CUMHURİYET’İN İLK ON BEŞ YILINDA EBELİK EĞİTİMİNE VE MESLEĞİN DÖNÜŞÜMÜNE DAİR KISA BİR BAKIŞ (1923-1938)

Ebelik, dünyanın en eski mesleklerinden birisidir. Ebeler, günümüzde doğum
Anahtar Kelimeler:

Eğitim, Ebelik, Ebelik Eğitimi

A BRIEF OVERVIEW ON THE MIDWIFERY TRAINING AND TRANSFORMATION OF THIS PROFESSION DURING THE FIRST FIFTEEN YEARS OF THE REPUBLIC (1923-1938)

Midwifery is one of the oldest professions in the world. Midwifes are members ofthe profession who is obliged to provide the necessary care for the mother and the newbornbefore, during and after the birth. For this reason, it has a key role in reaching the ideal ofa healthy society and healthy generations. Midwifes in Turkey, began to receive formaleducation in 1842. Because in this period the Ottoman bureaucracy and physicians beganto hold traditional/local midwifes responsible for maternal and infant deaths. The problemcould be solved if the traditional midwifes would be trained through training course.However, when the expected success in their training was not achieved, it was consideredappropriate to give diplomas to the existing ones and to supervise them. Dr. Besim ÖmerPaşa who plaid an important role in the transformation of the midwifery profession, openedthe first birthplace of the country (viladethane) in 1892. In 1909, a Midwife Academy wasestablished in Kadırga. According to the conditions determined by Dr. Besim Ömer, only thewomen younger than 30 years of age and graduated from the primary school could applyto this academy. The traditional/local midwifes that were not able to provide the abovementioned conditions were completely pushed out of the system. The midwifery professionhas gradually lost its identity as an independent profession and has started to enter under thecontrol of male physicians. During the Republican era, many attempts were made to increasethe number of qualified midwives and fifty persons Midwifery Students Dormitory wereestablished, besides the school in Istanbul. Short course programs for midwives were alsoorganized at Numune Hospitals of the country. However, even though 13 years have passedsince the proclamation of the Republic, the targeted increase in the number of midwivescould not be achieved. Considering that about eighty percent of the country’s populationlived in the villages, in 1936 it was decided to open village midwives schools. As a result,village midwives that will be employed in the villages started to get trained. However atthe end of the fifteenth year of the Republic, the desired goal of improving the quality ofmidwifery training and increasing the number of midwives could not be achieved. Moreover,as in the Ottoman Empire period, during the first fifteen years of the Republic, the maledominant medical concept leave its mark and therefore, the midwifery profession could notbe developed as an autonomous profession.

Kaynakça

Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), Fon Kodu: 30.10.00., Yer No: 176.218.4.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.1., Yer No: 24.27.11.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.1., Yer No: 26.66.2.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.1., Yer No: 20.51.14.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.1., Yer No:25.40.13.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.1., Yer No: 29.33.6.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2., Yer No: 92.71.8.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2., Yer No: 102.41.20.

BCA, Fon Kodu: 30.18.00., Yer No: 178.229.11.

BCA, Fon Kodu: 30.18.00., Yer No: 178.229.12.

BCA, Fon Kodu: 30.18.01.02., Yer No: 134.114.1.

BCA, Fon Kodu: 51.0.0, Yer No: 4.33.27.

BCA, Fon Kodu: 30.10.00., Yer No: 179.236.11.

BCA, Fon Kodu: 490.1.0.0. Yer No:1393.631.1.

İstatistik Yıllığı 1929

İstatistik Yıllığı 1930-1931

İstatistik Yıllığı 1931-1932

İstatistik Yıllığı 1932-1933

İstatistik Yıllığı 1934-1935

İstatistik Yıllığı 1935-1936

İstatistik Yıllığı 1936-1937

İstatistik Yıllığı 1937-1938

İstatistik Yıllığı 1938-1939

İstatistik Yıllığı 1936-1939

İstanbul Şehri İstatistik Yıllığı 1936-1939

Köy Ebelerinin Vazifeleri ve Sureti İstihdamları Hakkında Talimatname,Hapishane Matbaası, Ankara, 1938.

