ANAYASA MAHKEMESİ'NİN ANAYASA MADDE 90/5 HAKKINDAKİ ZIMNİ İLGA TESPİTİ VE İNSAN HAKLARINA DAYALI (YENİ BİR) YARGISAL DENETİM

Bu makale, Anayasa'nın 90. madde, 5. fıkra hükmünün, Anayasa Mahkemesi tarafından bazı bireysel başvuru kararlarında yorumladığı biçimiyle bir zımni ilga hükmü olup olmadığı tartışmasını ele almaktadır. Ayrıca makale, zımni ilga tartışmasına bağlı ve ondan bağımsız olarak, Anayasa'nın 90. maddesine 2004 yılında yapılan değişiklikle birlikte ve sözü edilen Anayasa Mahkemesi kararlarından sonra, Türkiye'deki anayasallık denetim modeline benzer yeni bir yargısal denetim modeli getirilip getirilmediğine ilişkin bir tartışmayı yapmayı amaçlamaktadır. Makalenin vardığı temel sonuç, 90. maddenin 5. fıkra hükmünün zımni ilga hükmü olarak değerlendirilemeyeceği ve Türkiye'de anayasallık denetiminin artık saf olarak Avrupa ya da Kelsenci modele ait olarak kabul edilemeyeceği yönündedir, tabi teorik olarak mümkün olan yeni model uygulamaya aktarıldığı ölçüde.

THE CONSTITUTIONAL COURT'S INTERPRETATION OF ARTICLE 90/5 OF THE CONSTITUTION AS AN IMPLICIT DEROGATORY RULE AND (A NEW) JUDICIAL

This article questions and analyses whether Paragraph 5 of Article 90 of the Constitution is an implicit derogatory rule, which has been thus construed by the Constitutional Court in a number of cases brought before the Court through the constitutional complaint mechanism. At the same time, the article discusses if a new judicial review based on human rights has been recognized by the adoption of Paragraph 5 of Article 90 in 2004. The latter discussion is done by taking into account the Constitutional Court's consideration as an implicit derogatory rule of Paragraph 5 of Article 90 and independent from it. One of the main conclusions reached in the article is that Paragraph 5 of Article 90 cannot be construed as an implicit derogatory rule. It is further argued that the Turkish model of judicial review cannot be regarded any longer as purely the European or Kelsenian model of judicial review. A theoretically possible new model of judicial review based on human rights might be considered on the horizon so long as it is put into practice by the judiciary.

Kaynakça

Acar, Ali, Between Legality and Legitimacy: The Case of Judicial Review of Constitutional Amendments from a Comparative Law Perspective, European University Institute, Florence/Italy, 2015.

Akbulut, Olgun, "Güncel Tartışmalar Işığında İnsan Hakları Sözleşmelerinin Türkiye Anayasal Sisteminde Normlar Hiyerarşisindeki Yeri", Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2014, Cilt.9, Sayı. 115, ss. 7-45.

Akdeniz, Yaman - Altıparmak, Kerem, "TCK 299 Olmayan Hükmün Gazabı mı?", Güncel Hukuk, Ekim 2015, ss. 42-44.

Akıllıoğlu, Tekin, "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve İç Hukukumuz", AÜSBFD, 1989, Cilt.44, Sayı. 3-4, ss. 153-74.

Alstyne, William W. Van, "A Critical Guide to Marbury v. Madison", Duke Law Journal, 1969, Sayı. 1, ss. 1-47.

Altıparmak, Kerem-Karahanoğluları, Onur, "Bölge İdar Mahkemesi Kararıyla Anayasa'nın 'Zımnen İptali'", İnsan Hakları Yıllığı, 1997-98, Cilt.19-20, ss. 215-33.

Altıparmak, Kerem, "YSK'nin Mühürsüz Oylar Kararının Dayanılmaz Saçmalığı Üstüne!" (19 Nisan 2017), http://mulkiyehaber.net/ ysknin-muhursuz-oylar-kararinin-dayanilmaz-sacmaligi-ustune/ Aybay, Rona, "Uluslararası Anlaşmaların Türk Hukukundaki Yeri", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2007, Sayı. 70, ss. 187-213.

