Takdir marji doktrini ve Türkiye anayasa mahkemesi açısından anlamı

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi içtihatlarındaki takdir marjı doktrininin Türkiye Anayasa Mahkemesi tarafından da kullanılmaya başlandığı gözlemlenmektedir. Anayasa Mahkemesi, İHAM’ın Söz- leşme’ye taraf devletlerin takdir marjı içinde gördüğü konularda aynı takdir marjını yasama organına bırakma eğilimindedir. Bu makalede söz konusu doktrinin ECHR içtihatlarındaki gelişimi ve onu ortaya çıkaran nedenler üzerinde durulmuş ve bu doktrinin Ana- yasa Mahkemesi’nin anılan şekilde kullanımına uygun olup olmadığı sorgulanmıştır. Makalede ulaşılan sonuç şudur: İHAM, bu marjı taraf devletlere bırakmaktadır. Yargı yetkisi ise, tıpkı yasama ve yürütme gibi bu marjdan yararlanabilir. Bu nedenle söz konusu doktrinin anayasa şi- kâyeti yargılamalarında aynen kullanılması mümkün değildir.

Margin of appreciation doctrine and its significanca for the Turkish constitutional court

The Constitutional Court of Turkey has started to use the margin of appreciation doctrine, which is part of the European Court of Human Rights jurisprudence. The Court tends to adopt the same margin of appreciation as the European Court grants to the legislatures of contracting states. In this article the development of the doctrine in ECHR jurisprudence is discussed and the reasons for it are emphasized. It is questioned whether it is appropriate for the Constitutional Court to use the doctrine. The conclusion is that the ECHR recognizes the margin of appreciation as a doctrine applicable not only to legislative bodies, but also to other authorities of the contracting states. The judiciary can use the doctrine in the same way as the legislature and executve. Therefore, it is not possible to use the aforementioned doctrine verbatim for the proceeding of constitution complaint.

Kaynakça

Altıparmak, Kerem, “Fazıl Say’ın Tweetleri ve Doğru Sandığınız Yedi Yanlış”, Bianet, 19.04.2013.

Altıparmak, Kerem, “Kopya Davalar ve Pilot Kararlar: Bir Ka- rarda Bin Adaletsizlik”, 50. Yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Başarı mı Hayal Kırıklığı mı?, Kerem Altıparmak (ed.), Ankara: Ankara Barosu Yay., 2009.

Arai-Takahashi, Yutaka, The Margin of Appreciation Doctrine and the Principle of Proportionality in the Jurisprudance of the ECHR, Antwerp/Oxford/New York: Intersentia, 2002,

Andreescu, Marius, “Principle of Proportinality, Criterion of Leigitimacy in the Public Law”, Lex ET Scientia, Juridical Series, Vol. 1, 2011.

Arsava, Füsun “Egemenlik ve Koruma Sorumluluğu”, Gazi Üni- versitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XV, 2011.

Arslan-Öncü, Gülay, Özel Yaşamın Korunması Hakkı, İstanbul: Beta, 2011.

Atakan, Arda, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Takdir Yet- kisi Doktrinine İlişkin Bir İnceleme”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 16, S. 3-4.

Başlar, Kemal, Türk Mahkeme Kararlarında Avrupa İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi, Ankara: Şen Matbaa, 2008.

Benvenisti, Eyal, “Margin of Appreciation, Consensus and Universal Standarts”, New York University Journal of International Law, Vol. 31, 1999.

Brems, Eva, “The Margin of Appreciation Doctrine in the Case- Law of the European Court of Human Rights”, Heidelberg Journal of International Law, Vol. 56, 1996.

Callewaert, J., “Is there a Margin of Appreciation in the Application of Articles 2, 3 and 4 of the Convention?”, Human Rights Law Journal, Vol. 19, 1998.

Canatan, Bilal, “Bir AB Hukuku İlkesinin Fikir Kaynakları: Totaliterizme Karşı Subsidiarity”, Liberal Düşünce, C. 10, S.38-39, 2005.

Clayton, Richard / Tomlinson, Hugh, The Law of Human Rights, Vol.1, New York: Oxford University Press, 2000.

De la Rasilla del Moral, Ignacio, “The Increasingly Marginal Appreciation of the Margin-of-Appreciation Doctrine”, German Law Journal, Vol. 7, No.6, 2006.

Dinç, Güney, Sorularla İnsan Hakları Sözleşmesi, Ankara: TBB Yay., 2005.