Resmî Gazete, Sayı: 863, 14 Nisan 1928.

Resmî Gazete, Sayı: 3337, 23 Haziran 1936.

Resmî Gazete, Sayı: 5457, 16 Temmuz 1943.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi (TBMM ZB. C.)

Akşam

Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi

Dirim

e-Journal New World Sciences Academy

Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi

Hâkimiyet-i Milliye

Haseki Tıp Bülteni

Kızılay Dergisi

Kızılırmak

Lokman Hekim Dergisi

Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi

Resimli Ay

Sağlık Dergisi

Sıhhiye Mecmuası

Tedavi Kliniği ve Laboratuarı

Tedavi Notları

Tıp Fakültesi Mecmuası

Türkiye Cumhuriyeti Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekâleti Sıhhiye MecmuasıFevkalade Nüshası (29 Birinci Teşrin 1933)

Türkiye Cumhuriyeti Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekâleti Sıhhiye MecmuasıFevkalade Nüshası Dr. Refik Saydam’ın Aziz Hatırasına

Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi

Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi

Ulus

Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları

Zeynep Kamil Tıp Bülteni

ADAK, Nurşen Özçelik, Sağlık Sosyolojisi Kadın ve Kentleşme, Birey Yayınları,İstanbul, 2002.

AKALIN, Besim Ömer Akalın, Türk Çocuğu Yaşatılmalıdır, Ahmed İhsanBasımevi Limited, İstanbul, 1936.

Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt: I, 5. baskı, Türk Tarih Kurumu Basımevi,Ankara, 1997.

BALSOY, Gülhan Erkaya, Kahraman Doktor İhtiyar Acuzeye Karşı-GeçOsmanlı Doğum Politikaları, Can Sanat Yayınları, İstanbul, Eylül 2015.

Besim Ömer, Doğum Tarihi, Ahmet İhsan Matbaası Limitet Şirketi, İstanbul,1932.

Besim Ömer, Ebe Hanımlara Öğütlerim, Matbaa-i Ahmed İhsan, İstanbul, 1904.

Besim Ömer, Hanımefendilere Hilâl-i Ahmer’e Dair Konferans, Hazırlayan:İsmail Hacıfettahoğlu, Tuna Ofset Matbaacılık Ltd. Şti., Ankara, Nisan2007.

BEYDİLLİ, Emine Daşdibi, Ebeliğin Dünü ve Bugünü, Bil Ofset Matbaacılık,Ankara, 2013.

BEYİNLİ, Gökçen, Elleri Tılsımlı-Modern Türkiye’de Ebelik, Ayizi Yayınları,Ankara, Şubat 2014.

Cumhuriyet’in İlk 15 Yılında Sağlık Hizmetleri, Türkiye Tıp Akademisi, YeniSeri No:4, İstanbul, 2010.

Cumhuriyet Dönemi Yataklı Tedavi Hizmetleri (1923-1982) ve 1982 YılıÇalışmaları, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Yayınları, Yayın No:505,Ankara, 1983.

ÇAPA, Mesut Çapa, Rahmi Çiçek, Yirminci Yüzyıl Başlarında Trabzon’daYaşam, Serander Yayınları, Trabzon, 2004.

Doktor Besim Ömer Paşa, Doğururken ve Doğurduktan Sonra, Yayına Hazırlayan:Türkmen Töreli, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, İzmir, 2014.

Doktor Şerif Bey, Erzurum Vilayeti Sıhhî ve İçtimai Coğrafyası, Hazırlayan:Murat Küçükuğurlu, Serander Yayıncılık, Trabzon, 2011.

DURU, Muhittin Celal, Köy Ebelerine Rehber, İdeal Matbaa, Ankara, 1943.

ERDEM, Yasemin Tümer, Halime Yiğit, Bacıyân-ı Rûm’dan Günümüze TürkKadınının İktisadi Hayattaki Yeri, İstanbul Ticaret Odası, AltınolukYayın San. A.Ş., İstanbul, 2010.