Bac, Meltem Müftüler, "Turkey's Political Reforms and the Impact of the European Union", South European Society & Politics, 2005, Cilt. 10, Sayı. 1, ss. 16-30.

Başlar, Kemal, "Uluslararası Anlaşmaların Onaylanması, Üstünlüğü ve Anayasal Denetimi Üzerine", Milletlerarası Hukuk ve Özel Hukuk Bülteni: Prof. Dr. Sevin Toluner'e Armağan, 2004, Cilt.24, Sayı. 1-2, ss. 1-62.

Başlar, Kemal, "Karar Eleştirisi", Uluslararası Hukuk ve Politika Dergisi, 2008, Sayı 15, ss. 170-178.

Başlar, Kemal, "Istanbul Governor's Office v Kenanoğlu and Kenanoğlu, Appeal judgment, E 2007/679, K 2008/1461; ILDC 963 (TR 2008)", Oxford Reports on International Law in Domestic Courts, 2008, http://opil.ouplaw.com/home/oril.

Bilder, Mary Sarah, "Idea or Practice? A Brief Historiography of Judicial Review", Boston College Law School Legal Studies Research Paper Series (2008), http://ssrn.com/abstract=1134831

Bilgin, Ahmet Burak, "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin İç Hukuktaki Yeri", Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2017, Cilt.22, Sayı. 1, ss. 81-129.

Billingsley, Barbara, "Section 33: The Chapter's Sleeping Giant", Windsor Yearbook of Access to Justice, 2002, Cilt. 21, ss. 331-46.

Cappelletti, Mauro - Adams John Clarke, "Judicial Review of Legislation: European Antecedents and Adaptations", Harvard Law Review, 1966, Cilt. 79, Sayı. 6, ss. 1207-24.

Coleman, Jules L., "Negative and Positive Positivism", The Journal of Legal Studies, 1982, Cilt. 11, ss. 139-64.

Coleman, Jules L., The Practice of Principle: In Defense of A Pragmatist Approach to Legal Theory, Oxford University Press, Oxford; New York, 2001.

Cromwell, T.A., "Aspects of Constitutional Judicial Review in Canada", South Carolina Law Review, 1995, Cilt. 46, ss. 1027-42. Dietze, Gottfried, "Judicial Review in Europe", Michigan Law Review, 1957, Cilt. 55, Sayı. 4, ss. 539-66.

Doğru, Osman, "İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarının İç Hukuklara Etkisi", Anayasa Yargısı Dergisi, 2000, Cilt. 17, ss. 194-225. Dworkin, Ronald, "The Model of Rules", The University of Chicago Law Review, 1967, Cilt. 35, Sayı. 1, ss. 14-46.

Eren, Abdurrahman "1982 Anayasası'nın 90. Maddesindeki 2004 Değişikliğinin Anlaşmaların Türk İç Hukukundaki Yerine Etkisi", Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi, 2004, Cilt.8, Sayı. 3-4, ss. 47-77.

Ergül, Ozan, ""Usulüne Göre Yürürlüğe Girmiş Anlaşmalar Kanun Hükmündedir"", Yıldırım Uler'e Armağan içinde, (der.) Muhammed Erdal. Lefkoşa: Yakın Doğu Üniversitesi Yayınları, 2014, ss.65-86.

Fendoğlu, H. Tahsin, "Uluslararası İnsan Hakları Belgelerinin Uygulanmasında "Bağımsız Ölçü Norm" veya "Destek Ölçü Norm" Sorunu", Anayasa Yargısı Dergisi, 2000, Cilt.17, ss. 363-84.

Field, Oliver P., "Effect of an Unconstitutional Statute", Indiana Law Journal, 1926, Cilt. 1, Sayı. 1, ss. 1-17.

Gardbaum, Stephen, "The New Commonwealth Model of Constitutionalism: Theory and Practice", Journal of Scholarly Perspective UCLA School of Law, 2013, Cilt. 9, Sayı. 1, ss. 53-73.