Dinçer, Hülya, “Bir Suç Olarak Dine Hakaret, İfade Özgürlüğü ve Dini Hislere Tanınan Koruma”, Prof. Dr. Köksal Bayraktar’a Armağan, İstanbul: Galatasaray Üniversitesi Yay, C.2, 2011.

Feingold, Cora S., “The Doctrine of Margin of Appreciation and the European Convention on Human Rights”, Notre Dame Law Review, Vol. 53, 1977-1978.

Fischborn, Birgit Iris, Enteignung ohne Entschädigung nach der EMRK?, Tübingen: Mohr Siebeck, 2010.

Gemalmaz, Haydar-Burak, Mülkiyet Hakkı, İstanbul: Beta Yay., 2009.

Gemalmaz, Mehmet-Semih, “Ulusal Yüksek Yargı Yerleri Karar- larında Ulusalüstü İnsan Hakları Hukuku Belgelerinin Kavranışı ve Kullanılışı”, Özgürlükler Düzeni Olarak Anayasa – Verfassung als Freiheitsordnung: Festschrift für Fazıl Sağlam zum 65. Geburtstag (65. Yaş Armağanı), Osman Can/ A. Ülkü Azrak/ Yavuz Sabuncu/ Otto Depenheuer/Michael Sachs (haz.), Ankara: İmaj Yay., 2006.

Gerards, Regine, Die Europäische Menschenrechtskonvention im Konstitutionalisierungsprozess einer gemeineuropäischen Grundrechtsordnung, Frankfurt am Main vd: Peter Lang, 2007.

Göztepe, Ece, “Anayasa Yargısının Meşruluğu”, Demokratik Anayasa: Görüşler ve Öneriler, Ece Göztepe/Aykut Celebi (der.) İstan- bul: Metis Yayınları, 2012.

Grabenwarter, Christoph, Europäische Menschenrechtskonvention, Helbing Lichtenhahn/Manz: C.H. Beck, 2009.

Greer, Steven, The European Convention on Human Rights: Achievements, Problems and Prospects, Cambridge: Cambridge University Press, 2006.

Greer, Steven, The Margin of Appreciation Interpretation and Discretion under the European Convention on Human Rights, Strasbourg: Council of Europe Publishing, 2000.

Gross, Oren / Ni Aolain, Fionnuala, “From Discretion to Scrutiny: Revisiting the Application of the Margin of Appreciation Doctrine in the Context of Article 15 of the European Convention on Human Rights”, Human Rights Quarterly, Vol. 23, 2001.

Hailbronner, Kay, “Der Staat und der Einzelne als Völkerrechtssubjekte”, Völkerrecht, Wolfgang Graf Virzthum, Ber- lin/New York: Walter de Gruyter, 2010.

Harris, David / O’Boyle, Michael / Warbrick, Colin / Bates, Ed, Law of the European Convention on Human Rights, New York: Oxford Uni. Press, 2009.

Hoffmann-Rémy, Ulrich, Die Möglichkeiten der Grundrechtseinschrankung nach den Art. 8-11 Abs. 2 der Europaischen Gerichtshofs, Berlin: Duncker & Humblot, 1976.

İnceoğlu, Sibel (ed.), İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Ana- yasa: Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kapsamında Bir İnce- leme, Ankara: Council of Europe Yayını, 2013.

İnceoğlu, Sibel, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasa”, Demokratik Anayasa: Görüşler ve Öneriler, Ece Göztepe/Aykut Çelebi (haz.), İstanbul: Metis Yay., 2012.

Jeffrey A. Brauch, “The Margin of Appreciation and the Jurisprudance of the European Court of Human Rights: Threat to the Rule of Law”, Columbia Journal of European Law, Vol. 11, 2005.

Kaboğlu, İbrahim-Özden / Koutnatzis, Stylianos-Ioannis G., “The Reception Process in Greece and Turkey”, A Europe of Rights, Keller, Helen / Stone-Sweet, Alec (ed.), Oxford/NY: Oxford University Press, 2008.

Kaboğlu, İbrahim-Özden, Anayasa Hukuku Dersleri, İstanbul: Le- gal Yay., 2012.

Kitz, Heinz-Eberhardt, Die Notstandsklausel des Art. 15 der Europäischen Menschenrechtskonvantion, Berlin: Duncker & Humblot, 1982.

