ANAYASALCILIĞIN ANTİK YUNAN KÖKENLERİ: KAMUSALLIK, POLİTİKA VE HUKUKUN KARŞILIKLI İLİŞKİSİ

Anayasa kavramı Batı’da 18. yüzyılın sonunda tarih kadar eski anayasal arayışlara bir yanıt olarak türetilmiştir. Bu evrensel nitelikli anayasalcılık düşüncesinin kökenlerini Antik Yunan dünyasına değin izleyebiliriz. Dahası, başat kamusalcı karakteri ve polis’in kendine özgü yapısıyla Antik Yunan dünyası, bugün kullandığımız birçok felsefî bilimsel kavram ve politik-hukukî kurum ortaya çıkartmıştır. Bir makro kamusal alan olarak polis’in ayrıcalıklı zengin sınıf ile yoksul sınıf arasında sürekli bir iktidar mücadelesine sahne olması daha önce metafizik çağrışımları olan adalet sorununu bir anayasal sorun kılmıştır. Bu sorunun çözümlenmesi, politik eylem alanının ürünü olan hukukla mümkün olabilirdi. Pek tabiî ki, neyin adil olduğu ve politik-hukukî alanın nasıl düzenlenmesi gerektiğiyle ilgili bitmek bilmeyen bir tartışma da mevcuttu. Antik Yunan anayasalcılığının böylesi niteliklerini ele almak, bugün kendi özgün bağlamımızda karşılaştığımız demokratik ve anayasal gerileme sorunlarıyla nasıl başa çıkılabileceği hususunda bize yeni/yenilenmiş bir bakış açısı sağlayabilir.

ANCIENT GREEK ORIGINS OF CONSTITUTIONALISM: THE CORRELATION AMONG PUBLIC SPHERE, POLITICS AND LAW

The concept of constitution was created in the West in the late 18th century to provide a response to constitutional pursuits that are as old as the history itself. We can follow the origins of constitutionalism - that which is universal in character- until the ancient Greek world. Furthermore, with its fundamental civic ethos and the distinctive constitution of the polis, this world has provided many philosophical-scientific concepts and political-legal institutions that are still in widespread use to day. As polis -as a macro public sphere- was the battleground for power struggle between the privileged rich and the poor classes, the question of justice, which initially had metaphysical associations, transformed into a constitutional issue. The resolution of this problem could be possible with such laws that are products of direct political action. Of course, a never-ending debate regarding what is just and how the political-legal sphere should be organized had never ceased to exist. To reflect upon such qualities of ancient Greek constitutionalism -whilst keeping in mind of our own distinct context- may provide us a new/renewed perspective on how to tackle our own contemporary constitutional issues such as constitutional and democratic regression.

Kaynakça

Abbate, Cheryl E. ““Higher” and “Lower” Political Animals: A Critical Analysis of Aristotle’s Account of the Political Animal” 6 Journal of Animal Ethics 1, 2016

Aiskhülos. Persler, Y. Gurur Sev (çev.), İstanbul: Pinhan, 2015

Aristoteles. Atinalıların Devleti, Oğuz Yarlıgaş (çev.), İstanbul: Alfa, 2019

Aristoteles. Nikomakhos’a Etik, Saffet Babür (çev.), Ankara: BilgeSu, 2012

Aristoteles. Politika, Mete Tunçay (çev.), İstanbul: Remzi Kitabevi, 2001

Aristoteles. Politika, Özgüç Orhan (çev. ve sun.), İstanbul: Pinhan, 2018

Aristotle. Athenian Constitution, P. J. Rhodes (çev. ve sun.), Londra: Penguin, 1984

Aristotle. History of Animals, Volume I. Book 1-3, A. L. Peck (çev.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1965

Aristotle. Nicomachean Ethics, Roger Crisp (çev. ve ed.), Cambridge: Cambridge University Press (Cambridge Texts in the History of Philosophy), 2000

Aristotle. Politics, H. A. Rackham (çev.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1944

Berkes, Niyazi. Türkiye’de Çağdaşlaşma, İstanbul: YKY, 2017

Brock, Roger. “Politeia,” The Encylopedia of Ancient History, Roger S. Bagnall vd. (ed.), Londra: Blackwell, 2013

Burke, Edmund. The Writings and Speeches of Edmund Burke Vol. 4: Party, Parliament, and the Dividing of the Whigs: 1780-1794, P.