Gardbaum, Stephen, "What's So Weak About "Weak-Form Review"? A Reply to Aileen Kavanagh", International Jounal of Constitutional Law, 2015, Cilt. 13, Sayı. 4, ss. 1040-48.

Garlicki, Lech - Garlicka, Zofia A., "Review of Constitutionality of Constitutional Amendments (An Imperfect Response to Imperfections?)", Anayasa Hukuku Dergisi, 2012, Cilt. 1, Sayı. 1, ss. 185-224.

Gerek, Şahnaz - Aydın, Ali Rıza, "Anayasa'nın 90. Madde Değişikliği Karşısında Yasaların Geleceği ve Anayasal Denetim", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2004, Sayı. 55, ss. 226-38.

Gönenç, Levent - Esen, Selin, "The Problem of the Application of Less Protective International Agreements in Domestic Legal Systems: Article 90 of the Turkish Constitution" European Journal of Law Reform, 2007, Cilt. VIII, Sayı. 4, ss. 485-500.

Gönenç, Levent, "1982 Anayasası'nda Sessiz Devrim: 90. Madde Değişikliği ve Getirdiği Sorunlar", Yaşayan Anayasa. http://www. yasayananayasa.ankara.edu.tr/belgeler/analizler/90_madde.pdf

Gözler, Kemal, "İnsan Hakları Normlarının Anayaüstülüğü Sorunu", Türkiye'de İnsan Hakları. Ankara: TODAİE, 2000, ss. 25-46.

Gözler, Kemal, "Milletlerarası Andlaşmalara Kanun Üstü Bir Değer Tanınabilir mi? (Anayasa Değişikliği Teklifi Hakkında Bir Eleştiri)", http://www.anayasa.gen.tr/madde90.htm

Gözler, Kemal, "Yorum İlkeleri", Kamu Hukukçuları PlatformuAnayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşması, içinde ed. Ozan Ergül, Türkiye Barolar Birliği, Ankara, 2013, ss.15-119.

Gözler, Kemal, Hukuka Giriş. 13. Baskı, Ekin, Bursa, 2016.

Gözler, Kemal, "Mühürsüz Oy Pusulası Tartışması", 19 Nisan 2017, http://www.anayasa.gen.tr/muhursuz.html. Gülmez, Mesut, "Anayasa Değişikliği Sonrasında İnsan Hakları Sözleşmelerinin İç Hukuktaki Yeri ve Değeri", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2004, Sayı. 54, ss. 147-61.

Halpérin, Jean-Louis, "Lex Posterior Derogat Priori, Lex Specialis Derogat Generali Jalons pour une histoire des conflits de normes centrée ces deux solutions concurrentes", Revue d'Histoire du Droit, 2012, Cilt. 80, ss. 353-97.

Harris, J. W., Law and Legal Science, Clarendon Press, Oxford, 1979.

Hart, H. L. A., "Kelsen's Doctrine of the Unity of Law", Essays in Jurisprudence and Philosophy içinde, Clarendon Press, Oxford, 1983, s. 309-42.

Hart, H. L. A., The Concept of Law With A Postscript (eds.) Penelope A. Bulloch and Joseph Raz. 2. Baskı, Clarendon Press, Oxford, 1994.

Hurley, James Ross, Amending Canada's Constitution: History, Process, Problems and Prospects, Canada Communication Group, Canada, 1996.

Kaboğlu, İbrahim Ö. (der.), İnsan Hakları Uluslararası Sözleşmelerinin İç Hukukta Doğrudan Uygulanması (Anayasa, md. 90/son). Ankara: Türkiye Barolar Birliği, İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi, 2004.

Kaboğlu, İbrahim Ö., "İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Türkiye (Karşılaştırmalı Gözlemler)", Anayasa Hukuku Dergisi, 2015, Cilt.4, Sayı. 7, ss. 11-28.

Karagülmez, Ali, "5170 Sayılı Yasa'yla Anayasa'nın 90. Maddesinde Yapılan Değişikliğe Bir Bakış", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2004, Sayı. 54, ss. 163-77.