Köybaşı, Serkan, “İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi’nin Bayatyan Ermenistan’a Karşı Kararı ve Kararın Türkiye’deki Vicdani Ret Hakkına Etkisi”, Kazancı Hukuk Dergisi, S. 103-104, 2013.

Legg, Andrew, The Margin of Appreciation in International Human Rights Law: Deference and Proportionality, New york: Oxford University Press, 2012.

Lestas, George, A Theory of Interpretation of the European Convention on Human Rights, New York: Oxford University Press, 2007.

Macdonald, Ronald-St. John, “The Margin of Appreciation”, The European System for the Protection of Human Rights, Ronald-St. John Macdonald/ Franz Matscher/ Herbert Petzold (ed.), The Hague/Boston/ London: Martinus Nijhoff Publishers, 1993.

Matscher, Franz, “Methods of Interpretation of the Convention”, The European System for the Protection of Human Rights, Dordrecht: Martinus Nijhoff, 1993.

Merrills, John G., The Development of International Law by the European Court of Human Rights, New York: Manchester University Press, 1993.

Mulcahy, Leigh-Ann, Human Rights and Civil Practice, London: Sweet & Maxwell, 2001.

Özenç, Berke, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve İnanç Özgür- lüğü: Başörtüsü, Zorunlu Din Dersleri, Diyanet İşleri Başkanlığı, İstan- bul: Kitap Yayınevi, 2005.

Öztürk, Fatih, Karşılaştırmalı Anayasa Yargısında Politik Sorun ve Yargısal Aktivizm Doktirini: Anyasal Yargı Denetimi Gerekli mi?, İs- tanbul: Beta, 2012.

Peters, Anne, Einführung in die Europäische Menschenrechts- konvention, München: C.H.Beck, 2003.

Posser, Herbert, Die Subsidiarität der Verfassungsbeschwerde, Berlin: Duncker& Humblot, 1993.

Rupp-Swienty, Annette, Die Doktrin von der margin of appreciation in der Rechtsprechung des Europäischen Gerichtshofs für Menschenrechte, München: VVF, 1999.

Sadurski, Wojciech, “Legitimacy and Reasons of Constiuitonal Review after Commuınism”, Constiuitonal Justice, East and West: Democratic Legitimacy and Constiuitonal Courts in Post-Communist Europe in A Comparative Perspective, Wojciech Sadurski (ed.), Fran- cisco Laporta/Aleksander Paczenik/Frederick Schauer (men. eds.), The Hague: Kluwer International Law, 2002.

Schnapp, Friedrich E., “Zur Grundrechtsberechtigung juristischer Personen des öffentlichen Rechts”, Handbuch der Grundrechte in Deutschland und Europa/ Grundrechte in Deutschland: Allgemeine Lehren I, Detlef Merten/ Hans-Jürgen Papier/Peter Badura vd. (ed.); Heidelberg: C.F. Müller, 2006.

Simpson, W. B., Human Rights and the End of Empire: Britain and the Genesis of the European Convention, New York: Oxford University Press, 2004.

Spielmann, Dean, “Allowing the Rights Margin the European Court of Human Rights and the National Margin of Appreciation Doctrine: Waiver or Subsidiarity of European Review?”, CELS Working Paper Series, Cambridge: Center for European Legal Studies, 2012.

Şirin, Tolga, Türkiye’de Anayasa Şikayeti (Bireysel Başvuru): İn- san Hakları Avrupa Mahkemesi ve Almanya Uygulamasıyla Mukayeseli Bir İnceleme, İstanbul: On İki Levha Yay., 2013.

Tümay, Murat, “The ‘Margin of Appreciation Doctrine’ Developed by the Case Law of the European Court of Human Rights”, Ankara Law Review, Vol. 5, No. 2, 2008.

Wadham, John / Mountfield, Helen/ Prochaska, Elizabeth / Brown, Christopher, Balckstone’s Guide to the Human Rights Act 1998, New York: Oxford University Press, 2009.

Weidmann, Klaus W., Der Europaischen Gerichtshofs für Menschenrechte auf dem Weg zu einem europäischen Verfassungs- gerichtshof, Frankfurt, 1985.

Yourow, Howard Charles, “The Margin of Appreciation Doctrine in the Dynamics of European Human Rights Jurisprudance”, Connecticut Journal of International Law, Vol. 3:111, 1987.

Yourow, Howard Charles, The Margin of Appreciation Doctrine in the Dynamics of European Human Rights Jurisprudance, The Hague/Boston/London: Martinus Nijhoff Publishers, 1996.

Kaynak Göster