İskender Paşa Camisi ve Çevresindeki Yapılar

Artvin İli’nde Ardanuç İlçesi’nin eski merkezi olanAdakale’de yer alan cami, İskender Paşa tarafından yaptırılmıştır. Cami,Akkoyunlular döneminde de kullanılmıştır. 1551’de Ardanuç’un fethedilmesiyleharap halde bulunan cami, İskender Paşa tarafından yeniden yaptırıldığı içinonun adıyla anılmaktadır. Çeşitli tamiratlar geçiren cami, ibadete açıktır. İskender Paşa Camisi’nin yanında Sefer Paşa, Hatice Hanım ve SüleymanPaşa adlarında üç türbe bulunmaktadır. Bazı araştırmacılar bu türbelerinisimlerini farklı vermiştir. Türbelerde mezar olduğu anlaşılsa da içlerindedefine arandığı için perişan haldedir. Bu türbelerden Süleyman Paşa Türbesi 16.yüzyılda, Sefer Paşa Türbesi 17. yüzyılda ve Hatice Hanım Türbesi ise 18.yüzyılda yapılmış olmalıdır. İskender Paşa Camisi’nin yer aldığı sokakta çeşme,hamam ve dükkânlar vardır. Bazı kaynaklarda camiyi Sefer Paşa’nın yaptırdığıbelirtilmektedir. Ancak Sefer Paşa, caminin etrafındaki medrese ve hamamıyaptırmıştır. Bu çalışmada, caminin gelirleri ve görevlileri üzerinde durulacaktır.16. yüzyıldan başlamak üzere camiye dair bilgiler verilecektir.

Iskender Pasha Mosque and Surrounding Buildings

The mosque,which is situated in Adakale (the old center of Ardanuç district) in theprovince of Artvin was built by Iskender Pasha. The mosque was also used in theAkkoyunlu period. Before the conquest of Ardanuç in 1551, it was badly damaged,but Iskender Pasha restored the mosque. Thus, his name was given to the mosque.Nowadays, it is open for prayers. Next to the Iskender Pasha Mosque, there are threetombs named Sefer Pasha, Hatice Hanım and Süleyman Pasha. Some researchers reporteddifferent named for these tombs. While the tombs are known to have graves, theyare in miserable conditions as people have looked for treasure inside. It isestimated that the Süleyman Pasha Tomb was built in the 16thcentury, the Sefer Pasha Tomb in the 17th, and the Hatice Hanım Tombin the 18th century. There are also some shops, a Turkish bath and afountain in the same street where the mosque is located. Some sources statethat the mosque was built by Sefer Pasha. However, Sefer Pasha had only aTurkish bath and a madrasah built in the surrounding region of the mosque. Inthis study, we have investigated the mosque’s income and its staff. We also provideinformation about the mosque for a period starting with the 16thcentury.

Kaynakça

Anonim (1982). “Artvin”. Yurt Ansiklopedisi, C. II. İstanbul: Anadolu Yayıncılık. s. 885-965.

Aydın, Dündar (1998). Erzurum Beylerbeyiliği ve Teşkilatı Kuruluş ve Genişleme Devri (1535-1566). Ankara: TTK Yayınları.

Aytekin, Osman (2004). “Artvin İli-Çoruh Vadisi’ndeki Tarihî Yollar ve Kültür Varlıkları Yüzey Araştırması, 2002”. 21. Araştırma Sonuçları Toplantısı, C. I. Ankara. s. 235-250.

Aytekin, Osman (2000). “İskender Paşa Külliyesi”. Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), C. 22. İstanbul. s. 570-571.

Aytekin, Osman (1999). Ortaçağ’dan Osmanlı Dönemi Sonuna Kadar Artvin’deki Mimarî Eserler. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Bilge, M. Sadık (2005). Osmanlı Devleti ve Kafkasya. İstanbul: Eren Yayınları.

Çelik, Ahmet Faruk (2009). Fethullah Arifi Çelebi’nin “Şahname-i Al-i Osman”ından Süleymanname (I), Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi.

Danişmend, İsmail Hami (1971). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi. C. II, İstanbul: Türkiye Yayınevi.

Erkal, Mehmet (1991). “Arşın”. DİA, C. 3: s. 411-413.

Hezarfen Hüseyin Efendi (1998). Telhîsü’l-Beyân Fî Kavânîn-i Âl-i Osmân. (Haz. Sevim İlgürel) Ankara: TTK Yayınları.

Hinz, Walther (1990). İslam’da Ölçü Sistemleri. (Çev. Acar Sevim). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.

İskenderoğlu, Reşid (1989). Beğlerbeği Gazi İskender Paşa (1492-1571). Ankara.

Kargı, Haluk (2000). “İskender Paşa Külliyesi”. DİA, C. 22. İstanbul. s. 571-572.

Kitâb-ı Cihânnümâ li-Kâtib Çelebi, Tıpkıbasım (2009). C. I. Ankara: TTK Yayınları.

Kırzıoğlu, M. Fahrettin (1993). Osmanlılar’ın Kafkas-Elleri’ni Fethi (1451-1590). Ankara:TTK Yayınları.

Kırzıoğlu, M. Fahrettin (1992). Yukarı-Kür ve Çoruk Boyları’nda Kıpçaklar. Ankara: TTK Yayınları.

Mehmed Süreyya (1996). Sicill-i Osmanî 3, 5, (Yayına Hazırlayan: Nuri Akbayar. Eski Yazıdan Aktaran: Seyit Ali Kahraman), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Muvahhid Zeki (2010). Artvin Vilâyeti Hakkında Ma’lûmât-ı Umûmiye. (Yayına Hazırlayan: Muammer Demirel), İstanbul: Yusufeli Belediyesi Yayını.

Oflaz, Mustafa (2009). “İskender Paşa Vakıfları”. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. Bişkek. S. 21: s.75-93.

Özcan, Abdülkadir (2000). “İskender Paşa”.DİA, C. 22: s. 565-566.

Özdemir, Halit (2002). Artvin Tarihi. Ankara: Egem Matbaacılık.

Türkiye’de Vakıf Abideler ve Eski Eserler (Artvin İli) (1984). Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.

Yıldıztaş, Mümin (2012). Osmanlı Arşiv Kayıtlarında Gürcistan ve Gürcüler. İstanbul: Gürcistan Dostluk Derneği Yayınları.