Dede Korkut Anlatısı

Türk anlatı tarihinde karşımıza çıkan tam ve en eski metin, Dede Korkut anlatısıdır. Ondan daha eski bazı destan parçaları da yok değildir. Ama onlar tam bir anlatı metni özelliği göstermezler. Dede Korkut metinlerinde geçen kişiler, olayların birçoğunda ortak olarak yer alırlar. Olaylar birbirini bütünler nitelikte olmasa bile, yaklaşık aynı kişiler etrafında geçtiği için metinlerin tamamına tek bir anlatı gözüyle de bakılabilir. Onların, metnin birçok yerinde Dede Korkut tarafından oluşturulduğu ifade edilmektedir. Dede Korkut aynı zamanda olay kişisi olarak da karşımıza çıkar. Ama özellikle her olay bitiminde elindeki ‘şadılık’ adlı çalgısıyla çıkıp gelir ve hemen oracıkta kendisinin bazen ‘Oğuznâme’ bazen de ‘boy’ diye adlandırdığı anlatıyı ortaya koyarak ‘icra’ eder. Olaylar daha çok ‘Oğuz’ Türklerinin günlük hayatlarını anlatmaktadır. Çevre mekân olarak Doğu Anadolu’nun bazı yerleri anılmakta ise de asıl mekânın, Oğuzlar Anadolu’ya gelmeden önce göçebe olarak yaşadıkları yerler olduğu düşünülmektedir.

Dede Korkut Narrative

Dede Korkut narrative is the oldest and the most complete text in the Turkish narrative history. There were also some older ones, but they do not feature distinctive narrative text properties. In Dede Korkut texts, characters appear in multiple events mutually. Though events are not one after another consecutively and not connected, the characters are approximately same, so one can consider it as a stand-alone narrative as a whole. The texts or the text denotes Dede Korkut as the original author in many places. Dede Korkut also appears as an episodic character in the text. However, almost in all resolution parts, Dede Korkut comes out to the scene with his instrument called ‘şadılık’ and perform ‘Oghuznâme’ or ‘boy’ narrative. Scenes generally reflect the daily errands of ‘Oghuz’ Turks. Though some locations from East Anatolia is the whereabouts of the stories, the original locations of the scenes are thought to be places where Oghuz had lived before they migrated to Anatolia.

Kaynakça

Bayat, Fuzuli. “Epik Zaman ve Mekân Problemi (Dede Korkut Boyları Esasında)”, Dede Qorqud, Azerbaycan Milli İlimler Akademiyası Dede Qorqud Adına ‘Folklor’ İlmi-Medeni Merkezi Yayım, Bakı, 2001/1.

Boratav, Pertev Naili. “Bey Böyrek Hikâyesine Ait Metinler”, Folklor ve Edebiyat 2, Adam Yayınları, İstanbul, 1983.

Boratav, Pertev Naili. “Dede Korkut Hikâyeleri Hakkında”, Folklor ve Edebiyat 2, Adam Yayınları, İstanbul, 1983, s. 88-210.

Boratav, Pertev Naili. “Dede Korkut Hikâyelerindeki Tarihi Olaylar ve Kitabın Telif Tarihi”, Türkiyat Mecmuası, C. 13, S. 1, 1958, s. 31-62; Folklor ve Edebiyat 2, Adam Yayıncılık, Ankara, 1983, s. 109-140.

Boratav, Pertev Naili. Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyeciliği, Ankara, 1946, s. 37.

Dilçin, Cem. “Düzmek”, “Koşmak” ve “Düzüp koşmak” maddeleri, Yeni Tarama Sözlüğü, TDK.

Dürder, Baha. Yazın Terimleri Sözlüğü, ‘bozlak’ maddesi.

Ercılasun, Ahmet Bican. “Dede Korkut Mirası”, http://www.yusufiye.net/ modules.php?name=News&file=article&sid=21; erişim: 06.10.2015)

Ergin, Muharrem. Dede Korkut Kitabı I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1989.

Gökyay, Orhan Şaik. Dede Korkut, Arkadaş Basımevi, İstanbul, 1939.

Gökyay, Orhan Şaik. Dedem Korkut Kitabı, İstanbul, 1973.

Kahraman, Mehmet. “Dede Korkut Metinlerinin Adı Olarak ‘Boy’ Kavramı”, VIII. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 15-17 Ekim 2015.

Kahraman, Mehmet. “Nevai ve Roman”, Avrasya Etüdleri dergisi, S. 43, s. 159-175.

Kahraman, Mehmet. Leyla ve Mecnun Romanı, 2. Baskı, Akçağ yayınları, Ankara, 2011.

Moran, Berna. Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış, İletişim Yayınları, İstanbul, 1996, 2. Cilt.

Samimi, Tacir. “Dede Tanrıyar’ın Boyları, Boyların toplanması ve Söyleyiciler, Hakkında”, Dede Qorqud, Azerbaycan Milli İlimler Akademiyası Dede Qorqud Adına ‘Folklor’ İlmi-Medeni Merkezi Yayım, Bakı, 2001/1, s. 128-136.

Tarama Sözlüğü, TDK, Ankara, 2009.

Tezcan, Semih ve Hendrik Boeschoten. Dede Korkut Oğuznameleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2001.

Tezcan, Semih. “Dede Korkut Kitabında Boy Boylamak, Soy Soylamak”, Ömer Âsım Aksoy Armağanı, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1983.

Yıldırım, Dursun. “Kitab-ı Dedem Korkut Metinleri Hangi Yaratıcılık Ortamından Geliyor?”, Türkbilig, 2002/3, s. 130-171.

Kaynak Göster