EREN, Nevzat, Gülten Uyer, Sağlık Meslek Tarihi ve Ahlakı, HatipoğluYayınevi, Ankara, 1991.

GÜMÜŞOĞLU, Firdevs, Cumhuriyet’te İz Bırakanlar 10. Yıl Kuşağı, KaynakYayınları, İstanbul, Kasım 2001.

FRİK, Feridun, Türkiye Cumhuriyeti’nde Tıp ve Hıfzıssıhha Hareketleri 1923-1938, Universum Basımevi, Bayer Leverkusen Almanya, 1938.

Hasan Tahsin, Sivas Vilayeti Sıhhî ve İçtimai Coğrafyası, Hilal Matbaası,İstanbul, 1932.

İstatistik Göstergeler 1923-2007, Türkiye İstatistik Kurumu Matbaası, Ankara,2008.

İstatistik Göstergeler 1923-2009, Türkiye İstatistik Kurumu, Ankara, 2010.

KAHYA, Esin, Ayşegül D. Erdemir, Bilimin Işığında Osmanlı’dan CumhuriyeteTıp ve Sağlık Kurumları, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları / 302, Ankara,2000.

KARAYAMAN, Mehmet, 20. Yüzyılın İlk Yarısında İzmir’de Sağlık, İzmirBüyükşehir Belediyesi Kültür Yayını, Birinci Basım, İzmir, Nisan 2008.

On Beşinci Yıl Kitabı-Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyet Matbaası, İstanbul,1938.

SABUNCU Necmiye, vd., Hemşirelik Esasları, T.C. Anadolu ÜniversitesiYayınları No: 496, Eskişehir, 1996.

Sağlık Çalışmalarında Kırk Yıl (1922-1962), Hazırlayan: Yusuf Tunca, Sağlıkve Sosyal Yardım Bakanlığı Yayınlarından No. 303, Ongun KardeşlerMatbaası, Ankara, 1964.

Sağlık Hizmetlerinde 50 Yıl, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı, AyyıldızMatbaası, Ankara, 1973.

Tokat Vilayeti Sıhhî ve İçtimai Coğrafyası, Hapishane Matbaası, Ankara, 1938.

TOPUZLU, Cemil, İstibdat-Meşrutiyet-Cumhuriyet Devirlerinde 80 YıllıkHatıralarım, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları,Yayına Hazırlayanlar: Hüsrev Hatemi, Aykut Kazancıgil, İstanbul, 1982.

Türkiye’de Sağlık Alanında İnsangücü Araştırması (Bulgular Ön Raporu), V.Bölüm, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Hıfzıssıhha Okulu Yayınları,Kitap No:4014, b.t.y.

ÜNVER, Ahmet Süheyl, Besim Ömer Paşa ve Doğum Tarihi, Ahmet İhsanMatbaası, İstanbul, 1932.

AKDUR, Recep, “Türkiye Cumhuriyeti’nin 75. Yılında Türkiye’de SağlıkPolitikaları”, Türkiye Cumhuriyeti’nin 75. Yılında Bilim “Bilanço 1923-1938” Ulusal Toplantısı, II. Kitap, 1. Cilt, TÜBİTAK Matbaası, Ankara,Aralık 1999, ss. 51.

AKŞİT, Elif Ekin, “Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye’de KamusallıkKavramının Dönüşümü ve Dışladıkları”, Ankara Üniversitesi SiyasalBilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt:64, Sayı:1, Yıl:2009, ss. 1-21.

ALTAY, Sadet, “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Tokat Vilayetinde Sağlık Hayatıve Sorunları (1923-1938)” Tokat Sempozyumu-Bildiriler 01-03 Kasım2012, Cilt: III, Özyurt Matbaacılık, Ankara, 2013, ss. 9-33.

APAY, Serap Ejder, “Geçmişten Günümüze Ebelik: Tarihi Bir İnceleme”,Lokman Hekim Dergisi, 2014, Cilt:4 Sayı:2, ss. 13-20.

