Kırım Hanı I. Selim Giray’ın İlmî, Edebî ve Dini Yönü

Osmanlı sultanlarında olduğu gibi Kırım Hânları arasında da sanat-edebiyât ve mûsıkî ile ilgilenen Hânlar mevcuttur. Hânlık Dönemi Kırım Edebiyatı içerisinde bilinen 54 şâirden 15’i Hân yâda Hân soyludur. Bunlar; I. Mengli Giray, I. Saadet Giray, I. Devlet Giray, II. Gazi Giray, onun oğulları Saadet Giray ve Hüsam Giray, Bahadır Giray, IV. Mehmed Giray, I. Selim Giray, Hanzâde Hanım, II. Mengli Giray, Şahin Giray, Topal Ahmed Giray’ın oğlu Şahin Giray, Halim Giray ve Şahbaz Giraydır. Bu ön dört isimden Selim Giray’ın kendisi de dâhil olmak üzere altısını, II. Gazi Giray (Selim Giray’ın anne tarafından dedesi), Bahadır Giray (Selim Giray’ın babası), Hanzâde Hanım (Selim Giray’ın annesi), II. Mengli Giray ve Şahin Giray (Selim Giray’ın oğulları) Selim Giray’ın birinci derece yakınları oluşturmaktadır. Bizde çalışmamızda ilmî ve edebî bir ortamda büyüyen Selim Giray’ın atalarından kendisine tevarüs eden fakat devlet adamlığı kimliğinin gerisinde kalan şâirlik, bestekârlık ve mûsıkîşinaslık yönünü değerlendirmeye çalıştık.

Crimean Khan I. Selim Giray Scientific, Literary and Religious Aspects

Among Crimean Khans, there were rulers who were interested in art, literature and music, such as Ottoman Sultans. In Crimean Literature during the Khanate Period, 15 out of 54 known poets were either khans or descended from khans. These are: Mengli Giray I, Saadet Giray I, Devlet Geray I, Gazi Geray II, his sons Saadet Geray and Hüsam Geray, Bahadır Geray, Mehmet Geray IV, Selim Geray I, Hanzâde Hanım, Mengli Geray II, Şahin Geray, Topal Ahmed Geray’s son Şahin Geray, Halim Geray and Şahbaz Geray. Six of these fourteen poets consist of Selim Giray and his close relatives: Gazi Giray II, (Selim Giray’s maternal grandfather), Bahadır Giray (Selim Giray’s father), Hanzade Hanim (Selim Giray’s mother), Mengli Giray II and Şahin Geray (Selim Giray’s sons). In this paper, we tried to analyze the poetic, composition and musical talent of Selim Giray, who grew up in a scientific and literary atmosphere and inherited those talents which were overshadowed by his statesmanship.

___

ABDULVAAP, N., “Strihi K Portretu Krımskogo Hana Hadjı Selim Geraya, Kasevet, N: 25, 1996

AKÜN, Ö. Faruk, “Osmanlı Tarihi Karşısında Yahya Kemal’in Şiiri”, Kubbealtı Mecmuası, Yıl: 5, Sayı: 2, Nisan-1976

BANARLI, N. Sami, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, C. I-II, İstanbul, 1971

Bosnalı Alâeddin Sabit, Zafernâme, Haz. Turgut Karacan, Sivas, 1991

Defterdar Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiât (Tahlil ve Metin 1066-1116/1656-1704), Haz: A. Özcan, TTK, 1995

ELÇİN, Şükrü, Gevheri Divânı, Ankara, 1998

ERTAYLAN, Hikmet, Gazi Geray Han Hayatı ve Eserleri, İstanbul, 1958

Evliya Çelebi Seyehatnâmesi, C. 7, Haz: Yücel Dağlı-Seyit Kahraman-Robert Dankoff, İstanbul, 2001

