TANZİMAT DÖNEMİNE KARŞI BİR SUİKAST TEŞEBBÜSÜ KULELİ VAK'ASI

Öz Sultan Abdülmecid'insaltanatının son dönemlerinde  Eylül 1859tarihinde Tatar Hasan Paşa'nın ihbarı ile başkent İstanbul'da mevcut Sultan veyönetime karşı silahlı eylem hazırlığında olan bir cemiyet ortaya çıkarıldı.Muhalif oluşum ifşa edildiği andan itibaren dönemin yerli ve yabancı gazeteleriyaşanan hadiseyi yakinen takip etmişlerdi. Nitekim tutukluların halka kapalımahkeme edilmesi nedeniyle Osmanlı kamuoyu olay hakkındaki bilgileri basınüzerinden elde etmişti. Padişaha karşı bir suikast tertiplenerek yönetimideğiştirme amacı güden cemiyet, Süleymaniyeli Şeyh Ahmet adında bir medresehocası tarafından Nisan-Mayıs 1859 tarihinde vücuda getirilmeye başlandı. Kısasüre içinde cemiyet, Müşir Hüseyin Daim Paşa, Caferdem Paşa, Binbaşı Rasim Bey,Şeyh Feyzullah, Şeyh İsmail, Tophane müftüsü Bekir Efendi gibi ulemadan hocalarve askeriyeden subay ile Paşaların katılımı ile genişledi. Muhalif cemiyetegöre Sultan Abdülmecid ortadan kaldırıldığı taktirde onun bünyesine gelişmefırsatı bulan ıslahat hareketleri yok olacak, Şeyh Ahmet'in değimiyle"Tanzimat'ın def'i" sağlanmış olacaktı. Sanıklar Kuleli kışlasındagörülen mahkemelerinin neticesinde idam, sürgün, kalebentlik gibi muhtelif cezalaraldılar. Sultan Abdülmecid'in idam cezalarını ömür boyu hapis cezasınadönüştürmesiyle de amacı suikast olan bu siyasi vak'a kansız şekilde kapandı.Başarısızlıkla sonuçlanan bir suikast teşebbüsü olan Kuleli Vak'ası, padişahakarşı -Osmanlı tarihindeki diğer isyan teşebbüslerinin aksine- kitlesel birisyan karakteri taşımamakla birlikte Tanzimat devrinin siyasi konjonktürübağlamında modern anlamdaki darbe girişiminin bir prototipi olarak karşımızaçıkmaktadır. Nitekim bu muhalif cemiyet kendinden sonraki muhalif hareketlerebir meşruiyet kaynağı olarak modern dönem Osmanlı siyasetinde evvela GençOsmanlılar hareketi daha sonra ise Jöntürk oluşumu meşruiyetini 1859 yılındakibu hadisede arayacaktır.

Kaynakça

Başbakanlık Osmanlı Arşivi- İrade-Dahiliye (İ.DH); 529/36665; 445-1/29437

Süreli Yayınlar- Tercüman-ı Ahval, 10 Rebiülevvel 1278, S. 79

- Ceride-i Havadis, 24 Safer 1276, S. 953

Telif ve Tetkik Eserler- Ahmet Cevdet Paşa, Tezakir, 13-20, haz. Cevdet Baysun, Ankara 1991

- Ahmet Cevdet Paşa, Ma'ruzat, haz. Yusuf Halaçoğlu, İstanbul 1980

- Akçura,Yusuf, Zamanımız Avrupa Siyasi Tarihi, Ankara 1933

- Berkes, Niyazi, Türkiye' de Çağdaşlaşma, İstanbul 2003

- Danişmend, İsmail Hami, İzanlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, C, 4, İstanbul 1974

- Davıson, Roderic, Osmanlı İmparatorluğunda Reform, 1856-1876, İstanbul 2005

- Düzen, Cem, Kuleli Vak'ası, TÜ. SBE. yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Edirne 2015

- Ebuzziya, Ziyad, Şinasi, haz. Hüseyin Çelik, İstanbul 1997

- Engelhardt, Edouard Philippe, Türkiye ve Tanzimat, çev. Ali Reşad, İstanbul 1328

- İğdemir, Uluğ, Kuleli Vakası Hakkında Bir Araştırma, Ankara 2009

- Jorga, Nicolae, Osmanlı Tarihi, C.5, çev. Kemal Beydilli-Nilüfer Epçeli,İstanbul 2005

- Kuran,Ahmet Bedevi, İnkilap Tarihimiz ve Jöntürkler, İstanbul 1945

- Lewıs, Bernard, Modern Türkiye' nin Doğuşu, Ankara 2004

- Mahmut Celalettin Paşa, Mir'at-i Hakikat, haz. İsmet Miroğlu, C.1, İstanbul 1983

- Mardin, Şerif Mardin, Türk Modernleşmesi, İstanbul 2007

- Mardin, Şerif Mardin, Türkye'de Toplum ve Siyaset, İstanbul 2007

- Onaran, Burak, "Kuleli Vakası Hakkında Başka Bir Araştırma" Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar, S.5, Bahar 2007

- Pedrosyan, Y.A, "1859 Kuleli Vakasının Karakterine ve Bunun Türkiye' deki Yerine Dair", Belleten, C.33, S. 129-130, Ankara 1969

- Rıedler, Florian, Osmanlı İmparatorluğu' unda Muhalefet ve Meşruiyet, İstanbul 2012

- Süreyya, Mehmet, Sicill-i Osmani, C 2, İstanbul 1996

- Şeref, Abdurrahman, Tarih Söyleşileri, İstanbul 1980

- Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye'de Siyasi Partiler 1859-195,İstanbul 1995

- Türkgeldi, Ali Fuat, Mesail-i Mühimme-i Siyasiyye, C, 1, Ankara 1987

- Vambery,Arminus, Hıs Lıfe and Adventures Written By Himself, London 1889

-Varol, Muharrem, "Kahramanlıktan Kalebendliğe: Kuleli Vak'asının Baş Aktörü Süleymaniyeli Şeyh Ahmed'e Dair Bilinmeyenler", Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi, S. 35, 2015