Peyami Safa’nın Romanlarında Parçalanan Modern Kent

Bu makaledemodernliğin üretildiği ve deneyimlendiği alan olarak modern kent ve gündelikhayat kavramı odağa alınmıştır. Modernliğin kavranabilmesi için modern kentin ve kentte yaşanan gündelikhayatın analiz edilmesi gereklidir. Böyle bir analiz için elverişlikaynaklardan birinin roman olduğu, çünkü modern çağın ürünü olan romanın bireyimodern kentte, gündelik yaşantı içinde temsil etme kaygısıyla yola çıktığıortaya konmuştur. Bu görüşten hareketle Türkiye’de modernleşme üzerine düşünceüretmiş başlıca Cumhuriyet dönemi yazarlarından olan Peyami Safa’nın 1923 ve1951 yılları arasında yayımlanmış olan üç romanı ele alınmıştır. Bu romanlarda İstanbul’un modernleşen bir kentolarak, kişilerin zihninde karmaşa, kalabalık, tren ve otomobil gürültüsü gibiizlenimlerle yer ettiği görülmüş, ayrıca modernkente özgü zenginle yoksulun, sosyal olarak güçlü olanla güçsüz olanın anlıkkarşılaşmalarının da bu romanlarda yer aldığı saptanmıştır. Üstelik PeyamiSafa’nın modernlikle ilgili gözlemleri, Türkiye’ye (ve gecikmiş modernliklere)özgü olmayıp Batı Avrupa’da üretilmiş edebiyat yapıtlarındaki gözlemlerle dekoşutluk içindedir. 

The Dissolution of the Modern City in the Novels of Peyami Safa

The focus of thisarticle is the modern city, as the place where modernity is both structured andalso experienced through the practices of everyday life. Grasping the nature ofmodernity necessitates an understanding of modern city and an analysis of theeveryday life in modern city. Novels offer an invaluable opportunity for suchan analysis because they are the product of the Modern Age and they displayartist’s desire for realism in representing the every day life of theindividual in modern city. Three novels of Peyami Safa—one of the earlyRepublican authors who elaborated issues of modernization—which were publishedbetween 1923 and 1951, were analyzed with these in mind. These novels wereobserved to represent Istanbul as an example of the modern city, withfragmentary images associated with turmoil, crowds, noisy trains and cars. Anadditional observation about the novels is that they portray accidentalinstances of encounters between the rich and the poor as well as the strong andthe weak. Another aspect ofthe analysis is that, Peyami Safa’s recording of modernity as such is notexclusive to Turkish literature, which is often seen as a product of a belatedmodernity. On the contrary, Safa’s responses to modern moments have manyparallels with those of the West European novelists.

Kaynakça

Baudelaire, Charles. “Yoksulların Gözleri”. Paris Sıkıntısı. Çev. Erdoğan Alkan. İstanbul: Cumhuriyet Yayınları, 2001.

Berman, Marshall. Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor. Çev. Ümit Altuğ ve Bülent Peker. İstanbul: İletişim Yayınları, 1994.

Dostoyevski, Fyodor, M. Yeraltından Notlar. Çev. Mehmet Özgül. İstanbul: İletişim Yayınları, 2007.

Gürbilek, Nurdan. “Doğu’nun Cinsiyeti: Kudretli Erkek, İhiyat Âşık, Mistik Anne”. Kör Ayna Kayıp Şark. İstanbul: Metis, 2004. 75-96. Jameson, Fredric. A Singular Modernity: Essay on the Ontology of the Present. Londra: Verso, 2002.

Jervis, John. Exploring the Modern: Patterns of Western Culture and Civilization. Oxford: Blackwell, 1998.

Lefebvre, Henri. Modern Dünyada Gündelik Hayat. Çev. Işın Gürbüz. İstanbul: Metis Yayınları, 2007. La vie quotidienne dans le monde moderne. [1968]

—–—. The Production of Space. Çev. Donald Nicholson-Smith. Oxford: Blackwell, 1994. Production de l’espace. [1974].

Safa, Peyami. Mahşer (1924). 14. baskı. İstanbul: Ötüken, 2000.

—–—. Sözde Kızlar (1923). 24. baskı. İstanbul: Ötüken, 2000.

—–—. Yalnızız (1951). 15. baskı. İstanbul: Ötüken, 2000.

Tekeli, İlhan. “19. Yüzyılda İstanbul Metropol Alanının Dönüşümü”. Tanzimat: Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu. Haz. Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu. Ankara: Phoenix Yayınevi, 2006. 381-92.

Thacker, Andrew. Moving Through Modernity: Space and Geography in Modernism. Manchester: Manchester University Press, 2003. Yerasimos, Stefanos. “Tanzimat’ın Kent Reformları Üzerine”. Tanzimat: Değişim Süre cinde Osmanlı İmparatorluğu. Haz. Halil İnalcık ve Mehmet Seyitdanlıoğlu. Ankara: Phoenix Yayınevi, 2006. 365-80.