FAZIL Rıza -NAGAYEV Safter, Kırım Tatar Edebiyatının Tarihi, Akmescid, 2001

GAYVORONSKİY, A., Sozvezdie Geraev, Simferopol, 2003

Grözı Lubvi, Poetov ih Kruga, Bahçisarayskiy Gasudarstvenniy İstoriko - Kulturnıy Zapoved- nik Obşestva, Simferopol, 2003

Halim Giray, Gülbün-ü Hanan, (Osman Cûdi Neşri, İstanbul, H.1327/M. 1909-1910

Hanlık Dönemi Kırım Şairleri, Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, Kırım-Tatar Edebiyatı, C. 13, Kültür Bakanlığı, Ankara 1999

İsmail Beliğ, Nu’hbetü’l Asar Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’ar, Haz: A. Abdulkadiroğlu, 1999

KAYACIOĞLU, İsmet, Şakâik’un Numâniye Zeyillerinden Vekâyiü’l-Fudâla’daki (Şeyhi Meh- med Efendi Zeyli Şair Biyografileri), Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ensti- tüsü, Ankara, 1998

KIRIMÎ, Abdulgaffar, Umdetü’t Tevârih, Neşreden: Necip Asım, İstanbul 1323.

KURNAZ Cemal-ÇELTİK Halil, “Osmanlı Dönemi Kırım Edebiyatı”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, S. 6, Güz-1998

MUZAFAROV, R., Kırımsko-Tatarskaya Entsiklopediya, T. 1, Simferopol: Vatan, 1993

ÖZALP, Nazmi, Türk Mûsıkîsi Tarihi, C. I, İstanbul, 2000

ÖZCAN, Nuri, “XVII. Ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı’da Dini Mûsikî, Osmanlı, C. 10, 1999

ÖZKIRIMLI, Atilla, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, C. 1, 1987

ÖZTUNA, Yılmaz, Büyük Türk Mûsıkî Ansiklopedisi, C. II, Ankara, 1990

Raşid Tarihi, C. II, İstanbul, 1282

Sâlim Tezkîresi, Haz. Adnan İnce, Yüksek Lisans Tezi, AÜDTCF, 1976-1977

Seyyid Muhammed Rıza, Es-Seb‟ü‟s-Seyyâr Fî Ahbâr-ı Mülûk ut Tatar, Hazırlayan: Kazım Bek, Kazan 1832

Silahdar Mehmed Ağa, Silahdar Tarihi, C.I- II, İstanbul, 1928

Tezkîre-i Safâyi (Nuhbetü’l-Aşâr Min Fevâ’idi’l-Eş’ar), Haz: Pervin Çapan, Ankara, 2005

TRT Türk Mûsıkî Tarihi Derleme, C.I, TRT Müzik Dairesi Başkanlığı Yayınları No. 34

UĞURCAN, Sema, “Yahya Kemal’in Edebi Eserlerinde Rumeli”, Studıes (CIEPO) at the Univer- sity of Zagreb 2008, Berlin. LIT Verlag, 2010

USLU, Recep, “XVII. Yüzyılın Büyük Betekârlarından Itrî”, Osmanlı, C. 10, 1999

YUNUSOVA, L., Krımsko-Tatarskaya Literatura: Sbornik Proizvedeniy Folklora i Literaturı VIII-XX vv., Simferopol: Dola, 2002 (Footnotes)

1 Hanlık Dönemi Kırım Şairleri, Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, Kırım-Tatar Edebiyatı, C. 13, Kültür Bakanlığı, Ankara 1999, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/11880,rez- mipdf.pdf?0

2 R. Muzaffarov, KırımskoTatarskaya Entsiklopediya, T. 1, Simferopol: Vatan, 1993, 164, 165, Hanlık Dönemi Kırım Şairleri, Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi, Kırım-Tatar Edebiya- tı, C. 13, Kültür Bakanlığı, Ankara 1999, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/11878,gazayipdf. pdf?0

___

APA Şen, M. (2014). Kırım Hanı I. Selim Giray’ın İlmî, Edebî ve Dini Yönü . 21. Yüzyılda Eğitim Ve Toplum Eğitim Bilimleri Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi , 3 (7) , 75-84 .