Türkiye’nin Darbe Geleneği: 1960 ve 1971 Müdahaleleri

Türk siyasal hayatında darbeler ve askeri vesayet sisteminin tesisi bir gelenek haline dönüşmüştür. Modern Cumhuriyetin kuruluşunda etkin bir role sahip olan askerler kendilerini kurulan devletin ve Atatürk ilkelerinin bekçisi olarak görmeye başladılar. Atatürk ve İnönü dönemlerinde siyasete müdahale etmemişlerse de çok partili hayata geçildikten sonra sisteme müdahale etmeye başlamışlardır. Sisteme yapılan müdahaleler 1960 darbesi ile başlamış ve bu darbe sonrasında kurumsal yapıda yapılan değişikliklerle askerin sistem üzerindeki vesayeti tesis edilmiştir. Seçilmişlerin kontrolden çıktıkları düşünüldüğünde bir müdahale daha onlar için kaçınılmaz olmuştu. Bu çalışmada askeri darbe geleneği, 1960 ve 1971 müdahalelerini içine alacak bir şekilde irdelenmiş ve bu müdahalelerde Türk siyasal kültürünün de önemli bir payı olduğu ortaya konmaya çalışılmıştır.

The military coups and the establishment of military dominance in Turkish political life have turned into a tradition. The army, who had an effective role on the foundation of modern Turkey, started seeing themselves as the guard of the newly-founded state and Ataturk’s principles. Although they did not intervene the political life during Ataturk and Inonu era, they began to interfere with the political system after electoralism. The interventions made to the system started with the 1960 military coup and after, with the changes on the institutional structure, the dominance of the military was established. When it was considered that the elected ones were out of control, it was inevitable for them to organise another respond. In this paper the military intervention tradition is examined, especially by focusing on the 1960 and 1971 coups, and it is shown that the Turkish political culture has an important role in these coups.

Kaynakça

Akıncı, A. (2013a), “Türkiye’de Askeri Vesayetin Tesisi ve Demokratikleşmeye Olan Etkisi”, Akademik İncelemeler Dergisi, Cilt 8, Sayı 1, s.93-123

Akıncı, A. (2013b), “Türk Siyasal Hayatında 1980 Sonrası Darbeler ve E-Muhtura”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, cilt 15, Sayı 2, 39-58

Arslan, A. (1999), İslam, Demokrasi ve Türkiye, 1. Baskı, Vadi Yayınları, Ankara

Baydur, M. (1997), “Üniformalı Demokrasi”, Yeni Türkiye, Yıl 3, Sayı 17, Eylül-Ekim, s.306-322

Bulut, Y. (2005), “21. Yüzyıla Girerken Türkiye’de Parlamentonun Yasa Faaliyeti: Sorunlar ve Çözümler, Adnan Küçük ve diğerleri (der.), 21. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye’de Siyasal Hayat, Cilt: 1, Aktüel Yayınları, Bursa, s.145-164

Buran, H. (2005), “Türkiye’de Parlamento Seçimleri, Yerel Seçimlerde Karşılaşılan Bazı Sorunlar ve Çözüm Önerileri”, Adnan Küçük ve diğerleri (der.), 21. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye’de Siyasal Hayat, Cilt: 1, Aktüel Yayınları, Bursa, s.553-590

Cem, İ. (1998), Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi, 13. Baskı, Can Yayınları, İstanbul

Çavdar, T. (2004), Türkiye’nin Demokrasi Tarihi, 3. Baskı, İmge Kitabevi Yayınları, Ankara

Çitçi, O. (2006), “Ordu-Siyaset İlişkileri”, Amme İdare Dergisi, Cilt 39, Sayı 4, Aralık, s.17-44

Çufalı, M. (2005), “Çok Partili Hayata Geçiş Dönemi: 1945-1950”, Adnan Küçük ve diğerleri (der.), 21. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye’de Siyasal Hayat, Cilt: 1, Aktüel Yayınları, Bursa, s.401-429

Demir, O. ve A. Üzümcü (2002), “Türkiye’de Yaşanan Ara Rejimlerin Sebepleri Üzerine Bir İnceleme”, G.Ü. İ.İ.B.F. Dergisi, 1/2002, s.155-182

Dursun, D. (1999), Demokratikleşemeyen Türkiye, 1. Baskı, İşaret Yayınları, İstanbul

Dursun, D. (2000), Ertesi Gün; Demokrasi Krizlerinde Basın ve Aydınlar, 1. Baskı, İşaret Yayınları, İstanbul

Dursun, D. (2001), 27 Mayıs Darbesi, Şehir Yayınları, İstanbul-2001

Dursun, D. (2003), 12 Mart Darbesi, Şehir Yayınları, İstanbul

Dursun, D. (2004), Siyaset Bilimi, 2. Baskı, Beta, İstanbul

Dursun, D. (2005), “Türk Demokrasisinde Kurumsallaşma Sorunu ve Krizleri Çözme Yöntemi Olarak Askeri Darbeler”, Muhafazakâr Düşünce, Yıl 1, Sayı 3, Kış, s.175196