J. Marshall, Donald C. Bryant ve William B. Todd (ed.), Oxford: Oxford University Press, 2015

Calhoun, Craig (ed.). Dictionary of Social Sciences, Oxford: Oxford University Press, 2002

Clauson, Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford: Oxford University Press, 1972

Çelgin, Güler. Eski Yunanca-Türkçe Sözlük, İstanbul: Kabalcı, 2011

Çevik, C. Cengiz. “Giriş,” Cicero, Devlet Üzerine, İstanbul: İthaki, 2014

de Dijn, Annelien. Freedom. An Unruly History. Cambridge: Harvard University Press, 2020 Duygun, Ahmet Mert. “Popülist Anayasacılığa Giriş”, 9 Anayasa Hukuku Dergisi 18, 2000, ss. 397-464.

Friedell, Egon. Antik Yunan’ın Kültür Tarihi, Necati Aça (çev.), Ankara: Dost Kitabevi, 2011

Gagarin, Michael. “The Unity of Greek Law”, The Cambridge Companion to Ancient Greek Law, Michael Gagarin ve David Cohen (ed.), Cambridge: Cambridge University Press, 2005

Garvie, A. F.. “Commentary”, Aeschylus, Persae, A. F. Garvie (sun. ve şerh eden), Oxford: Oxford University Press, 2009

Grimm, Dieter. “The Origins and the Transformation of the Concept of the Constitution”, Constitutionalism (Past, Present, and Future), Oxford: Oxford University Press, 2016

Guthrie, W. K. C.. Yunan Felsefe Tarihi: Sokrates Öncesi İlk Filozoflar ve Pythagorasçılar, (çev. Ergün Akça), İstanbul: Kabalcı, 2011

Habermas, Jürgen. The Structural Transformation of the Public Sphere. An Inquiry into a Category of Bourgeois Society, Thomas Burger (çev.), Cambridge: MIT Press, 1991

Hansen, Mogens Herman, Polis. An Introduction to the Ancient Greek City-State, Oxford: Oxford University Pres, 2006.

Hansen, Mogens Herman ve Thomas Heine Nielsen (ed.). An Inventory of Archaic and Classical Poleis, Oxford: Oxford University Press, 2004.

Herodotos. Herodot Tarihi, Müntekim Ökmen (çev.), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2004

Herodotus, The Persian Wars, Volume III: Books 5-7, A. D. Godley (çev.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1922

Homer, Iliad, Volume I: Books 1-12, A. T. Murray (çev.), William F. Wyatt (düz.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1924

Homeros, İlyada, Azra Erhat ve A. Kadir (çev.), İstanbul: Can, 2012

Hornblower, Simon ve Antony Spawforth (ed.). The Oxford Companion to Classical Civilization, Oxford: Oxford University Press, 2014

Hornblower, Simon, Anthony Spawforth ve Esther Eidinow (ed.). The Oxford Classical Dictionary, Oxford: Oxford University Press, 2012

Karatani, Kojin. İzonomi ve Felsefenin Kökenleri, Ahmet Nüvit Bingöl (çev.), İstanbul: Metis, 2018

Kardeş, M. Ertan (haz.). Politik Felsefe Nedir?, İstanbul: Tekin, 2020

Kardeş, M. Ertan. Yönsüzleşmiş Savaşlar. Politik Felsefenin Bir Sınır Meselesi Olarak Savaşa Dair, İstanbul: Pinhan, 2019

Keskin, Oğuzhan Bekir. “Anayasal-Olan Üzerine Bir Kavramsal Deneme,” Nedim Yıldız (Ed.), Felsefe Yıllığı İFK 2019 (51-94), İstan bul: Akademi Titiz Yayınları, 2019, ss. 54-66

Keskin, Oğuzhan Bekir. Anayasalcılık Düşüncesi Açısından Anayasanın Tarihsel ve Kavramsal Bir Analizi, Doktora Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi S.B.E., 2019

Laks, Andre ve Glenn W. Most (ed. ve çev.). Early Greek Philosophy. Volume VII: Sophists (Part 1), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 2016

Lane, Melissa. Greek and Roman Political Ideas, Londra: Penguin, 2014

Liddell, Henry George ve Robert Scott. A Greek-English Lexicon, Oxford: Clarendon Press, 1940

Lloyd, G. E. R.. Magic, Reason and Experience. Studies in the Origin and Development of Greek Science, Cambridge: Cambridge University Press, 1979

Locke, John. Two Treatises of Government, Peter Laslett (ed.), Cambridge: Cambridge University Press (Cambridge Texts in the His tory of Political Thought), 1999