Kavanagh, Aileen, "What's So Weak About "Weak-Form Review"? The Case of the UK Human Rights Act 1998", International Jounal of Constitutional Law, 2015, Cilt. 13, Sayı. 4, ss. 1008-39.

Kelly, James B.- Hennigar Matthew A., "The Canadian Charter of Rights and the Minister of Justice: Weak-Form Review within a Constitutional Charter of Rights", International Jounal of Constitutional Law, 2012, Cilt. 10, Sayı. 1, ss. 35-68.

Kelsen, Hans, "Judicial Review of Legislation: A Comparative Study of the Austrian and the American Constitution", The Journal of Politics, 1942, Cilt. 4, Sayı. 2, ss. 183-200.

Kelsen, Hans, Essays in Legal and Moral Philosophy, çeviren Peter Heath. ed. (selected and introduced by) Ota Weinberger, D. Reidel Publishing Company, Dordrecht; Boston, 1973.

Kelsen, Hans, General Theory of Law and State. çeviren Anders Wedberg, Russell&Russell, Cambridge; Massachusetts, 1949.

Kelsen, Hans, General Theory of Norms, çeviren Michael Hartney, Oxford University Press, Oxford; New York, 1991.

Kelsen, Hans, Qui doit étre le gardien de la consitution?, çeviren Sandrine Baume, Michel Houdiar, Paris, 2006.

Lerber, Renée Lettow, "Judicial Review before Marbury", The George Washington Law Review, 2003, Cilt. 72, ss. 45-50.

Monahan, Patrick, Politics and The Constitution- The Charter, Federalism and the Supreme Court of Canada, Carswell, Toronto; Calgary; Vancouver, 1987.

Munzer, Stephen, "Validity and Legal Conflicts", The Yale Law Journal, 1973, Cilt. 82, Sayı. 6, ss. 1140-74.

Özbudun, Ergun, "Democratization Reform in Turkey, 1993- 2004", Turkish Studies, 2007, Cilt. 8, Sayı. 2, ss. 179-96.

Özkan, Işıl "Uluslararası Hukuk-Ulusal Hukuk İlişkileri", Journal of Yaşar University, 2013, Cilt.8 Sayı. Özel, ss. 2075-126.

Paulson, Stanley L., "On the Status of Lex Posterior Derogating Rule", The Liverpool Law Review, 1983, Cilt. V, Sayı. 1, ss. 5-18.

Paulson, Stanley L., "Subsumption, Derogation, and Noncontradiction in 'Legal Science'" The University of Chicago Law Review, 1981, Cilt. 48, ss. 802-18.

Quint, Peter E., "The Most Extraordinarily Powerful Court of Law the World Has Ever Known"? Judicial Review in the United States and Germany", Maryland Law Review, 2006, Cilt. 65, ss. 152-70.

Raine, Thomas, "Judicial Review Under the Human Rights Act: A Culture of Justification", North East Law Review, 2013, Cilt. 1, ss. 81-108.

Smith, Jennifer, "The Origins of Judicial Review in Canada", Canadian Journal of Political Science/Revue canadienne de science politique, 1983, Cilt. 16, Sayı. 1, ss. 115-34.

Stolleis, Michael, "Judicial Review, Administrative Review, and Constitutional Review in the Weimar Republic" Ratio Juris, 2003, Cilt. 16, Sayı. 2, ss. 266-80.

Surlu, Aydan Ömür, "İnsan Haklarının ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Yargıtay İçtihatlarına Yansıması", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2010, Sayı. 87, ss. 150-94.

Şahbaz, İbrahim, "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Türk Yargı Sistemindeki Yeri", Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2004, Sayı. 54, ss. 178-216.

Şirin, Tolga, "YSK Kararı ve Hukukun Zehirli Engerekleri", (21 Nisan 2017), https://bianet.org/bianet/siyaset/185774-ysk-karari-vehukukun-zehirli-engerekleri.

Treanor, William Michael- Sperling Gene B., "Prospective Overruling and the Revival of 'Unconstitutional' Statutes", Columbia Law Review, 1993, Cilt. 93, ss. 1902-1955.