ARSLAN, Hediye, Nazan Karahan, Çetin Çam, “Ebeliğin Doğası ve DoğumŞekli Üzerine Etkisi”, Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve SanatıDergisi, Cilt:1, Sayı:2, Aralık 2008, ss. 54-59.

ATICI, Elif, Sezer Erer, “Türk Kadınlarının Tıp Eğitimine Başlama Sürecive İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi’nden Mezun Olan İlk KadınHekimler”, Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, Cilt: 35 Sayı:2,ss. 107-111.

AYDIN, Erdem, “19. Yüzyılda Osmanlı Sağlık Teşkilatlanması”, AnkaraÜniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi,Sayı:15, 2004, ss. 185-207.

BEKTAŞ, Gülfer, Fatma Arslanerer, “Sağlık İnsangücü Planlamasının Önemive Hastane Yönetiminde Sağlık İnsangücü Planlaması”, Yeni TürkiyeSağlık Özel Sayısı I, Yıl:7, Sayı:39, Mayıs-Haziran 2001, ss. 397-408.

Besim Ömer, “Ebelik ve Doğum Bizde Nasıldı ve Ne Haldedir?”, SıhhatAlmanakı, Kader Matbaası, İstanbul, 1933, ss. 289-296.

IRMAK, Yakut, “Refik Saydam Döneminde Sağlık Politikamız”, Dr. RefikSaydam Ölümünün 40. Yılı Anısına, Sağlık ve Sosyal Yardım BakanlığıYayınları Yayın No:495, Ankara, 1982, ss. 138-145.

KAYA, Derya, Mine Yurdakul, “Türkiye’de ve Dünyada Ebelik Eğitimi”, EgeÜniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, Cilt: 23 Sayı: 2, ss. 233-241.

KAZANCIGİL, Aykut, “Ölümünün 40. Yılında Besim Ömer Paşa (1863-1940)”,Dirim, Cilt:55, Sayı:9-10, Eylül Ekim 1980.

KOÇAK Yeliz Ç., vd., “Geleneksel Doğum Uygulamaları ve Doğum Yardımcıları”,e-Journal New World Sciences Academy, Cilt:5, Sayı:4, 2010, ss. 1-6.

KÖKER, Ahmet Hulisi, “Osmanlı İmparatorluğu Devrinde Doğum ve EbelikTarihi”, Doğum ve Ebelik Tarihi, Editör: Ahmet Hulisi Köker, ErciyesÜniversitesi Matbaası, Kayseri, 1997, ss. 11-26.

OLCAR, Kadri, “Türkiye’nin Nüfusu ve Sağlık Durumu”, Sağlık Dergisi, Cilt:XXIII, Sayı: 6, 1949.

Osman Şevki, “Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekâleti”, Tedavi Notları-HususiBaskı, Ağustos-Eylül 1934.

ÖZDEN, Akil Muhtar, “Doktor Besim Ömer Akalın”, Tedavi Kliniği veLaboratuarı, Ahmet İhsan Basımevi Ltd., İstanbul, 1941.

PAMİR, Fikret, “Ulusal Sağlık Politikamızın Dünü ve Bugünü Açısından Dr. RefikSaydam”, Dr. Refik Saydam Ölümünün 40. Yılı Anısına, Sağlık ve SosyalYardım Bakanlığı Yayınları Yayın No:495, Ankara, 1982, ss. 111-115.

SARISAMAN, Sadık, “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Taşrada Sağlık Hizmetleri(1923-1938), Atatürk Dönemi Sağlık Tarihi Kongresi (1920-1938)Bildiriler, Ege Üniversitesi Basımevi, 2007, İzmir, ss. 849-871.

SEVİL, Hüseyin Tekin, “Ölümünün Yirmi Dördüncü YıldönümündeKızılayımızın Öncülerinden Profesör Dr. Besim Ömer Paşa”, KızılayDergisi, Sayı:11, Ankara, 1964.

TAŞKIRAN, Nimet, “Türkiye’de Ebelik Eğitimi”, Haseki Tıp Bülteni, Cilt: XI,Sayı:3, Ağustos-Eylül 1973, ss. 229-239.

