KIRŞEHİR HALK TÜRKÜLERİNDE GEÇEN TEKSTİLLER VE DOKUMA ARAÇLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz Halk kültürü çalışmalarında önemli bir yeri olan halk edebiyatı sözlü ve yazılı kaynaklarıyla ülkemizde zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Anonim Türk halk edebiyatında ezgiyle söylenen bir nazım biçimi olan türkü bölgelere göre değişik formlarda çalınır ve söylenir. Türkü sözcüğünün etimolojik olarak kökeni “Türk” sözcüğüdür. Türkü, Türklere özgü demektir. Kırşehirli Türk Halk Müziği Sanatçısı Şemsî Yastıman’ın “Türk’ü anlamak isteyen türkü dinlesin” özdeyişi bunu açıklar. Türkü, anonim halk yazınında melodiyle söylenen ve hece ölçüsüyle yazılmış, bestelenmiş koşuk, olarak tanımlanır. Anadolu halkı bütün acılarını, sevinçlerini, aşklarını, dünya görüşlerini, yaşam biçimlerini türkülerle dile getirmiştir. Türküler, yörelere, içeriklerine ve nağmelerine göre değişik isimler alır. Buna göre türkülerin, hoyrat, oturak, kırık hava, uzun hava gibi türleri vardır. Konularına göre incelendiğinde türküler ninniler, çocuk türküleri, doğa, aşk, kahramanlık ve askerlik, tören, iş türküleri, karşılıklı türküler, ölüm ve oyun türküleri olmak üzere on farklı grupta toplanmaktadır. Bu farklı konuları ele alan türkü sözlerinin içerisinde halk kültürünün bir diğer önemli parçası olan tekstillerin geçmesi yadsınamaz. Bu çalışmada orta Anadolu’nun türkü merkezi olan Kırşehir’de anonim veya âşık türkülerinde geçen tekstiller incelenmiş, Kırşehir yöresel tekstillerinin, türkülerde izlerinin sürülmesi amaçlanmıştır. İncelemede içerisinde bir tekstil adı geçen 60’dan fazla türküyle karşılaşılmıştır. Bu tekstiller; giysi adı (yazma, oyalı yazma, şalvar, cepken vb), kumaş adı (aba, kadife, basma, saten vb), yarı mamul madde adı (iplik, urgan, vb), hammadde adı (yün, ipek, keten vb) ve dokuma araçlarının (gücü, ıstar, hana, darak, sındı, tefe vb) adları, şeklinde beş gruba ayrılarak ele alınmıştır. Günümüzde somut örneği bulunmayan yöresel tekstillerin türkülerde adının geçtiği, hatta betimlendiği belirlenmiştir.

AN EVALUATION ON TEXTILES AND WEAVING TOOLS MENTIONED IN KIRSEHIR TURKUS

Kaynakça

Akyürek, M., Köksal, A., Yıldırım, M. (1997). Tarihten Günümüze Mucur, Ankara.

Anonim. (2011), Türkçe Sözlük. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları: 549.

Artun, E. (2014a). Türk Halkbilimi. 11. Baskı. Adana: Karahan Kitabevi.

Artun, E. (2014b). Ansiklopedik Halkbilimi- Halk Edebiyatı Sözlüğü. Adana: Karahan Kitabevi.

Boyacıoğlu, M. (2001). Ben de Çocuktum Özlemlerimle. Çocukluk Anılarım (1949-1960). ISBN: 978-9944-5613-1-0, Ankara.

Bulut, V. (1983). Kırşehir Halk Ozanları, Ankara: Filiz Yayınları, Gürsan Matbaacılık.

Elçin, Ş. (1981). Halk Edebiyatına Giriş, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları: 365, Türk Halk Kültürü Eserleri Serisi: 10.

Evecen, A. (2015) Baudrillard'dan modern toplumlara özgü bir moda kavramı çözümlemesi, SOBİDER Sosyal Bilimler Dergisi, 2(5). 216-226.

Evecen, A.;Etikan, S., Kılıçarslan, H. (2017). Günümüzde El Sanatlarına Yaklaşım; Ödemiş İğne Oyaları, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1).

Eyüpoğlu, İ. Z. (2004). Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü. İstanbul: Sosyal Yayınlar.

Günşen, A. (2006)., İlk Türkçecilerden Kırşehirli Aşık Paşa (Hayatı, Edebi Kişiliği ve Eserleri), Kırşehir: Kırşehir Valiliği Yayınları :6.

Kartal, Z. Ölmez, F. N. (2014). Yalvaç Yöresel Giysileri. Ankara: Yalvaç Belediyesi Kültür Yayınları. ISBN: 978-605-61494-3-6.

Koçu, E. R. (1969). Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü. Sümerbank Kültür Yayınları, Ankara. Obruk, C. (1983) Kırşehir’i Alık Said. Ankara: Ulus Matbaası.

Önder, M. (1976), Kırşehir Güldestesi. Ankara: Filiz yayınevi.

Önder, M. (1998). Antika ve Eski Eserler Kılavuzu, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Örnek, S. V. (2014) Türk Halk Bilimi, Bütün Eserleri II, Ankara: Bilge Su Yayınları.

Şahin, İ. (1991). Kaman İl Yıllığı, Kaman.

Tarım, C. H. (1947). Kırşehir Tarihi, II. Baskı, Kırşehir.

Turhan, S., Kara, M., Tan N., Gündüz, A. (2007). Kırşehir Halk Müziği, Yayın No:11, Ankara: Kırşehir Valiliği Yayınları.

Türk Dil Kurumu Sözlükleri. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.5b506ab8185154.95967104, Türkü, Er. Tar: 12.04.2018http://sozluk.gov.tr/ Derleme Sözlüğü (Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü), Filik, Savat, Er. Tar: 15.02.2019KAYNAK KİŞİLER

İbrahim Özdemir (İhvani), Şair, Yazar, Koleksiyoncu, 80, Kışehir.

İlhan Şahin, Yerel Hak Ozanı, Emekli Öğretmen, 75, Kaman.

Mümtaz Boyacığlu, Şair, Yazar, Emekli Öğretmen, 76, Kaman.