Maio, Dennis Peter. “Politeia and Adjudication in Fourth-Century B.C. Athens,” 28 The American Journal of Jurisprudence 16, 1983, ss.16-45

McIlwain, Charles Howard. Constitutionalism: Ancient and Modern, Indianapolis: Liberty Fund, 1975

Ober, Josiah. “Law and Political Theory,” The Cambridge Com panion to Ancient Greek Law, Michael Gagarin ve David Cohen (ed.), Cambridge: Cambridge University Press, 2005

Ober, Josiah. “The Polis as a Society. Aristotle, John Rawls and the Athenian Social Contract,” The Ancient Greek City-State: Symposium on the occasion of the 250th Anniversary of The Royal Danish Academy of Sciences and Letters July, 1-4 1992, Mogens Herman Hansen (ed.), Kopenhag: The Royal Danish Academy of Sciences and Letters, 1993

Oder, Bertil Emrah. Avrupa Birliği’nde Anayasa ve Anayasalcılık, İstanbul: Anahtar Kitaplar, 2004

Orhan, Özgüç. “Terimlere Dair Açıklama,” Aristoteles, Politika, İstanbul: Pinhan, 2018

Özbudun, Ergun. Anayasalcılık ve Demokrasi, İstanbul: İ. Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2017

Özenç, Berke. Hukuk Devleti. Kökenleri ve Küreselleşme Çağındaki İşlevi, İstanbul: İletişim, 2014

Pindar. Olympian Odes. Pythian Odes, William H. Race (ed. ve çev.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1997

Pindaros. Bütün Zafer Şarkıları, Erman Gören (çev.), İstanbul: YKY, 2015

Polybius. The Histories. Volume I, W. R. Paton (çev.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1998

Polybius. The Histories. Volume III, W. R. Paton (çev.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1979

Pomeroy, Sarah B.. Antik Yunan’ın Kısa Tarihi. Siyaset, Toplum ve Kültür, Oğuz Yarlıgaş (çev.), İstanbul: Alfa, 2016

Plato. Timaeus. Critias. Cleitophon. Menexenus. Epistles. R. G. Bury (çev.), Cambridge: Harvard University Press (Loeb Classical Library), 1929

Rhodes, P. J. Antik Yunan’ın Kısa Tarihi, Cumhur Atay (çev.), İstanbul: İletişim, 2019.

Roberts, John (ed.). The Oxford Dictionary of the Classical World, Oxford: Oxford University Press, 2007

Ryan, Alan. On Politics: A History of Political Thought From He rodotus to the Present, Londra: Penguin, 2013

Sartori, Giovanni. “Constitutionalism: A Preliminary Discussion,” 56 The American Political Science Review 4, 1962, ss. 853-864

Shear, Julia L.. Polis and Revolution. Responding to Oligarchy in Classical Athens, Cambridge: Cambridge University Press, 2011

Ste. Croix, G.E.M de. Antik Yunan Dünyasında Sınıf Mücadelesi, Çağdaş Sümer (çev.), İstanbul: Yordam, 2013

Teegarden David A.. Death to Tyrants! Ancient Greek Democracy and the Struggle against Tyranny, Princeton: Princeton University Press, 2014

Teziç, Erdoğan. Anayasa Hukuku (Genel Esaslar), 21. Baskı, İstanbul: Beta, 2017

Thomas, Rosalind. “Writing, Law, and Written Law,” The Cambridge Companion to Ancient Greek Law, Michael Gagarin ve David Cohen (ed.), Cambridge: Cambridge University Press, 2005

Thucydides. The Peloponnesian War, Martin Hammond (çev.), Oxford: Oxford University Press (Oxford World’s Classics), 2009

Uslu, Ateş. Siyasal Düşünceler Tarihine Giriş. Tarihyazımı, Temel Yaklaşımlar ve Araştırma Yöntemleri, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2017

Wallace, Robert W.. “Revolutions and a New Order in Solonian Athens and Archaic Greece,” Origins of Democracy in Ancient Greece, Kurt A. Raaflaub, Josiah Ober ve Robert W. Wallace (ed.), Berkeley: University of California Press, 2007, ss. 49-82

Wilson, Nigel (ed.). Encyclopedia of Ancient Greece, Londra: Routledge, 2010

Yarlıgaş, Oğuz. “Eski Yunan Medeniyeti,” İnsanın Tarih Yolculuğu, Ferzan Durul (ed.), İstanbul: Yeditepe Üniversitesi Yayınevi, 2020, ss. 147-165

Kaynak Göster