Tunç, Hasan, "Milletlerarası Sözleşmelerin Türk İç Hukukuna Etkisi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Türkiye İle İlgili Örnek Karar İncelemesi", Anayasa Yargısı Dergisi, 2000, Cilt.17, ss. 174-92.

Turhan, Mehmet, "Hans Kelsen'e Göre "Anayasa Aykırı" Yasa", Haşim Kılıç'a Armağan içinde, (der.) Ali Rıza Çoban, Gülener, Serdar, Sağlam, Musa and Ekinci, Hüseyin. Ankara: Anayasa Mahkemesi, 2015, ss.351-86.

Turhan, Mehmet, "Hans Kelsen'e Göre 'Anayasa Aykırı' Yasa", Haşim Kılıç'a Armağan, içinde editörler Ali Rıza Çoban, Serdar Gülener, Musa Sağlam and Hüseyin Ekinci, Anayasa Mahkemesi Yayınları, Ankara, 2015, ss. 351-87.

Tushnet, Mark, "Alternative Forms of Judicial Review", Michigan Law Review, 2003, Cilt. 101, Sayı. 8 Symposium: Judging Judicial Review: Marbury in the Modern Era, ss. 2781-802.

Tushnet, Mark, "Comparative Constitutional Law", The Oxford Handbook of Comparative Law, ed. Mathias Reimann and Reinhard Zimmermann içinde, Oxford University Press, Oxford; New York, 2006. Tushnet, Mark, "Judicial Activism or Restraint in a Section 33

World", University of Toronto Law Journal, 2003, Cilt. 53, ss. 89-100. Tushnet, Mark, "Social Welfare Rights and the Forms of Judicial Review", Texas Law Review, 2004, Cilt. 82, Sayı. 7, ss. 1895-919.

Tushnet, Mark, "The Relation between Political Constitutionalism and Weakform Judicial Review", German Law Journal, 2013, Cilt. 14, Sayı. 12, ss. 2249-64.

Tushnet, Mark, "The Rise of Weak-Form Judicial Review", Comparative Constitutional Law, içinde, editörler Tom Ginsburg - Rosalind Dixon, Edward Elgar, Cheltenham, 2011, ss. 321-33.

Tushnet, Mark, "Weak-Form Judicial Review and 'Core' Civil Liberties", Harvard Civil-Rights-Civil Liberties Law Review, 2006, Cilt. 41, Sayı. 1, ss. 1-22.

Tushnet, Mark, "Weak-Form Judicial Review: Its Implications for Legislatures", New Zealand Journal of Public and International Law, 2004, Cilt. 2, Sayı. 1, ss. 7-24.

Türmen, Rıza, "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin İç Hukukumuza Etkileri", Anayasa Yargısı Dergisi, 2000, Cilt.17, ss. 32-42.

Ünal, Şeref, "Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarının Türk İç Hukukuna Etkileri", Anayasa Yargısı Dergisi, 2000, Cilt.17, ss. 63-85.

Waldron, Jeremy, "The Core of the Case against Judicial Review", The Yale Law Journal, 2005-2006, Cilt. 115, ss. 1346-407.

Yeşilyurt, Nazile İrem, "Danıştay Kararlarında Uluslararası Antlaşmaların Normatif Değeri", İnsan Hakları Yıllığı, 2014, Cilt.32, ss. 1-29.

Young, Alison L., "Sovereignty: Demise, Afterlife, or Partial Resurrection", International Journal of Constitutional Law, 2011, Cilt. 9, Sayı. 1, ss. 163-71.

Young, Alison L., "Will You, Won't You, Will You Join the Deference Dance"?, Oxford Journal of Legal Studies, 2014, Cilt. 34, Sayı. 2, ss. 375-94.

Young, Alison L., Parliamentary Sovereignty and the Human Rights Act, Hart Publishing, Oxford; Portland, 2009.

Yüzbaşıoğlu, Necmi, "Avrupa İnsan Hakları Hukukunun Niteliği ve Türk Hukuk Düzenindeki Yeri Üzerine", İnsan Hakları Merkezi Dergisi, (AÜSBF Yayını), 1994, Cilt.II, Sayı. 1, ss. 26-38.

Kaynak Göster