UĞUR, Özlem, “Halk Ebeliği”, Doğum ve Ebelik Tarihi, Editör: Ahmet HulisiKöker, Erciyes Üniversitesi Matbaası, Kayseri, 1997, ss. 35-43.

ULUDAĞ, Seyfettin, “İlk Doğum Evini Kuran, Besim Ömer Paşa’nın KadınSağlığı ve Haklarına Katkıları”, Geçmişten Günümüze İstanbul’daSağlık Kongre Bildiri Kitabı, İstanbul, 2010, ss. 722-728.

UTKUALP, Nevin, Hicran Yıldız, “İstanbul’da Ebelik Eğitiminin ve MesleğininTarihsel Gelişimi”, Geçmişten Günümüze İstanbul’da Sağlık KongreBildiri Kitabı, İstanbul, 2010, ss. 903-910.

ÜÇÜNCÜ, Uğur, “Cumhuriyet’in İlk Beş Yılında Sağlık Harcamaları”, AtatürkDönemi Sağlık Tarihi Kongresi (1920-1938) Bildiriler, Ege ÜniversitesiBasımevi, İzmir, 2009, ss. 121-154.

ÜLMAN, Yeşim Işıl, “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Geçiş Sürecinde BirAydının Portresi (1861-1940) Dr. Besim Ömer Akalın”, Yeni Tıp TarihiAraştırmaları, Cilt:10-11, 2004-2005, ss. 435-464.

ÜLMAN, Yeşim Işıl, “Osmanlı Tıbbına Katkılarıyla Dr. Vuccino/ II ContributoAlla Medicana Otomana del Dr. Vuccino”, İstanbul’daki İtalyan İzi/Presenze Italiane A Istanbul, Editör: Burçak Evren, Lea yay. Ferroli,İstanbul, Şubat 2008, ss. 224-229.

ÜSTÜNEL, Burhanettin, Ertuğrul Bayırlı, “Ebelik ve Tarihi Gelişimi”, ZeynepKamil Tıp Bülteni, Cilt:3, Sayı:4, Baha Matbaası, İstanbul, 1971, ss. 313-319.

YILMAZ, Elgiz, “Kadın ve Medya Gözüyle Ebelik”, 1. Uluslararası 2. UlusalEbelik Kongresi, Safranbolu, 13-16 Ekim 2011, ss. 15-16.

ALTAY, Sadet, “Atatürk Dönemi Sağlık Politikalarının Halka YansımasındaÖncü Kurumlar: Numune Hastaneleri (1924-1938)”, Ankara ÜniversitesiTürk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara, 2015.

ÖNCÜ Ali Servet, “1908-1923 Yılları Arasında Erzurum Vilayeti’nin İdari veSosyo-Ekonomik Durumu”, Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri veİnkılâp Tarihi Enstitüsü, (Basılmamış Doktora Tezi), Erzurum, 2006.

TUĞLUOĞLU, “Fatih, Modernleşmenin ve Devletçi Ekonomi Politiğin KırsalKesim Üzerine Etkileri (1929-1939)” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâpTarihi Enstitüsü, (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara, 2007.

YÖRÜK, Selda, “Balıkesir Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Ebelik Bölümü 4.Sınıf Öğrencilerinin Birinci Basamak Uygulama Becerilerine YönelikEğitim Programının Geliştirilmesi”, Dokuz Eylül Üniversitesi SağlıkBilimleri Enstitüsü, (Basılmamış Doktora Tezi), İzmir, 2011.

ÇAVDAR, Tevfik, “Türkiye’de Nüfus ve Nüfus Sorunu”, Cumhuriyet DönemiTürkiye Ansiklopedisi, Cilt:6, İletişim Yayınları, İstanbul, 1992.

ŞEHSUVAROĞLU, Bedi, “Ebe, Ebe Mektebi, Ebe Okulları”, İstanbul Ansiklopedisi,Cilt:9, Koçu Yayınları, İstanbul, 1968.