/9-10-11. htm).

Kırca, İ./ Şehirali Çelik, F. H./Manavgat, Ç.: Anonim Şirketler Hukuku, C.1, Ankara 2013.

Kıvılcım, Z.: Ulus-Aşırı Şirketler ve İnsan Hakları: Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı Örneği, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 2010, C. 65, S. 3, s. 87-122.

Massoud, S.: Menschenrehtsverletzungen im Zusammenhang mit wirtschaftlichen Aktivitäten von transnationlen Unternehmen, Berlin- Heidelberg 2018.

McCorquodale, R.: Pluralism, Global Law and Human Rights: Strengthening Corporate Accountability for Human Rights Violations, Global Constitutionalism 2013, Vol. 2, I. 2, s. 287-315.

Nipperdey, H. C.: Soziale Marktwirtschaft und Grundgesetz, Freie 3. Aufl., Köln/ München 1965.

Onbulak, E.: Kurumsal Yönetim ve Türkiye Yansımaları, Journal of Social Policy Conferences 2017, C. 1, S. 72, s. 102-126.

Önce S./ Onay, A./ Yeşilçelebi, G.: Corporate Sustainability Reporting and Situation in Turkey, Journal of Economics, Finance& Accounting-JEFA (2015), Vol.2, I. 2, s. 230-252.

Özcan, H.: Drittwirkung der Grundrechte in der Türkei, AÜEHFD 2005, C. 9, S. 3-4, s. 181-200.

Pierson, C.: Modern Devlet, Çiviyazıları, İstanbul 2000.

Poroy, R./ Tekinalp, Ü./ Çamoğlu, E.: Ortaklıklar Hukuku I, İstanbul 2014.

Pulaşlı, H.: Şirketler Hukuku Genel Esaslar, Ankara 2013.

Ruggıe, J. G.: Just Business: Multinational Corporations and Human Rights, W. W. Norton & Company, New York 2013.

Ruggie, J. G.: Report of the Special Representative of the Secretary-General on the Issue of Human Rights and Transnational Corporations and Other Business Enterprises: Business and Human rights: Further Steps toward the Operationalization of the “Protect, Respect and Remedy” (2010),

Framework, (http://www2.ohchr.org/english/issues/trans_corporations/ docs/A-HRC-14-27.pdf) (E.T.: 12.05.2014).

Schmidt, S.: Vertragsfreiheit und Verfassungsrecht, NJW 1970, s. 8-15.

Tandoğan, H.: Tüketicilerin Korunması ve Sözleşme Özgürlüğünün Bu Açıdan Sınırlandırılması, Ankara 1977.

Weller, M. P./Kaller, L./Schulz, A.: Haftung deutscher Unternehmen für Menschenrechtsverletzungen im Ausland, Archiv für die civilistische Praxis (AcP) Vol. 216, I. 6, s. 387-420.

Yaşar, T. N.: Şirketler Hukuku Açısından “Compliance” Kavramı Ve Borsaya Kayıtlı Şirketlerde Uygulaması, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2018.

Yıldırım, E.: Potansiyel Leviathan Olarak Çok Uluslu Şirketler ve İnsan Hakları, Demokrasi Platformu 2015, C. 11, S. 37, s. 1-24 (Anılış: Leviathan). Yıldırım, E.: Şirketler ve İnsan Hakları: BM İş Hayatı ve İnsan Hakları Rehber İlkelerinin Eleştirel Değerlendirilmesi, Sosyal İnsan Hakları Ulusal Sempozyumu VI, İstanbul 2014, s. 385-404 (Anılış: Şirketler).

Yıldırım, E.: Lanetlenecek Bir Ruh, Tekmelenecek Bir Beden: Şirketlerin, “İnsan” Hakları Olabilir Mi? YBÜHFD 2017, C. 2, S. 2, s. 63-93 (Anılış: Lanetlenecek).

Yücel Dericiler, Ö.: Şirketlerin İnsan Haklarına İlişkin Yükümlülüklerinin Niteliği ve Temellendirilmesi Sorunu: Saygı Gösterme Yükümlülüğü Ne Yükler?, Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2018, C. 6, S. 11, s. 59-82.

TTK Genel Gerekçesi (http://www.ticaretkanunu.net/turk-ticaret-kanunu-genel-gerekce/). https://ungc.bilgi.edu.tr/tr/sss.html.

https://wien.arbeiterkammer.at/service/broschueren/Menschrechte_ohne_Grenzen.pdf;;http://www.rechtohnegrenzen.ch/en/.

Transnationale Unternehmen in Lateinamerika: Gefahr für die Menschenrechte? (https://www.ecchr.eu/fileadmin/Publikationen/.).

h t t p s : / / w w w. d w. c o m / t r / % C 5 % 9 F i r k e t l e r e - i n s a n - h a k l a r % C 4 % B 1 - sorumlulu%C4%9Fu/a-41089271.

https://www.unglobalcompact.org/system/attachments/cop_2017/424051/original/ FNR_Global_Compact_2017.pdf?1507215371.

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/DE/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0095&fr om=EN.

http://www.servat.unibe.ch/dfr/bv007198.html.

http://www.mikadoconsulting.com/dosyalar/yayinlar/1192017142827.dosya.pdf.

Kaynak Göster